Όταν ήμουν μαθήτρια και αργότερα φοιτήτρια, άκουγα συνεχώς να μιλούν για αλλαγές και μεταρρυθμίσεις που απαιτούνται στην Παιδεία μας. Συζητήσεις που γίνονταν απ' όλους τους εμπλεκόμενους φορείς και, κυρίως, από τους εκπαιδευτικούς. Κάπου κι εγώ αισθανόμουν ή και συνειδητοποιούσα ότι πραγματικά υπήρχε ανάγκη κάποιων αλλαγών. Τα διαφορετικά μου όμως μέχρι τότε ενδιαφέροντα, καθώς και η αφοσίωσή μου στους στόχους και σκοπούς μου για την ολοκλήρωση των σπουδών μου, δεν μου άφηναν περιθώρια για να εμβαθύνω στον προβληματισμό μου για τη μελέτη των θεμάτων αυτών. Εξάλλου, τότε τα έβλεπα κι από μια διαφορετική οπτική γωνία.

Όταν διορίστηκα ως εκπαιδευτικός και άρχισα να έχω ενεργό ανάμειξη σε θέματα Παιδείας, έχοντας πια άμεσο και πραγματικό ενδιαφέρον για τα προβλήματά της, προσπάθησα να τα μελετήσω για να κατανοήσω όλες τις πτυχές. Είχα διαπιστώσει ότι όλοι, εκπαιδευτικοί, γονείς, μαθητές, πολιτικά κόμματα μιλούσαν για αλλαγές που απαιτούνται στην Παιδεία. Είχα ακόμη διαπιστώσει ότι το εκπαιδευτικό μας σύστημα χρειάζεται τέτοιες τομές ουσιώδεις, με εμφανή αποτελέσματα που να ικανοποιούν τις προσδοκίες της κοινωνίας, να οδηγούν προς τον εκσυγχρονισμό και να εναρμονίζονται με τις σύγχρονες απαιτήσεις. Τα θέματα πολλά και ποικίλα και η αναγκαιότητα των μεταρρυθμίσεων επιτακτική.

Έχω προσπαθήσει να κατανοήσω για ποιους λόγους η ανέκαθεν πολυπόθητη μεταρρύθμιση δεν προχωρεί ή, για να μη φανώ μηδενίστρια, δεν φαίνεται να προχωρεί με τους ρυθμούς που θα ανέμενε κανείς ότι επιτάσσει η σπουδαιότητα των στόχων της. Τα πολιτικά κόμματα δρουν διαφορετικά όταν βρίσκονται στην κυβέρνηση ή συγκυβέρνηση και διαφορετικά όταν είναι στην αντιπολίτευση. Από τη θέση της αντιπολίτευσης προσπαθούν να ικανοποιήσουν τους πάντες ή τουλάχιστον να μην έχουν ευθύνη γι' αυτούς που δεν ικανοποιήθηκαν.

Εμείς οι εκπαιδευτικοί, καθώς και οι εκπαιδευτικές μας οργανώσεις, κάπου μπερδεύουμε τα συνδικαλιστικά με τα εκπαιδευτικά. Η έκφραση των απόψεών μας κυρίως γίνεται μέσω των εκπροσώπων μας στις οργανώσεις, στις οποίες όμως αλλάζουν οι συσχετισμοί δυνάμεων και ως εκ τούτου και οι εκάστοτε θέσεις των οργανώσεων. Επομένως, κάποιες φόρες οι θέσεις δεν εδράζονται μόνο πάνω σε ένα επιστημονικό και καθαρά εκπαιδευτικό πλαίσιο αρχών, αλλά νοθεύονται από αλλότρια κίνητρα. Την κάθε αλλαγή ο καθένας την θέλει προσαρμοσμένη σε αυτό που ο ίδιος θεωρεί ωφέλιμο και συμφέρον. Το φαινόμενο αυτό παρουσιάζεται εντονότερο στη Μέση Εκπαίδευση, όπου υπάρχουν οι διάφορες ειδικότητες, με αποτέλεσμα ο καθένας να θεωρεί την ειδικότητά του ως το Α και το Ω της εκπαίδευσης.

