Μιαν απρόσμενη αληθινή εθνική μυσταγωγία βίωσαν όσοι πριν από λίγα μόλις κοστετράωρα παρευρέθησαν στην Πύλη Αμμοχώστου, για να παρακολουθήσουν την εκδήλωση «Περιδιαβάζοντας και τραγουδώντας την Κυθρέα», που διοργάνωσε ο Δήμος Κυθρέας, τιμώντας τα εκατοντάχρονα (1915-2015) από την ίδρυσή του.

Μετά τους σύντομους / μεστούς χαιρετισμούς από τον Υπουργό Παιδείας Κώστα Καδή και τον Δήμαρχο Κυθρέας, Πέτρο Καρεκλά, και την «Κυθρέα μέσα από την ποιητική ματιά του Νίκου Ορφανίδη», ακολούθησεν η σύντομη μα πολύ εμπεριστατωμένη ιστορική κατόπτευση της Κυθρέας από τη Μαρία Παπαδοπούλου Πίγγουρα. Ήταν μια χρησιμότατη, σύντομη ιστορική αναφορά, που θ' αποτελέσει σημαντικό βιβλιογραφικό συμπλήρωμα με τα παράλληλα έργα των: Ιερωνύμου Περιστιάνη, Φίλιου Ζαννέτου, Αικατερίνης Αριστείδου, Σάββα Χριστίδη, Μαρίας X” Κωστή (τ. Διευθύντριας του Τμήματος Αρχαιοτήτων), Κώστα Π. Κύρρη, Γιώργου Πετάση, του γράφοντος κ.ά., για τη βαθύρριζη, υπερεξιχιλιόχρονη, ιστορική αναδρομή της πολύαθλης κωμόπολης.

Ακολούθησε η μακρά μα εντονότατα ενδιαφέρουσα ιστορικοκοινωνική περιδιάβαση -ζώσα μνήμη- από τις Ανθή Πέτσα Σαββίδου (για την Αγία Μαρίνα, τον Άγιο Ανδρόνικο και τον Άη Γιώργη. Προηγήθηκε από την ίδια η έκδοση του ασύγκριτου σε συνέπεια και εύρος πονήματός της για τη Χρυσίδα) και από τη Χρυσόθεμη Παπακωνσταντίνου (με αφήγηση Όλγας Πιερίδου) για τις ενορίες Συρκανιά και Χαρδακιώτισσα.

Το πλήθος των ιστορικοκοινωνικών αναφορών συνιστούν μιαν ανεπανάληπτη ιστορική κατάθεση -σίγουρα κανένας άλλος μελλοντικά δεν θα εγκύψει με την ίδια προσήκουσα παρατηρητικότητα κι αγάπη- με αποτέλεσμα να αποτελέσουν μιαν ιστορική κιβωτό για την ηρωική / μαρτυρική κοινότητα με τους κάπου τετρακόσιους νεκρούς κι αγνοούμενούς της - όσους καμιά άλλη κυπριακή κοινότητα δεν έχει. Το μίσος των εισβολέων ξέσπασε - μετά τη διάσπαση της αμυντικής γραμμής της Μιας Μηλιάς στο πρώτο σύμπλοκο που συνάντησαν (την Κυθρέα και στο Νιο Χωριό) με το τραγικό αποτέλεσμα τις εκατόμβες των θυμάτων.

Να εκδοθούν, γι’ αυτό, συμπληρωμένες μάλιστα, οι ιστορικοκοινωνικές αναφορές των δυο ερευνητριών για να διασωθούν τα πολύτιμα ιστορικά δεδομένα. Επιστέγασμα της νέας λαμπρής αυτής πρωτοβουλίας του αεικίνητου Δημάρχου, Π. Καρεκλά, ήταν η εκτέλεση κυπριακής παραδοσιακής μουσικής -με τον Σάββα Σάββα στο πιάνο- από τον διεθνούς φήμης λυρικό βαρύτονο, Κύρο Πατσαλίδη.