Η ανακοίνωση του ανοίγματος ακόμη δύο οδοφραγμάτων διέλευσης, που θα ενώνουν τις ελεύθερες περιοχές με τα κατεχόμενα, επαναφέρει στην επικαιρότητα και το θέμα του εμπορίου, νόμιμου και παράνομου, μεταξύ ελευθέρων και κατεχομένων περιοχών, ιδίως σε προϊόντα που έχουν σημαντική διαφορά τιμών, όπως τα καπνικά, που οφείλεται κυρίως σε διαφορετικές φορολογίες. Η Κυπριακή Δημοκρατία ως μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ) ακολουθεί τις κατευθύνσεις που δίδονται από την ΕΕ σε θέματα φορολόγησης καπνικών.

Φορολογία
Πολλά γράφτηκαν και πολλά λέχθηκαν τον τελευταίο καιρό σχετικά με τη φορολογία των καπνικών. Αν ανατρέξουμε λίγο πίσω, θα δούμε ότι οι σημαντικές αλλαγές στη φορολογία των καπνικών προϊόντων δεν άρχισαν το 2012, όπως αναφέρεται σε άρθρo που δημοσίευσε πρόσφατα άλλη εταιρεία καπνικών, αλλά από τον Δεκέμβριο του 2010. Συγκεκριμένα, στις 10/12/2010, η ελάχιστη φορολογία των έτοιμων τσιγάρων αυξήθηκε από €85 που ίσχυε μέχρι τότε σε €110 ανά 1000 τσιγάρα. Ο καπνός για στριφτά αυξήθηκε στα €60 ανά κιλό από τα €34 που ίσχυε μέχρι τότε. Αξίζει, βέβαια, να αναφέρουμε ότι η αρχική πρόταση για τη φορολόγηση των στριφτών ήταν για €90 ανά κιλό, αλλά η Βουλή το μείωσε σε €60 ανά κιλό την τελευταία στιγμή. Η αύξηση στα €90 ανά κιλό ήταν η προσπάθεια για σταδιακή εφαρμογή των οδηγιών τόσο της ΕΕ όσο και του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ) για παρόμοιους φορολογικούς συντελεστές.

Το αποτέλεσμα αυτής της αύξησης ήταν καταστροφικό για τα έτοιμα τσιγάρα και κατά συνέπεια για τα έσοδα του κράτους. Πολλοί καπνιστές, αξιοποιώντας την τεράστια διαφορά που προέκυψε μεταξύ της λιανικής τιμής των έτοιμων τσιγάρων και του στριφτού, στράφηκαν προς τα στριφτά τσιγάρα, με αποτέλεσμα, και σύμφωνα με την έρευνα αγοράς της RAI Consultants για το 2011, να παρουσιαστεί μείωση στην αγορά των έτοιμων τσιγάρων κατά 7% και αύξηση στην αγορά των στριφτών τσιγάρων κατά 23%. Η πτώση των έτοιμων τσιγάρων συνεχίστηκε και το 2012 με περαιτέρω ποσοστό 6% και ταυτόχρονα η αγορά στριφτού αυξήθηκε επιπλέον κατά 10%. Είναι πασιφανές ότι λόγω της δυσμενούς φορολογικής αντιμετώπισης της οποίας τύγχαναν τα τσιγάρα, μεγάλωσε ουσιαστικά ή καλύτερα δημιουργήθηκε η αγορά των στριφτών, δίνοντας σήμερα λόγο και επιχειρήματα σε συγκεκριμένους εισαγωγείς να επικαλούνται δήθεν μεγάλη πτώση. Επίσης, από τα πιο πάνω φαίνεται ξεκάθαρα η σχέση αλληλεξάρτησης και αλληλεπίδρασης που υπάρχει μεταξύ των δυο κατηγοριών. Το στριφτό είναι υποκατάστατο των έτοιμων τσιγάρων και έτσι οι καπνιστές εύκολα μετακινούνται προς αυτό, θεωρώντας το ως την οικονομικότερη λύση.

Για την πιο πάνω σχέση και αντιλαμβανόμενοι τους κινδύνους για τη δημόσια υγεία, τόσο ο ΠΟΥ όσο και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξέδωσαν οδηγίες με τις οποίες καλούν τα κράτη να εξισορροπήσουν τη φορολογία μεταξύ των διαφόρων καπνικών προϊόντων, τονίζοντας ότι ο καπνός για στριφτά τσιγάρα είναι υποκατάστατο των τσιγάρων και κατ' επέκταση εξίσου βλαβερός για την υγεία των ανθρώπων. Με βάση τις πιο πάνω οδηγίες και στο πλαίσιο της δημοσιονομικής της πολιτικής, η Κυπριακή Δημοκρατία προσπάθησε τον Δεκέμβριο του 2012 να εξισορροπήσει κάπως τις φορολογίες μεταξύ των δυο κατηγοριών. Συγκεκριμένα, αυξήθηκε περαιτέρω η ελάχιστη φορολογία έτοιμων τσιγάρων στα €121,50 ανά 1000 τσιγάρα και στα στριφτά η φορολογία αυξήθηκε στα €150 ανά κιλό.

