Το θέμα της κατανομής του πληθυσμού και της οικονομικής δραστηριότητας στον χώρο επανέρχεται στην επικαιρότητα. Από μια έρευνα που δημοσιοποιήθηκε τελευταία διαπιστώθηκε ότι παρουσιάζεται και πάλι πληθυσμιακή αφαίμαξη πολλών μικρών χωριών, ιδιαίτερα στην επαρχία Λεμεσού, σε αρκετά από τα οποία παραμένουν ελάχιστοι κάτοικοι. Από την άλλη, ένα από τα βασικά θέματα των νέων συνομιλιών για το Κυπριακό θα είναι η κατανομή του πληθυσμού μετά τις βίαιες ανακατατάξεις του 1974.
Και τα δύο θέματα δεν είναι πρωτόγνωρα. Κάνοντας μια αναδρομή στη δεκαετία του 1960, πέραν της μεγάλης τάσης για μετανάστευση μετά την Ανεξαρτησία, παρατηρήθηκε επίσης μια τάση εξαστισμού, φυγής πληθυσμού από την ύπαιθρο προς τις πόλεις. Εξάλλου, το 1974 η Τουρκία, για να προωθήσει τα σχέδιά της για έλεγχο της Κύπρου, προκάλεσε με τη δύναμη των όπλων τη βίαιη μετακίνηση ενός πολύ μεγάλου μέρους του πληθυσμού των Ε/κ και Τ/κ. Και τα δύο θέματα θα πρέπει να ιδωθούν κι από τη σκοπιά ενός ορθολογιστικού χωροταξικού προγραμματισμού για τη νήσο.
Παρόλο που η Κύπρος, σύμφωνα με τον διάσημο Κύπριο αρχιτέκτονα/πολεοδόμο μ. Άγγελο Δημητρίου, θα μπορούσε να ιδωθεί σαν μια ενιαία χωροταξική μονάδα, η σωστή κατανομή της χρήσης της γης υπήρξε από την αρχή μια από τις πρώτες έγνοιες της Κυπριακής Δημοκρατίας. Είδαμε κι αλλού πως μέχρι το 1968 το Τμήμα Πολεοδομίας και Οικήσεως ετοίμασε το Γενικό Χωροταξικό Σχέδιο για τη νήσο, Τοπικά Σχέδια Πόλεων και Σχέδια Περιοχών. Η εφαρμογή της σχετικής Νομοθεσίας, που επίσης ετοιμάστηκε, θα βοηθούσε και την ορθολογιστική κατανομή του πληθυσμού.
Δυστυχώς από τη μια η εισβολή, που οδήγησε, μεταξύ άλλων, στην άτακτη ανακατανομή του πληθυσμού κι από την άλλη η πλεονεξία των ασχολουμένων με την ανάπτυξη της γης δεν επέτρεψαν μέχρι σήμερα την αναθεώρηση κι εφαρμογή τους. Η πρωτοποριακή εργασία που έγινε τότε βοήθησε προς κάποιες κατευθύνσεις, αλλιώς η κατάσταση θα ήταν εντελώς ανεξέλεγκτη. Έχοντας υπόψη τον πιο πάνω χωροταξικό/πολεοδομικό προγραμματισμό προωθήσαμε διάφορα σχέδια, που θα μπορούσαν να αποτελέσουν τη βάση για μια πιο ορθολογιστική κατανομή και του πληθυσμού.
Αμέσως μετά την εισβολή προωθήσαμε, με τη βοήθεια της Διεθνούς Τράπεζας, το Ενιαίο Σχέδιο Αγροτικής Ανάπτυξης Πιτσιλιάς. Παρά τη σχετική γειτνίασή της προς τη Λευκωσία/Λεμεσό, η περιοχή Πιτσιλιάς έχανε συνεχώς πληθυσμό προς τα αστικά κέντρα, λόγω αφενός των φτωχών πλουτοπαραγωγικών της πόρων κι αφετέρου της ανυπαρξίας ενός σημαντικού αριθμού έργων, περιλαμβανομένων και οδικών, που και την ανάπτυξη θα προωθούσαν και τη διακίνηση των κατοίκων για εργασία θα διευκόλυναν.
Με βάση το Σχέδιο βελτιώθηκε σημαντικά το οδικό δίκτυο, κατασκευάστηκαν δεξαμενές για την αποθήκευση νερού της βροχής για άρδευση, έγιναν γεωτρήσεις για επισήμανση και άντληση υπόγειων νερών, δημιουργήθηκαν περιφερειακά κέντρα υγείας και περιφερειακά σχολεία και εισήχθησαν κι εφαρμόστηκαν διάφορα σχέδια ενίσχυσης της ευρύτερης γεωργικής δραστηριότητας, περιλαμβανομένης και της μεταποίησης γεωργικών προϊόντων.
