Γιατί να φτιάξουμε εξυπαρχής ένα καινούργιο κράτος, που και πάλι μπορεί να μη λειτουργήσει, και να μην επιχειρήσουμε να προσαρμόσουμε τις πρόνοιες των Συμφωνιών εκείνων στα σημερινά δεδομένα;

Πρόσφατα ο Τ/κύπριος ηγέτης Μ. Ακιντζί δήλωσε στις Βρυξέλλες ότι η λύση του Κυπριακού μπορεί να είναι δυνατή όχι εντός χρόνων αλλά εντός μηνών. Κάτι τέτοιο μπορεί να γίνει με την επάνοδο στις Συμφωνίες Ζυρίχης - Λονδίνου, με τις οποίες δημιουργήθηκε η Κυπριακή Δημοκρατία. Αν και δεν αφέθηκαν να λειτουργήσουν, κυρίως γιατί η Τουρκία και ο Ρ. Ντενκτάς είχαν άλλες βλέψεις, πιστεύω ότι θα μπορούσαν να μας βοηθήσουν να βγούμε από τα σημερινά αδιέξοδα και μάλιστα πολύ σύντομα.

Γιατί να φτιάξουμε εξυπαρχής ένα καινούργιο κράτος, που και πάλι μπορεί να μη λειτουργήσει και να μην επιχειρήσουμε να προσαρμόσουμε τις πρόνοιες των Συμφωνιών εκείνων στα σημερινά δεδομένα; Στην προσπάθεια αυτή θα μπορούσε να ληφθεί υπόψη και η εμπειρία που αποκτήθηκε από τα πρώτα χρόνια λειτουργίας τους, όπως επισημάνθηκαν σε κάποια από τα δεκατρία σημεία των εισηγήσεων Μακαρίου για αλλαγές, τα οποία αναίτια η τ/κυπριακή πλευρά δεν δέχτηκε τότε να συζητήσει.

Με την εισβολή του 1974 έχει δημιουργηθεί, μεταξύ άλλων, μια νέα κατάσταση ως προς το εδαφικό. Αντί των ξεχωριστών Δήμων στις πέντε μεγαλύτερες πόλεις που προβλέπονταν στις Συμφωνίες, με τη χρήση στρατιωτικής βίας εξεδιώχθησαν οι νόμιμοι κάτοικοι μιας μεγάλης έκτασης της Κύπρου από τον τόπο τους και διαμορφώθηκε αυθαίρετα η «Τ/κυπριακή Δημοκρατία της Βόρειας Κύπρου», που αναγνωρίζεται βέβαια μόνο από την Τουρκία.

Κι ενώ οι δύο κύριες κοινότητες ήταν διασκορπισμένες σε όλα τα σημεία της Κύπρου σαν «σταφίδες σκορπισμένες σε ένα κέικ», κατά την έκφραση της τελευταίας απογραφής πληθυσμού που έγινε από τη βρετανική αποικιοκρατική κυβέρνηση, τώρα οι Τ/κύπριοι συγκεντρώθηκαν σε μια περιοχή για λόγους που δεν είναι του παρόντος να συζητήσουμε. Το ερώτημα που τίθεται τώρα είναι πώς θα μπορούσαν οι Συμφωνίες Ζυρίχης - Λονδίνου να προσαρμοστούν, ώστε να εισαχθεί κάποιος φυσικός διαχωρισμός των δύο κοινοτήτων, μόνιμος στόχος της τουρκικής πλευράς, χωρίς να αποκλείονται οι βασικές αρχές της Ε.Ε. για ελευθερία διακίνησης, εγκατάστασης και οικονομικής δραστηριότητάς τους οπουδήποτε.

Τι προέβλεπαν βασικά οι Συμφωνίες Ζυρίχης - Λονδίνου; Ίδρυσαν ένα ενιαίο κράτος, την Κυπριακή Δημοκρατία, με Πρόεδρο Ε/κύπριο και Αντιπρόεδρο Τ/κύπριο, που εκλέγονται από τις αντίστοιχες κοινότητες. Υπήρχαν όμως και στοιχεία διαχωριστικά, τα οποία, όπως διαφάνηκε στη συνέχεια, δημιουργούσαν προβλήματα στην ομαλή λειτουργία του κράτους και τα οποία επεσήμανε ο Πρόεδρος Μακάριος στο έγγραφο με τα 13 σημεία που υπέβαλε το 1963 και ζήτησε να συζητηθούν.

