Η περίοδος προ του δημοψηφίσματος του 2004, για την έγκριση ή απόρριψη του σχεδίου Ανάν, υπήρξε από τις πλέον πολωμένες τις οποίες διήγαγε η κυπριακή κοινωνία. Οι ακραίες συμπεριφορές, η δαιμονοποίηση, οι αφορισμοί και ο ηθικός αποκλεισμός της άλλης άποψης υπήρξε ίδιον αυτής της χρονικής στιγμής, της οποίας ανάλογα εντοπίζονται καθ’ όλην τη διάρκεια του 20ού αιώνα μεταξύ των Ελληνοκυπρίων. Η σημερινή κατάσταση και οι προπαρασκευαστικές ενέργειες, οι οποίες λαμβάνουν χώραν με χρονικό ορίζοντα την εκ νέου διεξαγωγή ενός δημοψηφίσματος, με αντικείμενο και πάλιν τη λύση του Κυπριακού, εμφανίζει πανομοιότυπα στοιχεία με αυτήν του 2004.

Οι υποστηρικτές της πρότασης Ανάν κατηγορούσαν την άλλη άποψη ότι επέβαλε την «περιρρέουσα ατμόσφαιρα», κάτι που, όπως φαίνεται, προσπαθεί η ίδια να επιβάλει σήμερα. Η αυτο-οργάνωση σε πλατφόρμες και ομάδες υποστήριξης, η επικράτηση σε όλα σχεδόν τα εγχώρια Μέσα Ενημέρωσης και η έντονη δραστηριοποίησή τους στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης δείχνει ξεκάθαρα την πρόθεση ώστε τίποτα να μην κινηθεί τυχαία, αλλά συντονισμένα προς επίτευξη ενός «ανεκπλήρωτου πόθου».

Από την άλλη, ευδιάκριτες είναι οι διαφορές στο πολιτικό σκηνικό, 11 χρόνια μετά. Στην προεδρία του κράτους δεν βρίσκεται ο Τάσσος Παπαδόπουλος, ο οποίος ηγήθηκε του ΟΧΙ, αλλά ο Νίκος Αναστασιάδης, ο οποίος προΐστατο του ΝΑΙ. Εντός ΔΗΣΥ έχει επικρατήσει σε όλα τα στρώματα της ηγεσίας η τάση Αναστασιάδη-Αβέρωφ, ο κεντρώος χώρος βρίσκεται σε πλήρη εσωστρέφεια, ενώ το ΑΚΕΛ σύρεται από τις εξελίξεις καθώς το κενό που εμφανίστηκε στις επαφές που μονοπωλούσε με τα τουρκοκυπριακά κόμματα καλύπτει, ανέλπιστα πλέον, ο ΔΗΣΥ. Η εσωτερική συζήτηση στην ελληνοκυπριακή πλευρά και ο ρόλος των Μέσων Ενημέρωσης στην αναγκαιότητα εξεύρεσης μιας -όποιας- λύσης οδηγεί τον δημόσιο διάλογο να αναλώνεται σε συναισθηματικού τύπου προσεγγίσεις του προβλήματος, εκτοπίζοντας τον ορθολογισμό και την παραγωγή επιχειρημάτων στη βάση της λογικής.

Το αφήγημα της λύσης, με το όποιο κόστος, εμφανίζει κάποια κοινά στοιχεία από τους εκφραστές της. Ξεχάστηκε το παραγωγικό αίτιο της συνεχιζόμενης κατοχής, που είναι η Τουρκία, αλλά αναδεικνύεται μετ’ επιτάσεως η άποψη ότι «κάναμε και μεις πολλά». Δίνονται υποσχέσεις για τα μελλοντικά οφέλη από μία λύση αλλά λησμονείται το παρόν. Ρέπουν κάποιοι στη διασφάλιση των επόμενων γενεών και των παιδιών τους, χωρίς να είμαστε σίγουροι αν η παρούσα γενιά θα έχει τα εχέγγυα για να παραδώσει τη σκυτάλη στην επόμενη.