Προς τον σκοπό ενδυνάμωσης της ανάπτυξης, που παρατηρήθηκε στην περιοχή, βοηθήσαμε στην προώθηση κι άλλων έργων που δεν περιλαμβάνονταν στο Σχέδιο. Στα έργα αυτά συγκαταλέγεται το Ξενοδοχείο «Ρόδον»(πρωτοβουλία Αποδήμων Αγροτών) και η δημιουργία ΚΑΠΗ στον Αγρό, η ολοκλήρωση του Περιφερειακού Δρόμου Πιτσιλιάς για διασύνδεση της περιοχής με το Τρόοδος, η διάνοιξη, βελτίωση και αξιοποίηση των παλιών εκκλησιών της περιοχής χάριν των επισκεπτών, πλείστες από τις οποίες μπήκαν τελικά στον κατάλογο της Ουνέσκο για αρχαία μνημεία, η επέκταση του σχεδίου αποκομιδής και απόρριψης των σκυβάλων στη βάση συμπλεγμάτων χωριών κ.ά.
Για την προώθηση των πιο πάνω σκοπών έγινε μια τεράστια προσπάθεια αναβάθμισης του οδικού δικτύου προς τη Λευκωσία, όπως και στις άλλες πόλεις. Με άλλο δάνειο από τη Διεθνή Τράπεζα για δευτερεύουσας σημασίας δρόμους έγινε κατορθωτή η ουσιαστική βελτίωση των γεωμετρικών χαρακτηριστικών των δρόμων και η συντόμευση, όπου ήταν δυνατόν, της απόστασης προς Παλαιχώρι/Αγρό, προς Φαρμακά/Άλωνα/Πολύστυπο/Λαγουδερά, προς Βυζακιά/Καννάβια, προς Μαραθάσα, προς Κάμπο/Τηλλυρία, για συντομότερη πρόσβαση προς την πρωτεύουσα και σε κέντρα εργασίας, όπως τη νέα Βιομηχανική Περιοχή Εργατών, που τοποθετήθηκε εκεί σαν μέρος του όλου σχεδιασμού περιφερειακής ανάπτυξης.
Το πείραμα με την Πιτσιλιά μάς ενθάρρυνε να εργαστούμε με τον ίδιο τρόπο και για άλλες περιοχές. Έτσι δημιουργήσαμε το Σχέδιο Ενιαίας Αγροτικής Ανάπτυξης Κρασοχωριών Λεμεσού, το Σχέδιο Σολιάς, το Σχέδιο Μαραθάσας, το Σχέδιο Τηλλυρίας και γενικά προσπαθήσαμε να εφαρμόσουμε τις ίδιες αρχές της ενιαίας, συντονισμένης αγροτικής ανάπτυξης σε κάθε διαμέρισμα της Νήσου, όπου αυτό μπορούσε να αποτελέσει ένα σημαντικό υποσύνολο ενός ευρύτερου Κέντρου (όπως οι δύο Λαόνες της Πάφου, η Ορεινή Λάρνακας, η περιοχή Σταυροβουνίου κ.λπ).
Είναι με ικανοποίηση που παρακολουθούμε, ύστερα από πολλά χρόνια, ότι η προσπάθεια αυτή συνεχίζεται, με την Ευρωπαϊκή Ένωση να ακολουθεί την ίδια φιλοσοφία, αναπτύσσοντας κι εφαρμόζοντας τα σχέδια περιφερειακής ανάπτυξης. Δυστυχώς, οι πολύπλευρες αυτές προσπάθειες εγκαταλείφθηκαν για αρκετά χρόνια στο όνομα της «ελεύθερης αγοράς» και κατ’ επέκταση της ελεύθερης επιλογής του ατόμου. Ξεχνούμε ότι η άσκηση ελεύθερης βούλησης εξαρτάται και από τις επιλογές που έχει το άτομο.
Είναι γι' αυτό που το Κράτος θα πρέπει να διανοίγει νέες ευκαιρίες για ελεύθερη επιλογή από το άτομο, που αποτελεί πάντοτε την πεμπτουσία της κοινωνικής οργάνωσης. Είναι καιρός να ξαναστήσουμε ένα σωστό μοντέλο χωροταξικής ανάπτυξης της Κύπρου, ενόψει μάλιστα των συνομιλιών για λύση του Κυπριακού.
ΔΡ ΙΑΚΩΒΟΣ ΑΡΙΣΤΕΙΔΟΥ
Πρώην Υπουργός
Πρώην Γενικός Διευθυντής Γραφείου Προγραμματισμού
