Βιώσαμε τα τελευταία χρόνια την κατάρρευση της κυπριακής οικονομίας. Διορίστηκε Ερευνητική Επιτροπή, η Επιτροπή Πική, η οποία ερεύνησε τα αίτια και τους αίτιους της κατάρρευσης και εξέδωσε πόρισμα. Ωστόσο, το πόρισμα της Επιτροπής Πική άγγιξε την επιφάνεια των πραγμάτων και αγνόησε την πραγματική ρίζα του κακού. Οι Σουηδοί για την οικονομική μας κατάρρευση έκαναν το εξής ειρωνικό σχόλιο: Η Κύπρος είχε παραλίες και τράπεζες, κατέρρευσαν οι τράπεζες και της απέμειναν μόνο οι παραλίες. Το ειρωνικό σχόλιο των Σουηδών αναγνωρίζει με απόλυτη ακρίβεια το πραγματικό αίτιο της οικονομικής μας κατάρρευσης.

Είχαμε μια εθνική οικονομία από την οποία απουσίαζε εντελώς το risk management (διαχείριση κινδύνων). Η θεμελιωδέστερη αρχή του risk management είναι η ελαχιστοποίηση του κινδύνου στην οικονομική δραστηριότητα, μέσα από τη μέγιστη δυνατή διασπορά του κινδύνου. Είναι αυτό που η λαϊκή μας θυμοσοφία εκφράζει με τη ρήση να μην τοποθετούμε όλα μας τα αβγά μέσα σε ένα καλάθι. Με πολιτικούς όρους μπορούμε να το εκφράσουμε: H οικονομική μας πολιτική, είτε αφορά τα οικονομικά του νοικοκυριού, είτε αφορά τα οικονομικά της επιχείρησης, είτε αφορά την εθνική οικονομία, να μην είναι μονοδιάστατη αλλά πολυδιάστατη.

Αυτή η θεμελιωδέστερη αρχή του risk management είναι ο ακρογωνιαίος λίθος της βιωσιμότητας της Ιδιωτικής Ασφάλισης ως οικονομικού θεσμού. Η οικονομική μας πολιτική, σε επίπεδο εθνικής οικονομίας, ποδοπατούσε κατ’ εξακολούθησιν αυτήν τη θεμελιωδέστερη αρχή του risk management: Όλα μας τα αβγά μέσα σ’ ένα καλάθι, παραλίες και τράπεζες. Με το πρώτο πολύ δυνατό φύσημα του ανέμου εξ Ευρώπης, έπεσε κάτω το καλάθι και έσπασαν τα μισά αβγά μας.

Την ίδια ακριβώς κατάσταση ο γράφων τη βίωσε και στο επίπεδο της οικογενειακής οικονομίας, με την εθνική καταστροφή του 1974. Ο πατέρας μου Πολύκλειτος Ιακωβίδης, όλες τις οικονομίες του από την άσκηση του ιατρικού επαγγέλματος μια ολόκληρη ζωή, τις επένδυσε δημιουργώντας 140 σκάλες περιβόλια (πορτοκαλεώνες) στη Μόρφου. Με την τουρκική εισβολή, έχασε όλες σχεδόν τις πηγές του εισοδήματός του. Ένας δρόμος υπάρχει και είναι μονόδρομος, για να εισέλθει η εθνική μας οικονομία σε τροχιά ασφαλούς, στέρεας και αέναης οικονομικής ανάπτυξης: Η πολυδιάστατη οικονομική πολιτική. Η εξωτερική μας πολιτική πρέπει να είναι πολυδιάστατη, ενώ η οικονομική μας πολιτική δεν χρειάζεται να είναι πολυδιάστατη;

Πρόταση: Η κυπριακή γεωργία και κτηνοτροφία παράγει την πρώτη ύλη για την όποια βιομηχανία αγαθών μπορεί να αναπτύξει η Κύπρος, για τη μεταποιητική βιομηχανία. Π.χ. η Ιρλανδία, μια χώρα με πληθυσμό 4 εκατομμυρίων, με πρώτη ύλη αυτά που παράγει η κτηνοτροφία της, έχει κατακλύσει την παγκόσμια αγορά με το ιρλανδικό βούτυρο, το ιρλανδικό τυρί, καθώς και το διεθνούς φήμης ιρλανδικό λικέρ. Δεν είναι τυχαίο που η ιρλανδική οικονομία ανέκαμψε ταχύτατα από την τραπεζική κρίση που της προέκυψε. Επίσης η Δανία, μια χώρα με πληθυσμό 5,5 εκατομμυρίων, με πρώτη ύλη την κτηνοτροφική της παραγωγή, έχει κατακλύσει την παγκόσμια αγορά με τα ζαμπονάκια, τα λουκάνικα και το σαλάμι της.

Η ανάπτυξη μεταποιητικής βιομηχανίας αγαθών (manufacturing industry) με εξαγωγικές προοπτικές, είναι τα «ξύλινα τείχη» της εθνικής μας οικονομίας, για να θυμηθούμε τον χρησμό του Μαντείου των Δελφών προς τους Αθηναίους, για το πώς θα μπορούσαν να νικήσουν τους Πέρσες. Βιομηχανική, όμως, ανάπτυξη κατ’ ανάγκην προϋποθέτει και εξυπακούει ανάπτυξη του αγροτικού τομέα της οικονομίας.

