Δεν μπορεί ο κάθε Κύπριος (και ο κάθε Ευρωπαίος) να δικαιούται να ασκήσει τα δικαιώματα αυτά σε όλη την επικράτεια της Ευρωπαϊκής Ένωσης και να μην μπορεί να κάνει το ίδιο στη δική του χώρα

Ασχοληθήκαμε και προηγουμένως με το θέμα της εδαφικής κατανομής μεταξύ των δύο κρατιδίων/καντονίων/πολιτειών, όπως θέλετε πέστε τα, σε περίπτωση που θα βρεθεί η σωστή λύση του Κυπριακού. Σήμερα θα προσπαθήσουμε να δούμε τις άμεσες συνέπειες αυτής της εδαφικής προσαρμογής, καθώς και η πολιτική που θα πρέπει να ακολουθηθεί για έναν καλύτερο χωροταξικό προγραμματισμό, προς όφελος ολόκληρου του λαού της Κύπρου. Περιττό να τονίσουμε ξανά ότι η λύση που θα δοθεί είναι απαραίτητο να είναι βιώσιμη και οικονομικά.

Ανάμεσα στις βασικές ελευθερίες που ζητούμε να διέπουν τη λύση «με το σωστό περιεχόμενο» είναι η ελευθερία διακίνησης, εγκατάστασης και οικονομικής δραστηριοποίησης, περιλαμβανομένης της ιδιοκτησίας.

Πέραν του ότι αποτελούν σύγχρονες θεμελιακές ευρωπαϊκές αρχές, είναι και βασικές προϋποθέσεις για ορθολογιστική και μέγιστη δυνατή ανάπτυξη της χώρας. Δεν μπορεί ο κάθε Κύπριος (και ο κάθε Ευρωπαίος) να δικαιούται να ασκήσει τα δικαιώματα αυτά σε όλη την επικράτεια της ευρωπαϊκής Ένωσης και να μην μπορεί να κάνει το ίδιο στη δική του χώρα! Οι μόνοι περιορισμοί που θα μπορούσαν να γίνουν αποδεκτοί είναι εκείνοι που θα ισχύουν για λόγους ορθής ανάπτυξης, αλλά αυτοί θα είναι για όλους μέσα στο πλαίσιο ενός ενδεικτικού προγραμματισμού της κεντρικής Κυβέρνησης (π.χ. αποφυγή επενδύσεων σε κορεσμένους τομείς, σε έργα που καταστρέφουν το φυσικό περιβάλλον). Η αρχή της αυτόνομης ανάπτυξης κάθε καντονίου δεν εξυπηρετεί τη βιωσιμότητα και ανταγωνιστικότητα της Κύπρου σε βασικούς τομείς.

Έτσι και πάλι το χωροταξικό ζήτημα έρχεται στο προσκήνιο. Δεν δικαιολογείται με κανένα τρόπο το 18% του τ/κυπριακού πληθυσμού να νέμεται τα 37% του εδάφους, όπως τώρα, όταν μάλιστα η πραγματική ιδιοκτησία του, ιδιωτικής γης, είναι μόνο 13%. Είναι γι’ αυτό που εισηγηθήκαμε από την αρχή τον περιορισμό της έκτασης του τ/κ καντονίου μέχρι 18% του κυπριακού εδάφους, ώστε να περιλάβει κι ένα μέρος της κυβερνητικής γης. Αντί αυτού, στον χάρτη που δώσαμε στις ενδοκυπριακές συνομιλίες το 1977 η παραχώρηση ήταν για 22%.

Τούτο ήταν αποτέλεσμα της επιμονής Ντενκτάς για σύνδεση της βιωσιμότητας και παραγωγικότητας με το εδαφικό, όπως εκφράστηκε στην πρώτη υψηλού επιπέδου Συμφωνία Μακαρίου-Ντενκτάς τότε, πράγμα εντελώς ανεδαφικό. Από τότε υποδείξαμε στον Μακάριο, που ζήτησε τη γνώμη μας ως Γραφείο Προγραμματισμού, ότι λόγω μεγέθους η Κύπρος ολόκληρη αντιμετωπίζει πρόβλημα βιωσιμότητας και ανταγωνιστικότητας σε πλείστους όσους τομείς, πράγμα που μόνο με την ενοποίηση της οικονομίας και την ένταξή της στην ΕΕ θα μπορούσε να λύσει.