Βέβαια, η πλήρης εξισορρόπηση δεν επιτεύχθηκε ποτέ. Ένας μέσος καπνιστής στριφτών χρειάζεται 0,5 γρ. για να στρίψει ένα τσιγάρο. Με αυτήν την αναλογία, 1 κιλό καπνού για στριφτά δίνει 2000 στριφτά τσιγάρα. Άρα για την πλήρη εξισορρόπηση η φορολογία στριφτών θα έπρεπε να ήταν €243 ανά κιλό. Κάπου διαβάσαμε και το επιχείρημα ότι το στριφτό θα πρέπει να είναι φθηνότερο, αφού οι καπνιστές αγοράζουν φίλτρα και χαρτάκια. Αντιστρέφοντας το επιχείρημα, επιβάλλεται να ρωτήσουμε γιατί οι καπνιστές έτοιμων τσιγάρων θα πρέπει να φορολογούνται και στα χαρτάκια και στα φίλτρα; Μήπως θα έπρεπε τότε να φορολογείται μόνο το βάρος του καπνού των έτοιμων τσιγάρων και όχι το τελικό προϊόν;

Έσοδα
Δεύτερος στόχος της φορολογίας του 2012 ήταν η αύξηση εσόδων του κράτους. Η ανάγκη προέκυψε και από το γεγονός ότι με τη δυσμενή αλλαγή της φορολογίας των έτοιμων τσιγάρων που ψηφίστηκε το 2010, παρουσιάστηκε κατά το 2012 μια μείωση των εσόδων από τη φορολογία έτοιμων τσιγάρων κατά €12,7 εκ. Η μείωση των εσόδων από τα έτοιμα τσιγάρα συνεχίστηκε και το 2013, χάνοντας άλλα €10 εκ. περίπου. Από την άλλη, κατά το 2013 τα έσοδα από τα στριφτά παρουσίασαν μιαν αύξηση κατά €5 εκ. περίπου και μετά από την αύξηση των €4 εκ. περίπου που κατέγραψε το 2012. Για το έτος 2012 αξίζει επίσης να αναφέρουμε ότι οι αριθμοί που δίνονται από το τελωνείο ως εκτελωνίσεις καπνού παρουσιάζουν μια τεράστια στρέβλωση. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι η αλλαγή φορολογίας ήταν γνωστή τουλάχιστον 6 μήνες πριν και έτσι δημιουργήθηκαν μεγάλα αποθέματα για κερδοσκοπικούς λόγους. Αυτό επιβεβαιώνεται από το γεγονός ότι τους πρώτους μήνες του 2013 οι εκτελωνίσεις στριφτών ήταν σχεδόν μηδενικές. Και σήμερα κάποιοι προσπαθούν να εκμεταλλευτούν αυτήν τη στρέβλωση, ισχυριζόμενοι ότι αυτό ήταν το πραγματικό μέγεθος αγοράς του στριφτού.

Θα πρέπει να τονίσουμε ότι από τα σύνολο των εσόδων του κράτους από τη φορολόγηση καπνικών, περίπου το 90% προέρχεται από τα έτοιμα τσιγάρα. Για το 2014, σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία του τελωνείου, η αγορά έτοιμων τσιγάρων παρουσίασε μια μείωση της τάξης του 8,7%, ενώ η αγορά των στριφτών παρέμεινε ουσιαστικά σταθερή (-0,4%). Είναι λοιπόν προφανές ότι όσο θα αιμορραγεί η μεγαλύτερη κατηγορία εσόδων, αναπόφευκτα θα παρουσιάζεται μείωση και στα συνολικά έσοδα του κράτους και άρα αποτελεί άμεση ανάγκη η προστασία της. Αναφέρω απλώς ότι με τα σημερινά δεδομένα, για κάθε 1% όγκου που χάνεται από την αγορά των έτοιμων τσιγάρων, το κράτος χάνει έσοδα ύψους €1,7 εκ., ενώ για κάθε 1% όγκου που κερδίζει στην αγορά στριφτών το κράτος κερδίζει μόνο €255 χιλιάδες σε δασμούς, δηλαδή καθαρή απώλεια €1,5 εκ. Μήπως είναι αυτός ο κύριος λόγος μείωσης των εσόδων του κράτους, θέμα στο οποίο αναφέρεται το δημοσίευμα της συγκεκριμένης εταιρείας καπνικών;

Παράνομο εμπόριο
Πολλά λέγονται και για το παράνομο εμπόριο καπνικών, που όντως παρουσιάζει ανησυχητική πορεία τα τελευταία χρόνια στην Κύπρο. Για τα μεν στριφτά, μοναδική πηγή παράνομων προϊόντων αποτελεί το κατεχόμενο κομμάτι της Κύπρου. Για τα έτοιμα τσιγάρα όμως οι πηγές είναι περισσότερες και πέραν των κατεχομένων. Στην παράνομη αγορά έτοιμων τσιγάρων κάποιος μπορεί να βρει τσιγάρα από €1,50 ανά πακέτο, όταν το φθηνότερο νόμιμο προϊόν είναι σήμερα €3,80. Τόσο στα έτοιμα τσιγάρα όσο και στα στριφτά οι διαφορές τιμών μεταξύ νόμιμων και παράνομων προϊόντων είναι τεράστιες. Για τη δική μας εταιρεία, η αντιμετώπιση του παράνομου εμπορίου δεν θα πρέπει να επικεντρωθεί αποκλειστικά στη μείωση της φορολογίας των νόμιμων προϊόντων, αφού μια τέτοια ενέργεια θα έχει αλυσιδωτές αρνητικές επιπτώσεις και σημαντικές απώλειες στα έσοδα του κράτους. Η αντιμετώπιση του λαθρεμπορίου θα πρέπει να γίνει με καταρτισμό ενός ολοκληρωμένου σχεδίου καταπολέμησης, που να επιλαμβάνεται όλων των παραμέτρων που αποτελούν το παράνομο εμπόριο. Η εταιρεία μας έχει προτάσεις και απόψεις, και τις έχει ήδη καταθέσει στις αρμόδιες Αρχές. Αναμένουμε και τις άλλες εταιρείες να πράξουν το ίδιο.

ΜΑΡΙΟΣ ΛΟΥΚΑΙΔΗΣ
Διευθύνων Σύμβουλος CTC