Η παγκόσμια οικονομική κρίση, ως αποτέλεσμα αρχικά της κατάρρευσης χρηματοπιστωτικών κολοσσών στη Μέκκα του καπιταλισμού, τις ΗΠΑ, και στη συνέχεια στην Ευρώπη, έφερε στο προσκήνιο την ανάγκη ενός επανακαθορισμού των προτεραιοτήτων του παγκόσμιου προοδευτικού κινήματος.

Το τέλος του Ψυχρού πολέμου και η κατάρρευση των ολοκληρωτικών καθεστώτων στην ανατολική Ευρώπη κλόνισαν σταθερές αξίες, τις οποίες μέρος, τουλάχιστον, της Αριστεράς είχε υιοθετήσει για πολύ μεγάλο χρονικό διάστημα. Για τη σοσιαλδημοκρατία ωστόσο ό,τι συνέβη δεν αποτέλεσε τη μεγάλη έκπληξη. Κι αυτό γιατί θέση της ήταν ότι ο σοσιαλισμός θα μπορούσε να ανθήσει μόνο σαν ένα βαθιά δημοκρατικό κίνημα, που θα αγκάλιαζε όλες τις αρχές και τα οράματα της μακράς δημοκρατικής παράδοσης και της κοινωνικά ευαίσθητης φιλελεύθερης σκέψης.

Οι προκλήσεις που αντιμετωπίζουμε σήμερα είναι απόρροια πολλών παραγόντων που έχουν τις ρίζες τους στην παγκοσμιοποίηση των οικονομικών σχέσεων, στη θεαματική τεχνολογική εξέλιξη και την κατάρρευση των κοινωνικών και πολιτισμικών προτύπων. Θα πρέπει να σημειώσουμε ότι οι σαρωτικές αλλαγές στην παγκόσμια οικονομία τα τελευταία χρόνια ήταν το ίδιο δημιουργικές όσο και καταστροφικές.

Οι αλλαγές αυτές προκάλεσαν επιχειρηματικούς άθλους και μέσα από ένα κύμα ανανέωσης οδήγησαν στην αξιοσημείωτη αύξηση της παραγωγικότητας. Αυτές οι ίδιες όμως αλλαγές απελευθέρωσαν και ισχυρές καταστρεπτικές δυνάμεις.

Ο «καπιταλισμός - καζίνο», ο οποίος πάσχισε να αντικαταστήσει -και σε μερικές περιπτώσεις πραγματικά το πέτυχε- τη μικτή οικονομία της αγοράς, οδήγησε ήδη στην κοινωνική αποσύνθεση, την κοινωνική στέρηση, την περιθωριοποίηση και τη συντριβή. Ο αχαλίνωτος καπιταλισμός της αγοράς αποδεικνύεται οικονομικά πολυδάπανος και κοινωνικά καταστροφικός. Διαβρώνει την αμοιβαία πίστη και εμπιστοσύνη, την αλληλεγγύη και τους κοινωνικούς δεσμούς, στους οποίους στηρίχτηκαν οι ελεύθερες δημοκρατικές κοινωνίες και από τους οποίους εξαρτάται η επιβίωσή τους.

Υπονομεύει τις βάσεις της κοινωνικής συνοχής και τις πηγές της κοινωνικής αλληλεγγύης. Συνδεδεμένος με τις χωρίς προηγούμενο τεχνολογικές καινοτομίες και ειδικότερα με την παγκοσμιοποίηση της τεχνολογίας, και της κοινωνίας των πληροφοριών, δημιουργεί νέα πολιτιστικά σχήματα, τα οποία απειλούν την ύπαρξη της παραδοσιακής πολιτιστικής ταυτότητας και την έννοια της ιθαγένειας που συνδέεται άμεσα μαζί τους.