Έχουμε δημιουργήσει το Ενιαίο Λύκειο, με την προοπτική να ενταχθεί σε αυτό και η Τεχνική Εκπαίδευση. Γι' αυτό, άλλωστε, ονομάστηκε Ενιαίο! Αυτό δεν πραγματοποιήθηκε, επομένως δεν μπορούσε να λέγεται Ενιαίο. Ζητήσαμε να έχουν οι μαθητές ελεύθερη επιλογή μαθημάτων και ταυτόχρονα μείωση των μαθητών στο σχολείο, έτσι ώστε να γίνουν πιο λειτουργικά. Δύο αιτήματα αντιφατικά, αφού για να ικανοποιήσουν όσον το δυνατόν περισσότερους συνδυασμούς επιλογών των μαθητών, πρέπει να υπάρχουν όσον το δυνατόν περισσότεροι μαθητές στο ίδιο σχολείο.

Αυτό, βέβαια, οδηγούσε και στην αποσάθρωση των Λυκείων της υπαίθρου. Οι μαθητές έκαναν επιλογές που οδηγούσαν σε 200 ή και 300 συνδυασμούς μαθημάτων σε ένα σχολείο, πράγμα αδύνατο να εφαρμοστεί. Επιπλέον κατέφευγαν στις πιο ανώδυνες επιλογές, επαληθεύοντας τη διαπίστωση ότι φοιτούσαν στο Λύκειο απλώς για να πάρουν ένα απολυτήριο. Παλαιότερα, θυμάμαι, έλεγαν ότι «πήγαιναν σχολείο για να μάθουν γράμματα» και ακόμη πιο παλιά «για να γίνουν άνθρωποι». Η κατάργηση της επιλογής μαθημάτων, της εξειδίκευσης στην Α΄ τάξη Λυκείου, έχει θεωρηθεί από πολλούς ως χαμένος πλέον χρόνος.

Επομένως κρίθηκε ως επιβεβλημένο και επιστημονικά τεκμηριωμένο, η μετατροπή του συστήματος σε σύστημα κατευθύνσεων και συνδυασμών ή επιλογής προγραμμάτων. Ταυτόχρονα, όλα ανεξαιρέτως τα πολιτικά κόμματα και οι εκπαιδευτικές οργανώσεις διεμήνυαν ότι απαιτούνται μεταρρυθμίσεις στο περιεχόμενο της εκπαίδευσης, δηλαδή στα ωρολόγια και αναλυτικά προγράμματα.

Όλες οι κυβερνήσεις, δεξιάς, κέντρου, αριστεράς, παρουσίασαν συγκεκριμένα σχέδια για αλλαγή του συστήματος διορισμού των εκπαιδευτικών, προτείνοντας την κατάργηση του υφιστάμενου καταλόγου διορισίμων και στοχεύοντας σε ένα αυστηρά πιο αξιοκρατικό σύστημα. Όλες οι εκπαιδευτικές οργανώσεις και όλοι ανεξαιρέτως οι εκπαιδευτικοί, καθώς και οι εμπλεκόμενοι φορείς, εδώ και δεκαετίες, θεωρούμε ότι το υφιστάμενο σύστημα αξιολόγησης είναι απαρχαιωμένο και ζητούμε αλλαγή του. Παρ' όλα αυτά τίποτα δεν προχωρεί. Είναι ειρωνικό και ταυτόχρονα τραγικό το ότι πολλές φορές οι πρωταγωνιστές των αλλαγών μετατρέπονται σε αρνητικούς ουραγούς των ίδιων αλλαγών.

Μήπως ζούμε σε ένα κόσμο που του αρέσει να πλάθει όνειρα και αρνείται να δει την πραγματικότητα; Μήπως όλα περιστρέφονται γύρω από την ατομική ωφέλεια, τον κομματικό αμοραλισμό και τον φθηνό λαϊκισμό; Μήπως ηδονιζόμαστε να ζούμε σε έναν κόσμο ψευδαισθήσεων και αντιμετωπίζουμε με δέος και τρόμο το τέλος τους;

ΟΛΓΑ ΠΑΠΑΔΗΜΟΥ
Φιλόλογος