Η προβολή οιωνδήποτε εισηγήσεων εξοικονόμησης πόρων και αποφυγής σπατάλης καθώς και δίκαιης κατανομής των βαρών θα εξεταστεί ευνοϊκά από έναν καλοπροαίρετο μεσολαβητή…

Ύστερα από τόσα χρόνια θα ανέμενε κανένας τα κόμματα, οι Οργανώσεις κι οι ενεργοί πολίτες να είχαν ξεκάθαρες θέσεις ως προς την επιδιωκόμενη λύση του Κυπριακού. Εκείνο που θα μπορούσε να αλλάξει είναι η τακτική επιδίωξής της ανάλογα με τις διεθνείς εξελίξεις. Τούτο, όχι μόνο θα βοηθούσε στις διαπραγματεύσεις, αλλά θα προλείανε το έδαφος με προώθησή της σε όσους εμπλέκονται στο Κυπριακό. Ο συσχετισμός των ξένων δυνάμεων που ασχολούνται με το θέμα, ως γνωστόν, δεν είναι ιδιαίτερα ευνοϊκός προς τη δική μας πλευρά. Δυστυχώς, επιλέξαμε σχεδόν πάντοτε την εύκολη οδό της αναμονής υποβολής προτάσεων από άλλους.

Κι ενώ εμείς υπήρξαμε τα θύματα της επεκτατικής πολιτικής της Τουρκίας, με την απόρριψη των προτάσεων αυτών κινδυνεύουμε να θεωρηθούμε ως η αδιάλλακτη πλευρά. Το πλαίσιο μέσα στο οποίο τροχοδρομήθηκαν από το 1977 οι διαπραγματεύσεις είναι η διζωνική/δικοινοτική ομοσπονδία. Έτσι έχει επανειλημμένα χαρακτηριστεί κι από όσους ασχολούνται με το θέμα (Ην. Έθνη, Ε.Ε., Μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας κ.ά.).

Δεν θα ασχοληθώ με το αν υπήρχαν άλλα εφικτά πρότυπα. Θα προσπαθήσω να αναλύσω τις παραμέτρους μιας λύσης διζωνικής/δικοινοτικής ομοσπονδίας με το «σωστό περιεχόμενο», όπως από χρόνια τώρα έχει οριστεί η επιδιωκόμενη λύση. Λόγω ειδικότητας, θα δώσω παραδείγματα από τις οικονομικές πτυχές. Το ίδιο θα μπορούσε να γίνει και με τις άλλες πτυχές της λύσης. Η λύση ομοσπονδίας για την Κύπρο θα ήταν ένα δαπανηρό εγχείρημα, που θα αποτελούσε ανασταλτικό παράγοντα στην πρόοδο κι ευημερία του λαού της.

Δεν είναι εύκολο εγχείρημα σε μια μικρή πόλη της Ευρώπης, όπως είναι πληθυσμιακά η Κύπρος, να υπάρξει ένα είδος κρατικής δομής με τρεις Εκτελεστικές Εξουσίες, τέσσερις Νομοθετικές Αρχές, τρεις ή τέσσερις σειρές Δικαστηρίων. Έτσι η λύση που θα δοθεί θα πρέπει να είναι πιο κοντά στο ενιαίο κράτος. Δεν έχει σημασία η ονομασία της λύσης αλλά το περιεχόμενό της. Η διζωνική/δικοινοτική ομοσπονδία ουσιαστικά προέκυψε από τις «πραγματικότητες» που δημιούργησε η Τουρκία με τη δύναμη των όπλων της. Η λύση θα πρέπει να ανατρέψει αυτές τις πραγματικότητες. Υπάρχει μια τέτοια λύση;

Πρώτο βασικό αίτημα είναι το δικαίωμα επιστροφής όλων των εκτοπισθέντων στα σπίτια και τις περιουσίες τους. Θα πρέπει πρώτα να καθοριστούν δίκαια τα «όρια» των δύο κρατιδίων. Με βάση την ιδιοκτησία ιδιωτικής γης, το τ/κ κρατίδιο δεν πρέπει να «εκτείνεται» πέραν του 12,3% (ή 16,78% με ανάλογη κρατική γη) από τα σχεδόν 37%, που βρίσκονται σήμερα υπό κατοχήν. Με την απελευθέρωση των εδαφών αυτών θα μπορεί να επιστρέψει ένα μεγάλο μέρος των εκτοπισθέντων.