Το πιο σημαντικό ίσως από όλα είναι οι σαρωτικές τεχνολογικές αλλαγές, η παγκοσμιοποίηση και η ομογενοποίηση που συνέτειναν στο να αποδίδεται όλο και πιο παρωχημένος ρόλος στο έθνος-κράτος. Κι αυτό ακόμη περισσότερο σε σχέση με τη διαχείριση της οικονομίας και τη δημιουργία αποτελεσματικής οικονομικής πολιτικής. Η αποτελεσματικότητα του σύγχρονου έθνους-κράτους, ιδιαίτερα στα οικονομικά ζητήματα, εξέλιπε ολοκληρωτικά μετά την κατάργηση των συνόρων που ακολούθησαν την παγκοσμιοποίηση.

Ποια μπορεί να είναι η απάντηση της σύγχρονης σοσιαλδημοκρατίας σε αυτές τις προκλήσεις; Ποια είναι η εναλλακτική λύση για τις κοινωνίες μας;

Η ευρωπαϊκή Σοσιαλδημοκρατία για να αποκαταστήσει την αξιοπιστία της και να αποτελέσει πραγματική εναλλακτική λύση θα πρέπει με σαφήνεια να εναντιωθεί στον παγκοσμιοποιημένο χρηματιστηριακό καπιταλισμό. Θα πρέπει ταυτόχρονα να εγκαταλείψει τους διαρκείς συμβιβασμούς της που οδηγούν στην παραχάραξη της ιστορικής της ταυτότητας και των κοινωνικών της αναφορών.

Η επαναδιατύπωση των πολιτικών της θα μπορούσε να πάρει τη μορφή μιας ευρείας σοσιαλδημοκρατικής συμμαχίας στην Ευρώπη και μιας ευρύτερης Διεθνούς Οργάνωσης, που θα φέρει κοντά όλα τα πολιτικά κόμματα, τα οποία μοιράζονται τα ίδια ιδανικά. Το Ευρωπαϊκό Σοσιαλιστικό Κόμμα και η Σοσιαλιστική Διεθνής πρέπει να διευρυνθούν και να γίνουν πιο αποφασιστικά όργανα παραγωγής πολιτικής. Για πρώτη φορά στη μεταπολεμική ευρωπαϊκή ιστορία αυτή η συστράτευση πολιτικών δυνάμεων είναι όχι μόνο επιθυμητή αλλά και εφικτή, αν μπορέσουμε να υπερασπιστούμε με επιτυχία τις βασικές ανθρώπινες αξίες και αν υπάρξει μια εγκατάλειψη δογμάτων, ιδεολογικών και αγκυλωμένων αντιλήψεων του παρελθόντος.

Ας εκφράσουμε με τόλμη μια απλή αλήθεια. Στη Σοσιαλδημοκρατία πρέπει να λεχθεί με θάρρος ότι «το παλιό πέθανε». Παράλληλα να βρει τη δύναμη να διακηρύξει και μια άλλη αλήθεια, ότι «η Σοσιαλδημοκρατία ζει».

Γιατί εκπροσωπεί τις ελπίδες και τις προσδοκίες ανθρώπων και κοινωνιών για τις άφθορες διαχρονικά αξίες της αλληλεγγύης, της ελευθερίας, της ισότητας, της κοινωνικής δικαιοσύνης. Γιατί εκφράζει τα αιτήματα των ανθρώπων για δημοκρατικό έλεγχο, για ισότητα ευκαιριών, για πρόοδο και δημιουργία. Γιατί εκπροσωπεί τη συλλογική θέληση των λαών να υπάρξουν, να συμβιώσουν ειρηνικά και να συνάπτουν σχέσεις δημιουργικής συνεργασίας.

Γιατί αποτυπώνει την ευαισθησία και ταυτόχρονα την αγωνία των ανθρώπων να ζουν σε ένα αρμονικό περιβάλλον μέσα σε συνθήκες δημοκρατίας και κοινωνικής συνοχής.

ΓΙΑΝΝΑΚΗΣ Λ. ΟΜΗΡΟΥ
Πρόεδρος Βουλής των Αντιπροσώπων