«Όποιος αρνείται κάθε αξία της παραδοσιακής σοφίας, υποπίπτει σε σφάλμα»

Προσπαθούμε να διεισδύσουμε στα όσα συμβαίνουν γύρω μας - στον Πολιτισμό, στην Παιδεία μας - και καταμαρτυρούμε καταστάσεις που απεμπολούν το ήθος και δολοφονούν το ανθρώπινο πνεύμα. Για να εκσυγχρονίσουμε την Παιδεία εισάγουμε τρόπους και προγράμματα με χαρακτηριστικά τους τον αχαλίνωτο μιμητισμό. Απονεκρώσαμε τον πολιτισμό μας, ενώ έπρεπε να επενεργεί σαν πρότυπο. Αρνηθήκαμε την κάθε αξία του και την κάθε έννοια της παράδοσής μας. Καταργήσαμε τα θεμέλια του πολιτισμού μας κι απορρυθμίσαμε τις αληθινές αξίες που για αιώνες καταξιώθηκαν.

Η παιδεία ξέκοψε από το παρελθόν. Το περιεχόμενο της δημοκρατίας αλλοιώθηκε, ενώ το της ελευθερίας «οικουρεί» ή «ατροφεί». Ετοιμάσαμε μαθητές, άβουλους χωρίς διάθεση να δώσουν και να πάρουν, παρά μόνο μηχανές, ικανές στην απομνημόνευση. Τους αφήσαμε χωρίς κίνητρα ή εφόδια που να μπορούν να δευρύνουν τους ορίζοντες της σκέψης τους.

«Πίσω στα παλιά», ακούγονται ζωντανές φωνές σε διάφορες πολιτείες της Αμερικής, που καταμαρτυρούν τη χρεοκοπία της Παιδείας της. Εμείς εδώ, πού ή πώς πορευόμαστε; Οπωσδήποτε, καθετί το νέο ή το μοντέρνο στην Παιδεία δεν μπορεί να εφαρμοστεί παντού ή εική και ως έτυχε, χωρίς να λαμβάνονται υπ' όψιν η ιστορία, οι παραδόσεις ή οι ιδιαίτερες συνθήκες του τόπου ή της χώρας που εφαρμόζεται.

Χωρίς να θεοποιούμε το παλιό, αν και είχε τα τρωτά του, τούτο τουλάχιστον είχε συνοχή, σταθερότητα, αυστηρότητα, πειθαρχία. Οι τρόφιμοί του είχαν σεβασμό προς τον κάθε άνθρωπο και εκοσμούντο με το αριστείο της αρετής και της αγάπης προς την ελευθερία. Ήσαν, κατά τον Σόλωνα, τα άτομα αυτά «άνθρωποι ευδαίμονες γιατί έκαναν πανέμορφες πράξεις» και με την ανθρωπιά τους και τη δημιουργική εργασία τους, ατένιζαν τη ζωή με τη «διάθεση της ροδιάς» του Ελύτη.

Η Παιδεία πρέπει να βοηθάει τα παιδιά να ζουν τη ζωή τους σύμφωνα με την αρετή ή να ενεργούν σύμφωνα με το νου μέσα από τον αυτοέλεγχο και την αυτοσυγκράτηση. Στα σχολεία μας συναντούμε σήμερα πρωτοφανή φαινόμενα βίας, ασχήμιας ή χουλιγκανισμού, καταστάσεις που απαξιώνουν την ανθρώπινη ύπαρξη. Γι’ αυτούς που παρεκτρέπονται ή που δεν ζουν τη ζωή τους με σωφροσύνη, πρέπει να υπάρχουν ποινές και τιμωρίες, γιατί μέσω αυτών γίνονται καλοί άνθρωποι.

Οι Νόμοι είναι «τροφοί και γεννήτορες, και συγκρατούν και υποδεικνύουν τα όσα πρέπει να κάνουν και τα όσα πρέπει να απέχουν. Άξιοι εκείνοι που θα αναλάβουν να φέρουν σε πέρας το έργο της παιδείας μας: που θα μπορέσουν να αποκολλήσουν από τη μαθητική κοινωνία ό,τι το φθοροποιό και άχρηστο, και θα εδραιώσουν το ήθος, τις αξίες του πολιτισμού και της θρησκείας μας.