Για να αντιληφθεί ένας την ψυχιατρική, όπως διαμορφώθηκε στην Κύπρο, πρέπει να ανατρέξει προς το τέλος της Αγγλοκρατίας. Και όταν μιλάμε για ψυχιατρική στην Κύπρο όπως εφαρμοζόταν, εννοούμε την ύπαρξη νευρολόγων-ψυχιάτρων και προπαντός τη χρήση του Largactil, το οποίο συνέβαλε τα μέγιστα στην αντιμετώπιση της σχιζοφρένειας. Το Largactil ανακαλύφθηκε το 1959 και αργότερα το Stelazine. Το Stelazine χρησιμοποιείται μέχρι σήμερα ως θεραπευτικό μέσο τόσο στη σχιζοφρένεια όσο και ως ηρεμιστικό σε μικρές δόσεις. Φυσικά, ο κυριότερος παράγοντας είναι η ύπαρξη ψυχιάτρων. Παίρνουμε τα στοιχεία αυτά από το χρησιμότατο βιβλίο του πρώτου Κλινικού Ψυχολόγου στην Κύπρο Ανδρέα Γεωργιάδη, «Η Ιστορία της Τρέλας», 1995. Σταθμό στην ιστορία της ψυχιατρικής αποτελεί η ίδρυση του «Ασύλου Φρενοπαθών της Αγίας Παρασκευής». Στα προηγούμενα χρόνια κρατούνταν οι «φρενοπαθείς» στις Κεντρικές Φυλακές.

Το 1929 διορίζεται για πρώτη φορά ειδικός νευρολόγος-ψυχίατρος στο Άσυλο Φρενοβλαβών της Αγίας Παρασκευής ο Σοφοκλής Λυσανδρίδης, ως διευθυντής. Το 1947 εγκαταλείπει τη θέση του. Οι όροι «φρενοβλαβής» και «φρενοβλάβεια» καταργούνται και αντικαθίστανται με τους όρους ψυχική νόσος και «ψυχικά ασθενής» (mental patient). Με τον διορισμό του Σ. Λυσανδρίδη το 1929 ως Διευθυντή του Ψυχιατρείου της Αγίας Παρασκευής και τη θέσπιση του νέου νόμου «Περί Ψυχικώς Ασθενών, 1931» εγκαινιάζεται μια νέα περίοδος φροντίδας και περίθαλψης των ψυχικώς ασθενών. Τα ψυχοφάρμακα δεν είχαν ανακαλυφθεί ακόμα. Χρησιμοποιούνταν διάφορα τονωτικά, όπως ο σίδηρος, το αρσενικό, το φωσφορικό άλας, η στρυχνίνη, κλπ. Επίσης το gardenal (Luminal) σε περιπτώσεις επιληψίας. Το 1947 διορίζεται ο Ανδρέας Μικελλίδης ως Προϊστάμενος του Ψυχιατρείου Αγίας Παρασκευής. Μετά, το 1953, διορίζεται ο Παναγιώτης Παπανικολάου και ακολουθεί σειρά άλλων.

Στον ιδιωτικό τομέα εργάστηκε και ο Μιχαλάκης Νικολαΐδης (1892-1963). Άσκησε το επάγγελμα μέχρι το 1963. Ο Μιχαλάκης Νικολαΐδης είναι πατέρας του γνωστού οδοντιάτρου και ζωγράφου Λόλλη Νικολαΐδη. Γνωστές θεραπείες ήταν η ινσουλινοθεραπεία, το ηλεκτροσόκ για τη σχιζοφρένεια και τη μανιοκατάθλιψη. Με την ανακάλυψη του Largactil απέκτησε η ψυχιατρική ισχυρό θεραπευτικό μέσο για τη σχιζοφρένεια και τη μανιοκατάθλιψη. Τον Μάιο του 1964 λειτούργησε το νέο Ψυχιατρείο Αθαλάσσας, το οποίο αποτέλεσε σημαντικό βήμα στην αντιμετώπιση των ψυχικά ασθενών. Σήμερα, όμως, με την εξέλιξη της ψυχιατρικής, ιδίως στον τομέα της φαρμακευτικής ψυχιατρικής, περιορίστηκε το νοσοκομείο αυτό και ελάχιστοι ασθενείς υπάρχουν.

