Για πρώτη φορά, στη μεταπολεμική ευρωπαϊκή ιστορία, αυτή η συστράτευση πολιτικών δυνάμεων είναι όχι μόνο επιθυμητή, αλλά και εφικτή, αν μπορέσει να υπερασπιστεί με επιτυχία τις βασικές ανθρώπινες αξίες και αν υπάρξει μια εγκατάλειψη δογμάτων, ιδεολογιών και αγκυλωμένων αντιλήψεων του παρελθόντος

Ο αναγκαστικός και επώδυνος συμβιβασμός του Πρωθυπουργού Αλέξη Τσίπρα έχει προκαλέσει, όχι μόνο στην Ελλάδα, μια τεράστια συζήτηση τόσο πολιτικού όσο και ιδεολογικού περιεχομένου. Ο πυρήνας αυτής της συζήτησης αποτυπώνεται σε ένα θεμελιακό ερώτημα. Υπάρχει διέξοδος, υπάρχει προοδευτική απάντηση στην οικονομική κρίση, που υπονομεύει τις βάσεις της κοινωνικής συνοχής και τις πηγές της κοινωνικής αλληλεγγύης;

Στην πραγματικότητα αναζητούνται απαντήσεις για την αντιμετώπιση της κρίσης. Για την αλληλεγγύη, την ανακατανομή του πλούτου, την κρατική εποπτεία, τη ρύθμιση των αγορών, την υποταγή της οικονομίας της αγοράς στις ανάγκες της κοινωνίας και των ανθρώπων. Για τη βιώσιμη ανάπτυξη.

Επιχειρώντας μια ακόμα πιο συγκεκριμένη απάντηση, θα μπορούσαμε να πούμε ότι η λύση βρίσκεται ανάμεσα στον παλαιού τύπου σοσιαλισμό, που δεν απευθύνεται σε κανένα και στον άγριο καπιταλισμό που υπόσχεται αναρχία, ανομία και διάλυση για το μέλλον. Κάνοντας αυτό, πρέπει να επινοήσουμε ξανά και να επαναδιατυπώσουμε το λεξιλόγιο ενός κοινωνικού και οικονομικού μοντέλου με ένα τρόπο, που θα μπορεί εύκολα και πειστικά να παρουσιάσει τόσο τις σύγχρονες προκλήσεις όσο και την ελπίδα για το μέλλον.

Ξεκινώντας αυτή την προσπάθεια πρέπει να βεβαιωθούμε ότι θα διατηρήσουμε όλα τα καλά στοιχεία που πλούτισαν το ιδεολογικό οπλοστάσιο του κλασικού κράτους πρόνοιας και επέτρεψαν να χτιστεί αυτό που έγινε ευρύτερα γνωστό, σαν το «ευρωπαϊκό κοινωνικό μοντέλο».

Ιστορικά, αυτό το μοντέλο διεκδικεί την κληρονομιά όλων των παραδοσιακών δημοκρατικών κινημάτων, των ιδανικών της φιλελεύθερης δημοκρατίας, των αρχών του διαφωτισμού και των σοσιαλδημοκρατικών θεωριών. Διεκδικεί ακόμα το δικαίωμα της έκφρασης των ιδανικών της δημοκρατίας, της κοινωνικής δικαιοσύνης, της αλληλεγγύης και της προόδου. Διευρύνει τα ιδεολογικά και πολιτικά «πιστεύω» πέρα από τα παραδοσιακά κοινωνικά όρια. Και αυτός ο μετασχηματισμός θα πρέπει να εκφράζεται στην πολιτική οργάνωση, στις δομές και τη δυναμική. Η επαναδιατύπωση των πολιτικών θα μπορούσε να πάρει τη μορφή μιας ευρείας προοδευτικής συμμαχίας στην Ευρώπη και μιας ευρύτερης διεθνούς οργάνωσης, που θα φέρει κοντά όλα τα πολιτικά κόμματα και τις κοινωνικές δυνάμεις που μοιράζονται τα ίδια ιδανικά.