Η κυπριακή βιοτεχνία-βιομηχανία και σήμερα παράγει παραδοσιακά προϊόντα τα οποία είναι μοναδικά κυπριακά προϊόντα, τα οποία μέχρι σήμερα τα παράγει μόνο για εσωτερική κατανάλωση, ενώ αντικειμενικά προσφέρονται για εξαγωγές. Ποια είναι σήμερα η συνεισφορά των εξαγωγών στο ΑΕΠ της Κύπρου; Μάλλον είναι συγκριτικά μηδαμινή. Ενταχθήκαμε στην ενιαία ευρωπαϊκή αγορά και στην Ευρωζώνη, για να έχουμε μόνο τα αρνητικά μιας τέτοιας ένταξης; Εμείς τι εξάγουμε σήμερα στην ενιαία ευρωπαϊκή αγορά;

Για να κατακλύσουμε όμως την ενιαία ευρωπαϊκή αγορά με τα παραδοσιακά και μοναδικά κυπριακά προϊόντα (π.χ. η ζιβανία, η κουμανταρία, το χαλλούμι, η αναρή, η λούντζα, το χοιρομέρι, το κυπριακό λουκάνικο, ο παστουρμάς, ο σιουσιούκος κ.ά.), απαιτείται άρτια οργάνωση και άκρως επαγγελματική δουλειά. Στην Ελλάδα υπάρχει ο Οργανισμός Προώθησης Εξαγωγών. Είναι επιτακτικό να υπάρχει Κυπριακός Οργανισμός Τουρισμού, αλλά όχι Οργανισμός Προώθησης Εξαγωγών; Ας οργανωθεί τουλάχιστον Τμήμα Προώθησης Εξαγωγών στο Υπουργείο Εμπορίου.

Ο τουρισμός: Ολόκληρη η οροσειρά του Τροόδους προσφέρεται αντικειμενικά για προσέλκυση τουρισμού από τις αραβικές χώρες, επειδή οι Άραβες στις χώρες τους δεν έχουν δάση και βουνά, δεν έχουν τη δροσιά του βουνού το καλοκαίρι και χιόνια τον χειμώνα, και σήμερα είναι εντελώς αναξιοποίητη τουριστικά. Οι ευκατάστατοι Άραβες, όμως, εντυπωσιάζονται από την πολυτέλεια και τη χλιδή και θέλουν κοσμική ζωή. Πρέπει λοιπόν να αναβαθμιστούν οι ξενοδοχειακές μονάδες των ορεινών μας θερέτρων σε πεντάστερα ξενοδοχεία, με απόλυτο σεβασμό προς το φυσικό περιβάλλον και να δημιουργηθούν και νέες, να ιδρυθούν καζίνα στα ορεινά μας θέρετρα και να χαραχθεί και να εφαρμοσθεί μια στρατηγική προσέλκυσης αραβικού τουρισμού.

Μια ρηξικέλευθη πρόταση προς την ιδιωτική πρωτοβουλία: Οι Αμερικανοί έχουν συστήσει πολυεθνικές επιχειρήσεις και με προϊόντα το χάμπουργκερ και το τηγανητό κοτόπουλο, έχουν επεκταθεί στην παγκόσμια αγορά. Το χάμπουργκερ και το τηγανητό κοτόπουλο είναι ανώτερα προϊόντα από το σουβλάκι, τις σιεφταλιές, το κυπριακό λουκάνικο, τον παστουρμά και τον γύρο; Eξ αντικειμένου μια πολυεθνική επιχείρηση κυπριακών συμφερόντων μπορεί να επεκταθεί σ’ όλη την ενιαία ευρωπαϊκή αγορά, εφόσον οργανωθεί απ’ όλες τις απόψεις στα πρότυπα των ανάλογων αμερικανικών πολυεθνικών.

Η επέκταση των κυπριακών εργοληπτικών επιχειρήσεων στις αραβικές χώρες υπήρξε οξυγόνο για την κυπριακή οικονομία, ιδιαιτέρως κατά την πρώτη δεκαετία μετά την τουρκική εισβολή, που αγωνιζόμασταν να ανορθωθούμε από τα ερείπια. Σήμερα κάτι ανάλογο εξ αντικειμένου μπορεί και πρέπει να γίνει στον χώρο της ενιαίας ευρωπαϊκής αγοράς, με κυπριακές πολυεθνικού χαρακτήρα επιχειρήσεις ταχυφαγίας (fast food).

Εν κατακλείδι, όποιος πονά πραγματικά αυτήν την πατρίδα, δεν μπορεί να ανέχεται να συνεχίζεται επ’ άπειρον η οικονομική αφροσύνη, να αναπνέει η κυπριακή οικονομία με πνεύμονές της μόνο τις παραλίες και τις τράπεζες.

ΝΙΚΟΣ Π. ΙΑΚΩΒΙΔΗΣ
Νομικός του Α.Π.Θ και Διπλωματούχος στην Αγγλική Γλώσσα, στο
Insurance Management και στο Journalism and Professional Writing,
μέλος του Association of Insurance and Risk Managers in Industry and Commerce της Βρετανίας