Οι συνομιλίες αποτελούν το αρχικό σημείο επίτευξης λύσης. Το δίδαγμα το οποίο απορρέει, 11 χρόνια μετά την απόρριψη του σχεδίου Ανάν, είναι πως η πολιτική ηγεσία δεν θέλει ή δεν μπορεί να αντιληφθεί τα πλεονεκτήματα, που έχει αποκομίσει η Κυπριακή Δημοκρατία, τα οποία πρέπει να λειτουργήσουν υπέρ του κράτους και μετά τη λύση. Η ένταξη στην Ε.Ε., παρά τη δαιμονοποίηση που υφίσταται, οι διακρατικές συμφωνίες, η οριοθέτηση και ανακήρυξη ΑΟΖ, η εύρεση κοιτασμάτων ΦΑ, δεν είναι αμελητέοι παράγοντες για μια συνολική κρατική στρατηγική. Παραγνώριση -και εκτοπισμός τους- από συναισθηματικές προσεγγίσεις μάλλον ριψοκίνδυνη είναι.

Με αφορμή την τελευταία συγκέντρωση στην κατεχόμενη Αμμόχωστο και την κοινή παρουσία των δύο συνομιλητών, πίσω από τις δηλώσεις τους μπορεί να διακρίνει κανείς το πνεύμα που τους διέπει. Ο κ. Αναστασιάδης δήλωσε χαρούμενος κάνοντας έκκληση προς όσους έχουν αντιρρήσεις ότι μόνο με την ενότητα, αφήνοντας πίσω την πικρία του παρελθόντος, προσβλέποντας στο μέλλον, μπορούμε να πετύχουμε πολλά. Αυτή η δήλωση κάνει επίκληση στο συναίσθημα. Από την άλλη, ο κ. Ακιντζί, πέραν του συναισθήματος της χαράς, προέβη σε μια πολιτική δήλωση, τονίζοντας πως η λύση θα βασίζεται στις ομοσπονδιακές αρχές και στο κοινό ανακοινωθέν της 11ης Φεβρουαρίου 2014.

Επομένως, καλή είναι η επίκληση στο συναίσθημα αλλά το Κυπριακό πρόβλημα είναι κυρίως πρόβλημα λογικής, στο οποίο εμπλέκεται η στρατηγική σε όλες τις εκφάνσεις της. Η διαρροή του χρόνου απέδειξε ότι οι απειλές που οργανώθηκαν στο φοβικό σύνδρομο των δεινών της απόρριψης, και της τελευταίας ευκαιρίας, δεν απέφερε τις προβλεπόμενες καταστροφές. Διάψευση τούτου αποτελεί το γεγονός ότι γίνεται σήμερα λόγος για μια νέα ευκαιρία λύσης. Η θέση του κράτους είναι ισχυρότερη παρά πριν από 11 χρόνια, όσο κι αν κάποιοι δεν το παραδέχονται και παρά την οικονομική δυσμένεια των τελευταίων ετών.

Τα αναχρονιστικά, εγγυητικά, δικαιώματα, το σύστημα ασφάλειας και η έκπτωση βασικών ανθρωπίνων δικαιωμάτων, που προνοούνταν στο σχέδιο Ανάν, τα χρονοδιαγράμματα και η επιδιαιτησία, πρέπει να αποτελούν παραδείγματα προς αποφυγήν, απόρροια της απόρριψης του εν λόγω σχεδίου. Ας λειτουργήσει, λοιπόν, η πολιτική ηγεσία στη βάση των ορθολογικών επιχειρημάτων, αφήνοντας κατά μέρος την έξαψη των συναισθημάτων του λαού, αν θέλει να επιτύχει καλύτερο αποτέλεσμα από το διαφαινόμενο.

ΚΥΡΙΑΚΟΣ Σ. ΚΟΛΟΒΟΣ