Ο Μαύρος Κύκνος είναι μια θεωρία που παρουσιάστηκε από τον Καθηγητή στο Πανεπιστήμιο της Μασαχουσέτης Nassim Taleb. Ο «Μαύρος Κύκνος» εννοείται ως ένα ολιγοπίθανο και απρόβλεπτο γεγονός που λαμβάνει χώρα σε μια οποιαδήποτε σειρά πιθανών και συνηθισμένων γεγονότων σε κάθε δραστηριότητα μιας κοινωνίας, και ανατρέπει δραματικά προς το χειρότερο ή το καλύτερο τη δομή της.

Στο βιβλίο του «Ο Μαύρος Κύκνος. Ο αντίκτυπος του εξαιρετικά απίθανου», ο N. Taleb επισημαίνει ότι:
α) Υπάρχει η τάση να υποεκτιμούμε την πιθανότητα ή ακόμη και να αγνοούμε παντελώς το ενδεχόμενο να προκύψουν στο μέλλον σπάνια, αλλά σημαντικά συμβάντα, με τεράστιο αντίκτυπο.
β) Απ’ τη μια υπερεκτιμούμε αυτά που γνωρίζουμε· απ’ την άλλη, υποεκτιμούμε την αβεβαιότητα και την πιθανότητα να είμαστε λανθασμένοι. Υποεκτιμούμε τα ρίσκα, δεν αξιολογούμε σωστά τις πιθανότητες.
γ) Υπάρχουν πράγματα τα οποία είναι δύσκολο να προβλέψουμε. Γεγονότα που θεωρούνται σπάνια, και δεν μπορούμε να εκτιμήσουμε τις πιθανότητες αυτά να συμβούν. Μπορούμε όμως να έχουμε μια γενική ιδέα για ένα τέτοιο ενδεχόμενο και τις πιθανές συνέπειες, και να είμαστε προετοιμασμένοι.

δ) Υπάρχουν όμως και γεγονότα (θετικά ή αρνητικά) που είναι αδύνατο να προβλέψουμε - εντελώς άγνωστα, τυχαία συμβάντα. Στην περίπτωση που προκύψει κάτι θετικό, πρέπει να είμαστε όσο το δυνατό πιο ανοικτοί ώστε να επωφεληθούμε - να είμαστε ανοικτοί σε ευκαιρίες. Στην περίπτωση που προκύψει κάτι αρνητικό, πρέπει να είμαστε πολύ επιφυλακτικοί, ώστε να μειώσουμε στο ελάχιστο τις αρνητικές συνέπειες - να μην προκληθεί μόνιμη ζημιά. Στόχος η ενίσχυση της αντοχής ενός Οργανισμού, ώστε να μπορέσει να επιβιώσει ακόμα και στις πιο ακραίες συνθήκες.

Ο N. Taleb ονόμασε τα σπάνια αυτά συμβάντα Μαύρους Κύκνους. Είναι πολύ δύσκολο ή αδύνατο να τα προβλέψουμε, αλλά έχουν τεράστιο αντίκτυπο. Υπάρχουν θετικοί Μαύροι Κύκνοι (ευκαιρίες) αλλά και αρνητικοί Μαύροι Κύκνοι (με καταστροφικές συνέπειες). Για να μπορέσεις να αντιμετωπίσεις τις συνέπειες ενός αρνητικού Μαύρου Κύκνου πρέπει πρώτα να επιβιώσεις. Ο Μαύρος Κύκνος δημιουργείται όταν το χάσμα ανάμεσα σε αυτό που ξέρουμε και αυτό που δεν ξέρουμε γίνεται επικίνδυνα μεγάλο. Σχέδια αποτυγχάνουν, επειδή αγνοούμε πηγές αβεβαιότητας έξω από το σχέδιο το ίδιο. Μια από τις ιδιότητες του Μαύρου Κύκνου είναι η ασυμμετρία στις συνέπειες - θετικές ή αρνητικές.

Η λήψη αποφάσεων πρέπει να λαμβάνει υπόψη την αβεβαιότητα -η οποία είναι αυξημένη λόγω της πολυπλοκότητας-, την πιθανότητα λανθασμένων προβλέψεων και τον αντίκτυπο, τη σοβαρότητα των συνεπειών. Η πολυπλοκότητα υποβαθμίζει τη δυνατότητα πρόβλεψης.

Μελέτες του καθηγητή στο Πανεπιστήμιο της Πενσυλβανία Philip Tetlock καταδεικνύουν τα μεγάλα σφάλματα ειδικών εμπειρογνωμόνων, όσον αφορά την πρόγνωση γεγονότων οικονομικής, πολιτικής και στρατιωτικής φύσης.

Η θεωρία του N. Taleb μάς βοηθά να τοποθετήσουμε τη λύση ενός δύσκολου/πολύπλοκου προβλήματος (όπως είναι το Κυπριακό) ή την αξιοποίηση μιας ευκαιρίας (όπως είναι οι υδρογονάνθρακες) σε μια πιο στέρεα, επιστημολογική βάση.

NIKOΣ ΣΥΚΑΣ
Σύμβουλος Στρατηγικής & Καινοτομίας