Έτσι ανοίγεται ο δρόμος για την επιστροφή των υπόλοιπων εκτοπισθέντων στα σπίτια και τις περιουσίες τους. Η λύση θα προβλέπει την υποβοήθηση όσων Τ/Κυπρίων επιθυμούν να επιστρέψουν κι εκείνοι στα σπίτια και τις περιουσίες τους. Το θέμα της ελεύθερης εγκατάστασης γενικά μπορεί να ρυθμιστεί στην αρχή μέσω του δικαιώματος ψήφου με κάποια κριτήρια (μονιμότητα καταγωγής). Οι υπόλοιποι θα ψηφίζουν στο κρατίδιο της «εθνικής» τους καταγωγής (ετεροδημότες).

Αλλά κι αυτή η ανωμαλία, όπως και άλλες, θα μπορούσε να απαλειφθεί σε βάθος χρόνου στα πλαίσιο της Ε.Ε., νοουμένου ότι δεν αποκλείονται εξ υπαρχής. Όμως πιο σοβαρές επιπτώσεις θα υπάρξουν στην άσκηση ορθής οικονομικής κι αναπτυξιακής πολιτικής εάν ισχύσουν μόνιμοι περιορισμοί στη διακίνηση και χρήση των βασικών συντελεστών παραγωγής, γης, ατόμων και κεφαλαίων. Πέραν τούτου, δεν θα πρέπει να καταστρατηγείται η αρχή της ενιαίας οικονομικής, νομισματικής κι αναπτυξιακής πολιτικής στη βάση του ευρωπαϊκού κεκτημένου.

Ειδικά για τη γη, η διζωνική/δικοινοτική ομοσπονδία ουδόλως στηρίζεται στο ιδιοκτησιακό καθεστώς των περιουσιών στο ένα ή το άλλο κρατίδιο. Σαν αφετηρία θέτουμε την επάνοδο στην προ του 1974 κατάσταση και την αναγνώριση των τίτλων ιδιοκτησίας που ίσχυαν τότε. Ακόμη κι αν όλες οι περιουσίες των Τ/κ μεταφερθούν στο τ/κ κρατίδιο, που δεν είναι απαραίτητο, θα υπάρχει αρκετό περιθώριο, ανάλογα και με το μέγεθός του, για να επιστραφεί γη στους Ε/κ ιδιοκτήτες.

Είναι μέσα στο πλαίσιο αυτό που θα μπορούσε να λειτουργήσει ένα Κυπριακό Συμβούλιο Περιουσιών. Δεδομένου ότι στην πράξη θα υπάρξουν Ε/κ που θα επιθυμούσαν να πωλήσουν ή να ανταλλάξουν την περιουσία τους ή ακόμα να την ενοικιάσουν μακροπρόθεσμα, τούτο θα βοηθούσε σε τελική διευθέτηση χωρίς εξαναγκασμό και χωρίς παραβιάσεις του δικαιώματος ιδιοκτησίας.

Πέραν του ότι η ομοσπονδιακή λύση είναι πολύ πιο δαπανηρή και οι προσπάθειες εν προκειμένω θα συνίστανται στην εξεύρεση τρόπων αποφυγής δημιουργίας μιας αδηφάγου «υπερδομής», ενός μινώταυρου, τον οποίο ο κόσμος της Κύπρου θα κληθεί να συντηρεί εσαεί, θα πρέπει να αποφευχθεί η επιβολή οιωνδήποτε υποχρεώσεων στη μια πλευρά, τις οποίες θα εκμεταλλεύεται η άλλη, ή θα λειτουργούν ανασταλτικά στις προσπάθειες για ορθή οικονομική και αναπτυξιακή πολιτική.

Η προβολή οιωνδήποτε εισηγήσεων εξοικονόμησης πόρων και αποφυγής σπατάλης καθώς και δίκαιης κατανομής των βαρών θα εξεταστούν ευνοϊκά από έναν καλοπροαίρετο μεσολαβητή. Η ανάλυση των πραγματικών δεδομένων θα υποβοηθούσε τα μέγιστα για μια «βιώσιμη και λειτουργική» λύση. Κάποτε η μ. Στέλλα Σουλιώτη αποκάλυψε ότι οι Τ/κ πήραν 30% στη Δημόσια Υπηρεσία κι αλλού στις Συμφωνίες Ζυρίχης- Λονδίνου, γιατί ο Υπουργός Εξωτερικών της Ελλάδας Ευάγγελος Αβέρωφ δεν ήξερε τους αριθμούς αναφορικά με την αναλογία του σύνοικου στοιχείου στα κοινωνικο/οικονομικά πράγματα της Κύπρου. Να μην επαναληφθεί!

ΔΡ. ΙΑΚΩΒΟΣ ΑΡΙΣΤΕΙΔΟΥ
Πρώην Υπουργός,
Πρώην Γενικός Διευθυντής Γραφείου Προγραμματισμού
www.iacovosaristidou.com