Αλλά πέραν τούτου, που αφορά περισσότερο τις συνομιλίες, είναι καιρός να ξαναστήσουμε ένα σωστό μοντέλο χωροταξικής ανάπτυξης της Κύπρου λαμβανομένης υπόψη της δυνατής ενοποίησής της. Πώς μπορεί να αλλάξει τα χωροταξικά δεδομένα μια λύση στη βάση που συζητούμε εδώ και καιρό; Δεδομένου ότι διασφαλιστούν οι πιο πάνω βασικές ελευθερίες, ένας μεγάλος αριθμός Ε/κ και Τ/κ θα μετακινηθούν από τις σημερινές περιοχές εγκατάστασής τους. Ιδιαίτερα πάρα πολλοί Ε/κ θα επιστρέψουν στα σπίτια και τις περιουσίες τους.

Τούτο θα σημαίνει ότι πολλά αστικά, κυρίως, κέντρα θα «χάσουν» ένα μεγάλο μέρος του πληθυσμού, που απέκτησαν μετά την εισβολή. Οι Οργανισμοί Τοπικής Αυτοδιοίκησης και κυρίως τα Δημαρχεία θα επιφορτιστούν με πρόσθετα προβλήματα, τα οποία και θα επιδεινώσουν την υφιστάμενη δυσχερή κατάστασή τους. Θα πρέπει, συνεπώς, από τώρα να προωθήσουν όλες εκείνες τις εισηγήσεις που έγιναν στο πλαίσιο των συζητήσεων για το μέλλον των Αρχών Τοπικής Αυτοδιοίκησης. Ιδιαίτερα θα πρέπει οι όμοροι Δήμοι και Κοινότητες να συνεργαστούν, ώστε να μειώσουν το κόστος λειτουργίας τους.

Ένα συγκεκριμένο πρόβλημα που τίθεται ιδιαίτερα στους Δήμους είναι τι θα γίνουν αρκετοί προσφυγικοί συνοικισμοί, που κτίστηκαν για να στεγάσουν εκτοπισθέντες το 1974. Μια σκέψη είναι να στεγαστούν εκεί οι Τ/κ που έφυγαν το 1963/64 ή το 1974, καθώς και δημότες με χαμηλά εισοδήματα, που τώρα βοηθούνται από το κράτος. Όλες οι λεπτομέρειες θα πρέπει να τύχουν επεξεργασίας από τώρα από το Συμβούλιο Περιουσιών, στο οποίο αναφερθήκαμε κι άλλοτε. Στον προϋπολογισμό του Συμβουλίου θα πρέπει να περιληφθεί πρόνοια για τη μετακίνηση Ε/κ και Τ/κ είτε στα μέρη τους είτε αλλού, για να διευκολυνθεί η παραχώρηση των κατοικιών στους πραγματικούς ιδιοκτήτες ή για αποζημίωση όσων υπέστησαν έξοδα γι’ αυτές. Αναμένουμε σημαντική εξωτερική βοήθεια εν προκειμένω.

Ο μετά τη λύση χωροταξικός προγραμματισμός θα πρέπει να περιληφθεί στις αρμοδιότητες και τις δραστηριότητες της κεντρικής Κυβέρνησης, η οποία ασφαλώς θα συμβουλεύεται, όπως και σε άλλες περιπτώσεις, τα καντόνια. Η χωροταξική ανάπτυξη μιας χώρας του μεγέθους της Κύπρου θα είναι βασική προϋπόθεση μιας βιώσιμης γενικότερης ανάπτυξής της, και γι’ αυτό δεν πρέπει να αφεθεί στη μια ή την άλλη κοινότητα. Να μην ξεχνούμε ότι συναφές είναι και το πρόβλημα των εποίκων και το θέμα της γενικότερης πληθυσμιακής πολιτικής.

Όσοι έποικοι είναι στην Κύπρο παράνομα θα πρέπει να επαναπατριστούν. Οι προ της εισβολής πληθυσμιακές αναλογίες, τηρουμένων φυσιολογικών πληθυσμιακών εξελίξεων, θα πρέπει απαραίτητα να τηρηθούν. Δυστυχώς, η αλλαγή των πληθυσμιακών αναλογιών στις περιοχές εντός κι εκτός της επικράτειάς της, όπου υπήρχε τουρκικό στοιχείο, υπήρξε πάντοτε μέρος της πολιτικής της Τουρκίας. Μάλιστα, σε ορισμένες περιπτώσεις οι μέθοδοι που χρησιμοποίησε αναγνωρίστηκαν διεθνώς ως καθαρή γενοκτονία. Για τους λόγους αυτούς οτιδήποτε σχετίζεται με την πληθυσμιακή και χωροταξική πολιτική θα πρέπει να τεθεί στις αρμοδιότητες της κεντρικής Κυβέρνησης.

ΔΡ ΙΑΚΩΒΟΣ ΑΡΙΣΤΕΙΔΟΥ
Πρώην Υπουργός
Πρώην Γενικός Διευθυντής Γραφείου Προγραμματισμού