Τι ήταν τελικά αυτό που φόβισε τη διεύθυνση των φυλακών; η μάθηση; η άποψη; η αποτελεσματικότητα; η αξιοπρέπεια; ή υπήρξαν πιο ευτελείς λόγοι;

Πριν ένα χρόνο ακριβώς τέτοιες μέρες ζούσα ένα απίστευτο επεισόδιο ζωής. Μοναδική εμπειρία ως δάσκαλος των φυλακών. Η ολοκλήρωση της σχολικής χρονιάς του 2013-14, μιας χρονιάς που σημαδεύτηκε με τις χειρότερες εξελίξεις στον χώρο εδώ και χρόνια, έκλεινε με την Τελετή Λήξης των μαθημάτων του Σχολείου Τμήματος Φυλακών, προγραμματισμένη για τις 24 Ιουνίου 2014. Η σεμνή τελετή που προτάθηκε από τον δάσκαλο, με μόνο αρχικό σκοπό την επιβράβευση της προσπάθειας των κρατουμένων που εθελοντικά φοιτούσαν στο Σχολείο Τμήματος Φυλακών, ανοίχτηκε προς το κοινό με την πρωτοβουλία και στήριξη της διοίκησης των φυλακών. Έτσι δόθηκε και η δυνατότητα σε προσκεκλημένους, συγγενείς και φίλους κρατουμένων να την παρακολουθήσουν. Η εκδήλωση έγινε στην παρουσία των Υπουργών Υπουργείου Παιδείας και Πολιτισμού, Υπουργείου Δικαιοσύνης και Δημοσίας Τάξεως και του Αρχιεπισκόπου Κύπρου.

Η τελετή προγραμματίστηκε να γίνει στο θέατρο των φυλακών που τον Αύγουστο του 2013 είχε ακόμη έντονα τα σημάδια της «αποθήκης» ανθρώπων, κρεβάτια στοιβαγμένα το ένα πάνω στο άλλο, αφού εξυπηρετούσε τον χώρο των φυλακών ως πτέρυγα. Από τον Ιανουάριο του 2014 με την άδεια και καθοδήγηση της διεύθυνσης και με πρωτοβουλία του δασκάλου αλλά και τη βοήθεια δεσμοφυλάκων και κρατουμένων η αίθουσα μεταμορφώθηκε σε θέατρο, με μαύρη βαμμένη σκηνή, φωτισμό, προβολέα, οθόνη, ηχητικό σύστημα, 100 καρέκλες θυμίζοντας την παλιά της χρήση.

Έτοιμη πια να φιλοξενήσει εκδηλώσεις και φιλοξενούμενους έσφυζε από ζωή αυτές τις μέρες πριν έναν χρόνο. Πρόβες μουσικής παρουσίασης, με οργανοπαίκτες κρατούμενους, πρόβες ήχου με μικρόφωνα, καθοδήγηση από εκπαιδευτικούς στην ανάγνωση της «Ιθάκης» του Καβάφη στα ελληνικά, ρωσικά, στα αγγλικά, στολισμός της αίθουσας με έργα τέχνης και δημιουργίας, δημιουργία ψηφιακών παρουσιάσεων.
Από τα πιο σημαντικά στοιχεία της παρουσίασης ήταν το κείμενο «Ξανακερδισμένος Χρόνος» που αναγνώσθηκε στις 24/6/2014 και που ετοιμάστηκε από τους ίδιους τους κρατούμενους με τις θέσεις τους για την προσφερόμενη εκπαίδευση, την άποψή τους για το τι θα ήταν σημαντικό γι’ αυτούς.

Το Σχολείο ..«Συνθέτει μια όαση αλλαγής και εξέλιξης του χαρακτήρα σου, της προσωπικότητάς σου, του ανθρωπισμού σου. Πλάθει ένα θύλακα μεταμόρφωσης που εκπροσωπεί μια νοητή, φαντασιακή, ασυνείδητη ανάγκη που έχεις: να ξεχάσεις, να σβήσεις, να διαγράψεις από το νου τη στέρηση ελευθερίας, τον εξοστρακισμό, τον μηδενισμό, την αποπομπή, τη μίζερη καθημερινότητα».

