Καθημερινά αισθάνομαι την έλλειψη ενός Μηχανισμού Προγραμματισμού στις κυβερνητικές διεργασίες όταν δεν προωθείται η ανάπτυξη ή δεν προωθούνται βασικά σχέδια, αρμόδια για τα οποία είναι διάφορα Υπουργεία, ακόμη κι όταν ο Πρόεδρος εξαγγέλλει πρόθεση για παραχώρηση φορολογικών κι άλλων κινήτρων για τόνωση της οικονομικής δραστηριότητας. Δεν υποτιμώ καθόλου το έργο που επιτελεί κάθε ένα από τα Υπουργεία. Όμως πώς προγραμματίζεται/συντονίζεται το όλο κυβερνητικό έργο για να έχουμε συνολικά το καλύτερο αποτέλεσμα;

Δεν υπάρχει κανένας μηχανισμός, πέραν του Υπουργικού Συμβουλίου, όπου υποβάλλονται από κάθε Υπουργείο προτάσεις είτε για κάτι εκτός Προϋπολογισμού είτε γιατί απαιτείται νομοτυπικά έγκριση από αυτό. Επίσης, για σκοπούς δημοσιονομικού ελέγχου, τα Υπουργεία ζητούν έγκριση του Υπουργείου Οικονομικών σε περίπτωση δεσμευμένων ή υπέρβασης εγκεκριμένων κονδυλίων, κάτι που εξετάζει με γνώμονα τα δημόσια οικονομικά.

Θα αναφερθώ σε μερικά παραδείγματα που φανερώνουν την έλλειψη συστηματικής προσπάθειας προώθησης τέτοιων προγραμμάτων, ιδιαίτερα όταν η προεργασία αφορά περισσότερες Υπηρεσίες. Όλη εκείνη η τεράστια υποδομή που έγινε για την αντιμετώπιση του κυριότερου κωλύματος ανάπτυξης της γεωργίας, της έλλειψης νερού, με την αύξηση της δυναμικότητας των φραγμάτων από 6,5 εκ. σε πέραν των 300 εκ. κ.μ., δεν βοήθησε στην αποφυγή συρρίκνωσης του τομέα.

Τα σχέδια αγροτικού αναδασμού για τη δημιουργία βιώσιμων μονάδων, η εισαγωγή των θερμοκηπίων για φτηνή παραγωγή κι ολόχρονα κ.ά. δεν απέτρεψαν την εισαγωγή ακόμη και σκόρδων από την Κίνα και καλλωπιστικών φυτών από την Ολλανδία. Το ίδιο ισχύει και για τη βιομηχανία, που μέχρι το τέλος του 1980 ήκμαζε. Θα αναφερθώ μόνο σε ένα σχέδιο που σκόπευε να αντιμετωπίσει τις δυσκολίες, που παρουσιάζονταν τότε, την έλλειψη εργατικών χεριών και τα συγκριτικά υψηλά εργατικά κόστη, την υποβοήθηση και στήριξη της βιομηχανίας να επεκταθεί σε γειτονικές χώρες, όπου κι άφθονα και φτηνά εργατικά χέρια υπήρχαν, ενώ θα χρησιμοποιούσαν την Κύπρο για σκοπούς έρευνας κι ανάπτυξης κι εμπορίας, κάτι που έκαναν οι αναπτυγμένες χώρες.

Δυστυχώς το σχέδιο, ενώ ξεκίνησε πολύ ελπιδοφόρα, εγκαταλείφθηκε και μαζί κι η αντίστοιχη βιομηχανία. Έμαθα τελευταία ότι στη Ρουμανία υπάρχουν και ανθούν 20 βιομηχανίες ένδυσης ιδιοκτησίας Κυπρίων μεταναστών χωρίς καμία διασύνδεση με την κυπριακή οικονομία. Όσον αφορά τον τουρισμό, παρόλο που από το 1967 ο στόχος ήταν «η αναβάθμιση του τουριστικού προϊόντος», τίποτε ουσιαστικό δεν έγινε για τη μετατροπή της Κύπρου σε ένα υψηλού επιπέδου τουριστικό προορισμό.

Ακόμη κι εκεί που έγιναν κάποια σωστά ανοίγματα, όπως η διεθνοποίηση του τραπεζικού συστήματος κι η μετατροπή της Κύπρου σε διεθνές χρηματοοικονομικό κέντρο, οι ανεξέλεγκτες ενέργειες των τραπεζών οδήγησαν βασικά στη σημερινή οικονομική κρίση. Μια ενέργεια που είχε και συνεχίζει να στέφεται από ικανοποιητική επιτυχία είναι η καθιέρωση από τη δεκαετία του 1960 του Κυπριακού Νηολογίου, χωρίς όμως αναδιαρθρωτικά αποτελέσματα.