Για πρώτη φορά, στη μεταπολεμική ευρωπαϊκή ιστορία, αυτή η συστράτευση πολιτικών δυνάμεων είναι όχι μόνο επιθυμητή, αλλά και εφικτή, αν μπορέσει να υπερασπιστεί με επιτυχία τις βασικές ανθρώπινες αξίες και αν υπάρξει μια εγκατάλειψη δογμάτων, ιδεολογιών και αγκυλωμένων αντιλήψεων του παρελθόντος. Και βέβαια, αν καταφέρει να προσαρμόσει στις κοινωνίες μας τις «νέες απαιτήσεις», όπως αυτές διαμορφώθηκαν από τις σαρωτικές παγκόσμιες αλλαγές.

Σχετική με αυτό είναι η ανάγκη να ξανακτιστεί μια νέα αντίληψη κοινωνικής αλληλεγγύης και συλλογικότητας. Αυτό απαιτεί και τον επαναπροσδιορισμό του δημόσιου τομέα, με έναν τρόπο που θα συμφιλιώσει, από τη μια πλευρά την πειστική λειτουργία της παγκόσμιας αγοράς με την ανάγκη διατήρησης της κοινωνικής συνοχής και την αύξηση της κοινωνικής δικαιοσύνης και την αυτονομία με κοινωνική ευθύνη από την άλλη. Με ευαισθησία και αποφασιστικότητα, έχοντας πάντοτε στο μυαλό ότι ένα σύστημα που ελέγχεται αποκλειστικά από την αγορά εξασθενίζει τους άτυπους κοινωνικούς δεσμούς. Τους δεσμούς, οι οποίοι στηρίζουν τις κοινωνίες και αποτρέπουν εγκληματικές παράνομες, αντικοινωνικές συμπεριφορές, που οδηγούν στην περιβαλλοντική εξαθλίωση, την πολιτιστική ερήμωση, τη μετανάστευση και την τρομοκρατία. Ο μεγάλος κίνδυνος από την παγκοσμιοποίηση των οικονομιών είναι μια ισοπέδωση των κοινωνιών χωρίς αρχές, αξίες και οράματα.

Αυτή είναι η ώρα μιας νέας κοινωνικής και πολιτικής συμμαχίας. Που θα εκπροσωπεί τις ελπίδες και τις προσδοκίες ανθρώπων και κοινωνιών για τις άφθορες διαχρονικά αξίες της αλληλεγγύης, της ελευθερίας, της ισότητας, της κοινωνικής δικαιοσύνης. Που θα εκφράζει τα αιτήματα των ανθρώπων για δημοκρατικό έλεγχο, για ισότητα ευκαιριών, για πρόοδο και δημιουργία. Που θα εκπροσωπεί τη συλλογική θέληση των λαών να υπάρξουν, να συμβιώσουν ειρηνικά και να συνάπτουν σχέσεις δημιουργικής συνεργασίας. Που θα αποτυπώνει την ευαισθησία και ταυτόχρονα την αγωνία των ανθρώπων να ζουν σε ένα αρμονικό περιβάλλον -«τα πάντα εν σοφία εποίησε»- μέσα σε συνθήκες δημοκρατίας, αλληλεγγύης και κοινωνικής συνοχής, με αλληλοανοχή και κατανόηση στις ιδιαιτερότητες και τις διαφορετικές πολιτιστικές ταυτότητες.

Η απόφαση του Αλέξη Τσίπρα να αποδεχθεί, υπό το κράτος αφόρητων πιέσεων, ένα οδυνηρό συμβιβασμό, δεν πρέπει να οδηγήσει σε μια «πολιτική και ιδεολογική κατάθλιψη». Αντίθετα, μέσα από τις ωδίνες της σκληρής δοκιμασίας της ελληνικής κοινωνίας, θα πρέπει να υπάρξει ένας τοκετός ανασύνταξης και ελπίδας για το μέλλον.

ΓΙΑΝΝΑΚΗΣ ΟΜΗΡΟΥ
Πρόεδρος Βουλής των Αντιπροσώπων