Η σημασία της παιδείας θεωρείται από τα αρχαία χρόνια αναμφίβολη αρχή. Από τον Πυθαγόρα, που έλεγε πως το θεμέλιο κάθε πολιτείας είναι η ανατροφή των νέων, μέχρι τον Πλάτωνα, ο οποίος δίδασκε πως η ψυχή κατέρχεται στον Άδη χωρίς να κουβαλάει τίποτε άλλο πέρα από την παιδεία της και την αγωγή της. Σήμερα η παιδεία αποτελεί τη ρίζα όλων των προβλημάτων της σύγχρονης κοινωνίας, αλλά και την πηγή των λύσεών τους.
Σήμερα εναποθέτουμε στη νέα γενιά της ελπίδες μας για ένα καλύτερο μέλλον. Καλύτερο ακόμη και από αυτό που μπορούμε οι ίδιοι να προσφέρουμε. Πώς όμως τους προετοιμάζουμε γι' αυτό; Αν οι εκπαιδευτές είναι υπεύθυνοι για το «ευ ζην» ενός λαού, ίσως έχουν αποτύχει παταγωδώς σε αυτό. Γιατί η παιδεία μας σήμερα αντιμετωπίζει μύρια προβλήματα, που δεν λύνονται με περισσότερα κονδύλια και διορισμούς ή περισσότερες / λιγότερες εξετάσεις. Δεν έχουμε συνειδητοποιήσει μάλλον το βάθος και εύρος του προβλήματος του εκπαιδευτικού μας συστήματος. Του τρόπου που διαβάζουν (ή δεν) οι μαθητές και φοιτητές. Που αντιμετωπίζονται από και αντιμετωπίζουν τους καθηγητές.
Που τα περνάνε όλα ελαφρώς λες και δεν έχουν διόλου σημασία, γιατί στο κάτω-κάτω κανείς δεν δουλεύει αυτό που σπουδάζει και τις αναγκαίες δεξιότητες θα τις αποκτήσουν στο επάγγελμα, ασχέτως με το γεγονός ότι κατά τα άλλα κανείς δεν θέλει να κοπιάσει για τη δουλειά του. Σε οποιαδήποτε ηλικία. Σε οποιοδήποτε στάδιο. Και αυτό είναι κάτι που μαθαίνουμε μέσω μίμησης. Ακριβώς σαν τα παπαγαλάκια που μας εκπαιδεύουν να είμαστε στα σχολεία. Γιατί στην ουσία αυτό μαθαίνουμε να κάνουμε. Και έπειτα πατώνουμε στις εξετάσεις για το επίπεδο εκπαίδευσης στις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης και ψάχνουμε να βρούμε το λάθος.
Χαμηλώνουμε τον πήχη για να εξισορροπήσουμε το επίπεδο μόρφωσης που χάνεται. Για να μη δυσκολευόμαστε να μαθαίνουμε απ’ έξω σαν ρομπότ την εξεταστέα ύλη και τα θέματα ΣΟΣ. Καταργούμε θέματα πολιτισμού όπως τα Αρχαία Ελληνικά, ενώ χώρες όπως η Γερμανία και η Γαλλία προσπαθούν να τα εισαγάγουν στα δικά τους σχολεία. Εμείς όμως ούτε την ίδιά μας τη γλώσσα, τα Νέα Ελληνικά, δεν μαθαίνουμε σωστά. Λέμε ότι είμαστε και γλωσσομαθείς και σαν λαός περηφανευόμαστε που μιλάμε δυο και πλέον γλώσσες. Πώς γίνεται όμως να βγαίνεις από το σχολείο μη γνωρίζοντας τη μητρική σου γλώσσα και να νομίζεις μάλιστα πως ξέρεις άπταιστα κι άλλες; Έχουμε φτάσει σε τόσο χαμηλό επίπεδο, που μιλάς σωστά μια γλώσσα και δεν γίνεσαι πλέον κατανοητός. Και αναγκάζεσαι επιπλέον, αν μπορείς, να μεταφράζεις ο ίδιος τα λεγόμενά σου, μην τυχόν και το νόημα χαθεί στη μετάφραση.
Έτσι κάθε χρόνο ο πήχης πέφτει, μέχρις ότου στο τέλος απλώς δεν θα υπάρχει. Θα γίνει και αυτός μια ψευδαίσθηση. Μα πως είναι δυνατόν να λέμε πως υπάρχει επίπεδο, όταν σήμερα όχι μόνο δεν μπορούμε να σκεφτούμε κριτικά, δεν μπορούμε καν να εκφραστούμε ορθογραφημένα και δομημένα είτε γραπτώς είτε προφορικά, και ακόμη και η ομιλουμένη φανερώνει την αμάθειά μας; Πώς γίνεται να μιλάμε για παιδεία, όταν δεν υπάρχουν τρόποι ουδεμίας μορφής;
Το σχολείο έχει πια χάσει παντελώς την έννοια ενός ιδρύματος που ενθαρρύνει τους μαθητές, υπό την καθοδήγηση δασκάλων, να μαθαίνουν κατά τη διάρκεια της σχόλης τους, του διαθέσιμου χρόνου τους, εννοώντας πως η μάθηση θα πρέπει να γίνεται ευχάριστα και κατά τρόπον οικειοθελώς, και όχι να αντιμετωπίζεται σαν αγγαρεία απλώς για να περαστούν κάτι εξετάσεις.
Πλέον, όμως, δεν είναι θέμα πόσο καλά διαβασμένος είναι κάποιος. Αλλά πόσο μορφωμένος. Γιατί η μόρφωση είναι αυτό που μένει, όταν ξεχάσεις όλα τα άλλα. Και όταν σύντομα θα ξεχάσουμε όσα μάθαμε παπαγαλιστά από τα βιβλία, τι ακριβώς θα μας μείνει;
Δεν υπάρχουν οδηγοί επιβίωσης με θέματα ΣΟΣ στη ζωή. Αυτό υποτίθεται πως είναι κάτι που θα έπρεπε να μαθαίνουμε στο σχολείο. Πώς να σκεφτόμαστε μόνοι, να μαθαίνουμε ανεξάρτητοι, να μπορούμε να επιβιώσουμε σε έναν κόσμο όπου το πρέπον διαφέρει κατά πολύ από την πραγματικότητα. Εκτός κι αν τελικά, όπως αποδεικνύεται, και η παιδεία μια ακόμη ψευδαίσθηση είναι. Πως μορφωνόμαστε επειδή παίρνουμε πτυχία, αλλά στην ουσία δεν έχουμε τι να τα κάνουμε. Γιατί, κατά βάθος, παραμένουμε μια κοινωνία απαίδευτη, αμόρφωτη και απολίτιστη.
ΜΑΡΙΑ-ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΔΟΥΛΑΜΗ
Δημοσιογράφος, Σύμβουλος Επικοινωνίας
