Οι θεσμικές νομοθετικές ρυθμίσεις αποκτούν ελάχιστη αξία, όταν δεν εφαρμόζονται στην πράξη

Ο καταιγισμός των σκανδάλων που βιώνουμε σήμερα -μια διεργασία που δυστυχώς για τους γνωρίζοντες δεν τελειώνει σύντομα- θέτει επί τάπητος, μεταξύ πολλών άλλων, το θέμα της χρηματοδότησης των πολιτικών κομμάτων. Είτε γιατί το θέμα αυτό βρισκόταν πολύ χαμηλά στην κλίμακα των αξιών της κοινωνίας μας είτε γιατί δεν είχαμε ώς τώρα αντιληφθεί τη σημασία του, ως πολιτεία αφήσαμε τα πράγματα να κυλούν όπως έρχονταν, χωρίς κανένα μέτρο ή έστω προβληματισμό. Όμως, έστω και τώρα, η πολιτεία και οι εντεταλμένοι θεσμοί ας εφαρμόσουν, επιτέλους, τα μέτρα που έχουν παρθεί ή και άλλα συμπληρωματικά, με την ελπίδα ότι κάποια πράγματα θα βρουν τον σωστό τους δρόμο και οι ύψιστοι δημοκρατικοί θεσμοί να λειτουργούν μακριά από υποψίες και αχρείαστους συνειρμούς.

Ως θέμα αρχής, η χρηματοδότηση των πολιτικών κομμάτων αποτελεί υγιές στοιχείο στη δημοκρατία. Εκτός από την κάλυψη των λειτουργικών τους δαπανών, οι ανταγωνιστικές εκλογές, όπως διεξάγονται σήμερα, απαιτούν σημαντικά ποσά για τη διοργάνωση των πολιτικών συγκεντρώσεων, την παραγωγή και προβολή των διαφόρων πολιτικών θέσεων και για χίλιους δύο άλλους θεμιτούς και απόλυτα δημοκρατικούς σκοπούς. Η αναζήτηση εντούτοις πηγών χρηματοδότησης, πέρα και πάνω από τις καθιερωμένες αρχές και πλαίσια, μπορεί να οδηγήσει σε ανεπιθύμητες καταστάσεις ή στρεβλώσεις στον υγιή ανταγωνισμό ανάμεσα στα κόμματα και τους υποψηφίους τους.

Με βάση την πεπατημένη άλλων χωρών, έχουν υιοθετηθεί μια σειρά από κανόνες που επιτρέπουν την ικανοποιητική λειτουργία του θεσμού αυτού χωρίς αμφισβητήσεις και με τις λιγότερες γκρίζες περιοχές. Την ίδια ώρα, οι πρακτικές που έχουν εφαρμοστεί -και ας τις μελετήσουν οι αρμόδιοι- καλλιεργούν τον δημοκρατικό πλουραλισμό, θέτοντας όλους, μικρούς και μεγάλους, πάνω σε ισότιμη βάση. Ανατέμνοντας τα όσα ισχύουν αλλού, οι πιο πάνω κανόνες και πρακτικές στοχεύουν κυρίως στην καταπολέμηση των πράξεων διαφθοράς και άλλων παράνομων ενεργειών. Αποτρέπουν αμφιλεγόμενες χρηματοδοτήσεις, εισάγουν περιορισμούς στο ύψος των εξόδων μιας εκλογικής καμπάνιας και απαγορεύουν εξ ολοκλήρου ορισμένες χρηματοδοτήσεις με πηγές προέλευσης το εξωτερικό. Καθορίζονται, επίσης, οι μορφές των χορηγιών, κρατικών και άλλων, και οι τρόποι ανεξάρτητου ελέγχου τους.

Ανεξάρτητα από τις ρυθμίσεις αυτές, η χρηματοδότηση των κομμάτων δεν είναι άμοιρη προβλημάτων και δυσκολιών. Με βάση τις κατά καιρούς συγκριτικές μελέτες που έγιναν, τα προβλήματα αυτά κυρίως επικεντρώνονται στον έλεγχο των οικονομικών των κομμάτων και την έκταση του ελέγχου αυτού. Όπως γίνεται αντιληπτό, οι θεσμικές νομοθετικές ρυθμίσεις αποκτούν ελάχιστη αξία όταν δεν εφαρμόζονται στην πράξη. Το πιο επικίνδυνο σενάριο είναι να παραβιάζονται οι Νόμοι από όλους και οι αρμόδιες Αρχές να εφαρμόζουν επιλεκτικά τους νόμους, εκθέτοντας με διάφορους τρόπους και ηθελημένα τους πολιτικούς τους αντιπάλους.

Η αποκάλυψη, από την άλλη, των πηγών χρηματοδότησης, ιδιαίτερα όταν προέρχεται από ιδιωτικές πηγές, χωρίς αμφιβολία επιδέχεται καταστρατήγηση όταν οι δωρητές αναζητούν τις αδυναμίες και τα τρωτά του Νόμου, και επινοούν άλλους τρόπους παράκαμψης ενός Κανονισμού ή ακόμα του ίδιου του ελέγχου. Όμως η αποκάλυψη, κατ' ελάχιστον, των ονομάτων των δωρητών και των κομματικών σχηματισμών που αποδέχονται τις εισφορές, συνιστούν ικανοποιητική βάση για να ξεκινήσει κάποιος τη διαδικασία δίωξης, αν και εφόσον προκύψει μια τέτοια ανάγκη.

Η συσσωρευμένη πείρα άλλων χωρών υπαγορεύει ότι ανεξάρτητα από τις δυσκολίες εφαρμογής του οποιουδήποτε συστήματος ελέγχου, κάποιες συστάσεις θα μπορούσαν να αποτελέσουν καλή πρακτική για τη διαχείριση ενός εξ ορισμού αμφιλεγόμενου θέματος. Και επί τούτου ας ενδιατρίψουν οι αρμόδιοι, αρκεί να το θέλουν.

ΚΩΣΤΑΚΗΣ ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΥ
Τέως Γενικός Διευθυντής της Βουλής των Αντιπροσώπων