Ένα κείμενο-σύνθεση από προσωπικά κείμενα κρατουμένων. Οι ίδιοι οι κρατούμενοι συνέθεσαν το κείμενο θέτοντας και εκθέτοντας τον εαυτό τους στην κρίση των ακροατών. Το σημαντικότερο χαρακτηριστικό της τελετής λήξης των μαθημάτων ήταν ακριβώς η έμφαση της ανάληψης ευθύνης που αναλογεί στον καθένα σε σχέση με τον ρόλο του. Του κρατούμενου να επιλέγει τη μάθηση και την παρουσία στην εκπαιδευτική διαδικασία, του δασκάλου να εξυπηρετεί τις ανάγκες αυτές και της διεύθυνσης να διευκολύνει το έργο του εκπαιδευτικού, να το ενισχύει και να το στηρίζει. Ταυτόχρονα της πολιτείας μέσω των θεσμών να προστατεύει το δικαίωμα στη διδασκαλία και μάθηση.

Τι με κάνει να τα θυμάμαι όλα αυτά έναν χρόνο μετά; όσοι γνωρίζουν τα τεκταινόμενα στον χώρο του σχολείου των φυλακών και την εκδίωξη των δασκάλων τον Φεβρουάριο του 2015, σίγουρα κατανοούν. και να μη συνέβαιναν όσα συνέβηκαν, η εμπειρία ήταν συγκλονιστική, ιδιαίτερα για το γεγονός της εμπλοκής συγκεκριμένων ανθρώπων-κρατουμένων στην όλη διαδικασία και οι οποίοι δεν βρίσκονται πια μαζί μας. Οι μέρες εκείνες θύμιζαν πολύ τις τελικές γιορτές των σχολείων. Ετοιμασία προβολών, έργων τέχνης, κειμένων, τραγουδιών και μουσικής. Ως ομάδα, ως μαθητές. Το αίσθημα αυτό του να ανήκεις πια σε μια ομάδα «μαθητών» επέτρεψε σταδιακά και τη δημιουργία μιας έκδοσης με τίτλο «Ζω» και ενός μικρού φιλμ. Αποτελέσματα ισάξια της εκπαιδευτικής διαδικασίας που συντελείτο.

Τι ήταν τελικά αυτό που φόβισε τη διεύθυνση των φυλακών; η μάθηση; η άποψη; η αποτελεσματικότητα; η αξιοπρέπεια; ή υπήρξαν πιο ευτελείς λόγοι;
Δεν αναλογίζομαι τι δεν συμβαίνει αυτή τη στιγμή στα εκπαιδευτικά τεκταινόμενα στον χώρο των φυλακών. Δεν είναι ευθύνη προσωπική. Είναι ευθύνη ολονών μας. Θα θέλαμε οι κρατούμενοι να αποφυλακίζονται και να επανεντάσσονται στην κοινωνία έχοντας ευκαιρία ποιοτικής εκπαίδευσης; Μας αφορά!

Αναλογίζομαι όμως, έχοντας ζήσει τις εμπειρίες, τι θα ήταν δυνατό να συνέβαινε αν παραμέναμε και συνεχίζαμε την εργασία μας με τους ίδιους ρυθμούς και τη συνεργασία με την προηγούμενη διεύθυνση, ως δάσκαλοι στον χώρο αυτό. Η εκπαιδευτική διαδικασία δεν είναι έργο ενός ανθρώπου, είναι η συνέργεια πολλών ανθρώπων οι οποίοι γνωρίζουν και υπηρετούν τον ρόλο που τους ανέθεσε η πολιτεία.

Η νέα διεύθυνση των φυλακών από τον Νοέμβριο του 2014 και το Υπουργείο Δικαιοσύνης, παρά τις θετικότατες αναφορές του Υπουργού για το έργο που επιτελέστηκε από το 2010 μέχρι το 2014 στο σχολείο των φυλακών κατά την τελετή λήξης του 2014, πράγμα που ενισχύεται από τις ετήσιες εκθέσεις του ΥΔκΔΤ για την κατάσταση λειτουργίας του Σχολείου, επέλεξε να τερματίσει την εξελικτική πορεία.
Εμείς που ζήσαμε από κοντά, θανάτους, καταδίκες, απογοητεύσεις αλλά και έργα, αξιοπρέπεια και αυτοσεβασμό, διατηρούμε το δικαίωμα στην ανάμνηση, χωρίς φόβο, χωρίς ντροπή, με χαμόγελο και με καθαρή συνείδηση.

ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΘΕΟΔΩΡΟΥ*
Εκπαιδευτικός Δάσκαλος Σχολείο Τμήματος Φυλακών. Οκτώβρης 2013 - Φεβρουάριος 2015