Τι γίνεται με όλα εκείνα τα σχέδια και τους στόχους που τέθηκαν για αναβάθμιση κι εκσυγχρονισμό των άλλων τομέων της οικονομίας και της κοινωνίας γενικότερα; Δυστυχώς η τυχοδιωκτική κυπριακή νοοτροπία δεν μπόρεσε να τα προωθήσει. Από τη δεκαετία του 1960 τα Σχέδια Ανάπτυξης, μαζί με το Γενικό Σχέδιο Υγείας, διελάμβαναν την ανάπτυξη του τομέα της υγείας, κρατικού και ιδιωτικού, όχι μόνο για την περίθαλψη των κατοίκων, αλλά και για προσφορά ανάλογων υπηρεσιών σε ξένους.

Στόχος ήταν να καταστεί η Κύπρος ένα διεθνές κέντρο ιατροφαρμακευτικών υπηρεσιών. Παρόλη την πρόοδο που έγινε σε συγκεκριμένους τομείς (ανέγερση, στελέχωση κι εξοπλισμός νέων κρατικών νοσοκομείων ώστε να καλυφθούν νέες ειδικότητες, ενθάρρυνση δημιουργίας ιδιωτικών πολυκλινικών καθώς και σύγχρονων φαρμακευτικών βιομηχανιών), η όλη προσπάθεια δεν ολοκληρώθηκε. Ανάλογα εγχειρήματα έγιναν και στον τομέα της εκπαίδευσης.

Από τη δεκαετία του 1960 η Κυβέρνηση προχώρησε στην ίδρυση μεταλυκειακών προγραμμάτων [Κέντρο Παραγωγικότητας (ΚΕΠΑ), Ανώτερο Ξενοδοχειακό Ινστιτούτο (ΑΞΙΚ), Ανώτερο Τεχνολογικό Ινστιτούτο (ΑΤΙ)], τα οποία προορίζονταν μαζί με το Δασικό Κολέγιο και για ξένους σπουδαστές. Τα ιδρύματα αυτά εξελίχθηκαν σε κέντρα προσέλκυσης ξένων φοιτητών με πολύ καλά αποτελέσματα. Συνάντησα κάποτε Υπουργό μεγάλης αφρικανικής χώρας, ο οποίος με περηφάνεια μού ανέφερε ότι υπήρξε απόφοιτος του Μεσογειακού Ινστιτούτου Διεύθυνσης (ΚΕΠΑ), ενός από τα πολύ επιτυχημένα διεθνή προγράμματα του Κέντρου πριν από την ίδρυση Πανεπιστημίων.

Όταν στη Συρία μού παραπονέθηκαν ότι δεν είχαν εκπαιδευμένα στελέχη για την τουριστική τους βιομηχανία, προωθήσαμε διακρατική συμφωνία για εκπαίδευσή τους στο ΙΞΕΤ. Τέλος, από το ΑΤΙ και το Δασικό Κολέγιο αποφοίτησαν αρκετοί ξένοι φοιτητές, πολλοί με υποτροφία που παραχωρήθηκε στις Αναπτυσσόμενες Χώρες από την Κυβέρνηση και την Κοινοπολιτεία. Με την ίδρυση Πανεπιστημίων αναμέναμε ο ρόλος αυτός της Κύπρου να επεκταθεί. Δυστυχώς, ούτε και τώρα φαίνεται να χειριστήκαμε το όλο θέμα σωστά.

Ενώ στόχος ήταν η μετατροπή της Κύπρου σε ένα υψηλού επιπέδου κέντρο παιδείας και έρευνας, η πολιτική προσέλκυσης ξένων φοιτητών από αποτρεπτική στην αρχή (δυσκολίες θεώρησης διαβατηρίων σε υποψήφιους φοιτητές, χρησιμοποίηση μόνο της ελληνικής γλώσσας στο Πανεπιστήμιο Κύπρου), με την πάροδο του χρόνου έγινε μέσο εξυπηρέτησης άλλων σκοπών. Το Υπουργείο Παιδείας έχει τον λόγο.

ΔΡ ΙΑΚΩΒΟΣ ΑΡΙΣΤΕΙΔΟΥ
Πρώην Υπουργός,
Πρώην Γενικός Διευθυντής Γραφείου Προγραμματισμού
www.iacovosaristidou.com