Σκοπός τους ήταν βασικά η περαιτέρω ενοποίηση του κράτους και η απάλειψη των στοιχείων που παρεμπόδιζαν την ομαλή λειτουργία του. Δυστυχώς, αντί της συζήτησης, ο Ντενκτάς και η τουρκική πλευρά προτίμησαν την απόσυρση και την έναρξη μιας μακροχρόνιας προσπάθειας δημιουργίας ξεχωριστού τ/κυπριακού κρατιδίου. Με την τουρκική εισβολή του 1974 και τη βίαιη μετακίνηση Ε/κυπρίων και Τ/κυπρίων από τους τόπους τους κατάφεραν προσωρινά τον διαχωρισμό, που επιδίωκαν από το 1963. Το ερώτημα που τίθεται είναι κατά πόσο, χρησιμοποιώντας τις εμπειρίες των Συμφωνιών Ζυρίχης - Λονδίνου, θα μπορούσαμε να ξαναφτιάξουμε ένα ενιαίο κυπριακό κράτος.

Προσωπικά πιστεύω ότι είναι δυνατό και θα είναι προς το συμφέρον και των δύο κοινοτήτων να αποφευχθεί η εμπλοκή τους σε άλλα σχήματα (ομοσπονδία, συνομοσπονδία), λόγω του μικρού μεγέθους του χώρου και του πληθυσμού της χώρας μας. Όπως τόνισα κι άλλοτε, «το μικρό δεν είναι πάντοτε ωραίο». Για μια μικρή χώρα, όπως η Κύπρος, άλλη λύση από εκείνη του ενιαίου κράτους θα είναι οικονομικά τουλάχιστο μη βιώσιμη.

Αφού γίνουν οι εδαφικές αναπροσαρμογές, όπως εισηγήθηκα σε προηγούμενο άρθρο μου (περιορισμός της έκτασης στο πλαίσιο της γης που κατείχε κάθε κοινότητα πριν από την εισβολή), και γίνουν αποδεκτές οι αρχές της Ε.Ε. για τις τρεις βασικές ελευθερίες, που είναι απαραίτητες για την παραμονή της Κύπρου στην Ε.Ε. και οι οποίες έχουν παραβιαστεί από το 1974, όλες οι άλλες πρόνοιες των Συμφωνιών Ζυρίχης - Λονδίνου με ορισμένες φραστικές αλλαγές και κάποιες αναπροσαρμογές μπορούν να ισχύσουν στη νέα διευθέτηση του Κυπριακού.

Μια αλλαγή που θα πρέπει να γίνει είναι η αντικατάσταση του Παραρτήματος Ι και ΙΙ για τις εγγυήσεις και συμμαχίες, που δε συνάδουν με τη νέα ιδιότητα της Κύπρου ως μέλους της Ε.Ε., και να γίνουν ανάλογες αναφορές στην ιδιότητα αυτή, με στήριξη από την Ε.Ε. Επίσης θα πρέπει να συζητηθούν κάποιες αλλαγές στις αρμοδιότητες των αξιωματούχων και των συλλογικών Σωμάτων, που θα προκύψουν ως αποτέλεσμα της δημιουργίας δύο «Κοινοτικών Περιφερειών», αν και, όπως πρότεινα κι αλλού, αυτές θα μπορούν να ιδωθούν ως δύο Αρχές Τοπικής Αυτοδιοίκησης με κάποιες αυξημένες αρμοδιότητες.

Όλες οι άλλες εξουσίες θα ασκούνται από την Κεντρική Κυβέρνηση, στην οποία θα συμμετέχουν οι δύο κοινότητες, σύμφωνα με την πληθυσμιακή τους αναλογία. Η βασική αρχή που θα διέπει τις διευθετήσεις, πέραν της λειτουργικότητάς τους, θα πρέπει να είναι η βιωσιμότητά τους. Ο λαός της Κύπρου δεν θα πρέπει να υποβληθεί σε νέες αφόρητες επιβαρύνσεις για να συντηρεί μια αχρείαστη υπερδομή.

Μια τέτοια διευθέτηση θα πρέπει να τύχει σοβαρής στήριξης από την Ε.Ε., που δεν θα πρέπει να παρακολουθεί σαν απλός παρατηρητής τις διαπραγματεύσεις, όπως ζητήθηκε τελευταία από τον Μ. Ακιντζί. Όπως και πάλι ανέφερα προηγουμένως, από τη μορφή της λύσης που θα δοθεί στην περίπτωση της Κύπρου θα εξαρτηθεί και η λύση που θα δοθεί και σε άλλες χώρες με μειονοτικά προβλήματα.

ΔΡ ΙΑΚΩΒΟΣ ΑΡΙΣΤΕΙΔΟΥ
Πρώην Υπουργός,
Πρώην Γενικός Διευθυντής Γραφείου Προγραμματισμού
www.iacovosaristidou.com