Στην Κύπρο εγκαταστάθηκα τον Ιούνιο του 1961 και άρχισα να εργάζομαι ως ιδιώτης ψυχίατρος. Τότε δεν αναγνωριζόταν η ειδικότητα του ψυχιάτρου, αλλά εκείνη του νευρολόγου-ψυχίατρου. Τους πρώτους μήνες ως ιδιώτης ψυχίατρος δέχθηκα μιαν επίσκεψη από τον πατέρα ενός παιδιού έξι χρονών. Το παιδί του έπαθε έναν παροξυσμό επιληψίας όταν ήταν τριών ετών και φυσικά ο παιδίατρος του χορήγησε Luminal (gardenol). Από τότε το παιδί δεν παρουσίασε κανέναν παροξυσμό. Συνέστησα στον πατέρα του να σταματήσει το Luminal πολύ σταδιακά. «Πόσα;» με ρώτησε και είπα ένα ποσό, κανονικό για την εποχή εκείνη, ως αμοιβή. Γύρισε και μου λέει «δεν φτάνει που δεν μας έδωσες συνταγή και θέλεις και λεφτά;». Λες και είχα χρόνο για χάσιμο. Του εξήγησα ότι το παιδί του είναι κάπως «μαραμένο» (αυτό ήταν το παράπονο του πατέρα) και όχι ζωηρό όπως τα άλλα παιδιά της ηλικίας του, διότι το φάρμακο που παίρνει το κάνει μαραμένο.

Γι’ αυτό, πιθανό να μην το χρειάζεται και πρέπει να δοκιμάσουμε χωρίς το φάρμακο. Αν δούμε και δεν έχει κανέναν παροξυσμό, μετά από μήνες, τότε το σταματούμε τελείως. Του εξήγησα ότι θεραπεία είναι και η κουβέντα, οι συμβουλές του γιατρού. Έφυγε εκνευρισμένος. Όμως, μέσα του δούλεψαν τα λόγια που του είπα. Και ύστερα από λίγες μέρες επέστρεψε (καταγόταν από ένα χωριό της Αμμοχώστου) και μου ζήτησε συγγνώμη. «Αν δεν έφερνα το παιδί, πιθανόν να έπαιρνε το φάρμακο για πάντα. Συγγνώμη, γιατρέ, τώρα το κατάλαβα». Και πραγματικά, μετά ένα χρόνο δεν είχε παροξυσμούς. Η «επιληψία» του οφειλόταν σε κάποιο πυρετικό νόσημα της παιδικής ηλικίας. Διηγήθηκα το περιστατικό αυτό, γιατί δείχνει τη νοοτροπία της εποχής. Έπρεπε οι άρρωστοι να πάρουν συνταγή, φάρμακο. Η γνωμάτευσή σου και ο χρόνος που χάνεις δεν έχει σημασία. Φυσικά, τα πράγματα άλλαξαν τελείως σε μερικά χρόνια. Ουσιαστικά στην ψυχοθεραπεία πουλάμε χρόνο.

Η σύγχρονη ψυχιατρική εξελίχθηκε πολύ, ιδίως στον τομέα των φαρμάκων. Σήμερα υπάρχουν πολλά φάρμακα και για όλες τις ψυχικές αρρώστιες, τις ψυχώσεις και τις νευρώσεις. Εκτός από τα ψυχοφάρμακα παραμένει το θέμα της προσωπικότητας του ψυχιάτρου. Να διαθέτει χρόνο, να τον ακούσει με προσοχή και κυρίως να τον αφήσει να μιλήσει. Πολλές φορές ο ψυχικά ασθενής θέλει κάποιο να τον ακούσει προσεχτικά. Θέλει να «εκτονωθεί». Όχι σπάνια, ακούς αρρώστους να λένε «τι καλός που είναι ο γιατρός και τι συμβουλές μου έδωσε», ενώ βασικά δεν του έδωσε, ίσως, καμιά συμβουλή. Τον άκουσε με προσοχή και κατανόηση.

ΤΑΚΗΣ ΕΥΔΟΚΑΣ