Κάποτε με τη βοήθεια της ΕΟΚ επεκτείναμε το αποχετευτικό σύστημα Λευκωσίας μέχρι το ξενοδοχείο Σεράι και καταφέραμε έτσι να λειτουργήσει το εργοστάσιο επεξεργασίας λυμάτων στη Μια Μηλιά (Λέλλος/Ακιντζί)
Αναφέρθηκα ξανά στον επώδυνο ρόλο που ανέθεσε στους Τ/Κυπρίους η Τουρκία για να επιτύχει τα επεκτατικά σχέδιά της στην Κύπρο. Από τότε που οι Ε/κύπριοι ξεκίνησαν την τελευταία εκστρατεία για αποτίναξη του αγγλικού ζυγού, η Τουρκία προέβαλε αντίδραση χρησιμοποιώντας την Τ/κυπριακή μειονότητα. Σε πολλές περιπτώσεις είχε τη στήριξη της Βρετανίας μια κι εξυπηρετούσε έτσι τα συμφέροντά της, όπως εκφράστηκαν με το «ουδέποτε η Κύπρος θα αποκτήσει την ανεξαρτησία της» του Χόπκινσον.
Κι ενώ ο απελευθερωτικός αγώνας δεν στρεφόταν εναντίον των Τ/κυπρίων, η Βρετανία κι η Τουρκία κατάφεραν να τους εμπλέξουν. Δεν ήταν καθόλου δύσκολο να δημιουργηθούν προστριβές μεταξύ Ε/κ και Τ/κ, μια και ζούσαν σαν «σταφίδες στο ίδιο κέικ», σύμφωνα με την τελευταία απογραφή πληθυσμού της αποικιοκρατικής διακυβέρνησης. Αλλά κι οι αποσχιστικές ενέργειες Ντενκτάς του 1963/64 γιατί έγιναν τη στιγμή που οι Τ/κύπριοι είχαν και με το παραπάνω διασφαλιστεί από τις συνθήκες Ζυρίχης/Λονδίνου;
Οι προτάσεις Μακαρίου γιατί χρησιμοποιήθηκαν σαν πρόφαση για την Τ/κυπριακή ανταρσία, αφού μπορούσαν να συζητηθούν; Η Τουρκία δεν μπορούσε να αντιδράσει με εισβολή τότε, γιατί δεν διέθετε τον αναγκαίο εξοπλισμό. Απλά αρκέστηκε να βομβαρδίσει την Τηλλυρία για να καταδείξει στους Τ/κυπρίους ότι ήταν εκεί!
Δυστυχώς η δική μας πλευρά δεν κράτησε πάντοτε την ψυχραιμία της στο παιχνίδι αυτό της Άγκυρας. Παρόλο που ο «εγκλωβισμός» των Τ/κυπρίων μετά το 1963/64 στα γνωστά «γκέτο» ήταν μέρος του στρατηγικού σχεδίου της Τουρκίας, η κυπριακή κυβέρνηση θα μπορούσε να κάνει περισσότερα για τους απλούς συμπατριώτες μας. Υπήρξαν περιπτώσεις που στερούνταν τα απαραίτητα, ιδιαίτερα μετά τα επεισόδια στην Κοφίνου το 1967.
Ζήτησα τότε από τους οικείους Επάρχους να ενδιαφερθούν και να τείνουν χέρι βοηθείας σε βασικές ελλείψεις. Δυστυχώς αποτύχαμε τότε να επεξεργαστούμε ένα ολοκληρωμένο σχέδιο αντιμετώπισης της κατάστασης. Άλλα πράγματα μας απασχολούσαν, που τελικά μας οδήγησαν στον όλεθρο του 1974. Παρόμοια κατάσταση αντιμετωπίζουμε σήμερα. Οι Τ/κύπριοι βρίσκονται και πάλι εγκλωβισμένοι στα επεκτατικά σχέδια της Τουρκίας.
Πέραν του ότι πρώτη της έγνοια ήταν να βολέψει πολλές δεκάδες χιλιάδες ανέργους από την Ανατολία, σε μια προσπάθεια αλλοίωσης της δημογραφικής κατάστασης στο Νησί, γνωστή τακτική της από την Αλεξαντρέττα της Συρίας, με την αδιαλλαξία της στις ενδοκυπριακές συνομιλίες από το 1975 ροκανίζει τον χρόνο αδιαφορώντας για τα οικονομικά και συνειδησιακά προβλήματα των συμπατριωτών μας. Έχει οδηγήσει για δεύτερη φορά τους Τ/κυπρίους σε αυτοεγκλωβισμό και «γκετοποίηση». Μια κατά τα άλλα σύγχρονη ευρωπαϊκή κοινότητα ξαφνικά καταδικάστηκε σε μόνιμη προσφυγική κατάσταση, εκμεταλλευόμενη τους κόπους και τους μόχθους άλλων.
Εφόσον η Τουρκία δεν βιάζεται να δώσει σύντομα μια έντιμη διέξοδο στο πρόβλημά τους, η δική μας η πλευρά θα πρέπει να πάρει σχετικές πρωτοβουλίες, νοουμένου ότι δεν θα συντείνουν στη μονιμοποίηση ή νομιμοποίηση της σημερινής κατάστασης διαχωρισμού. Γι’ αυτόν ακριβώς τον λόγο το θέμα χρειάζεται μελέτη και συλλογικές αποφάσεις. Δεν θα πρέπει κι αυτό το θέμα να αποτελέσει αντικείμενο κομματικής διαμάχης. Ένας τομέας που πρέπει να μελετηθεί είναι πώς τα μέσα μαζικής επικοινωνίας θα μπορούσαν να συμβάλουν στην επαναπροσέγγιση.
Θυμούμαι πόση προσπάθεια καταβάλαμε μετά την εισβολή να καθιερωθούν δικοινοτικά προγράμματα από την Κρατική Τηλεόραση/Ραδιόφωνο. Με βάση την εμπειρία που αποκτήθηκε, τέτοια προγράμματα θα μπορούσαν να επεκταθούν κι ενισχυθούν ενόψει της πληθώρας μέσων επικοινωνίας που αναπτύχθηκαν στο μεταξύ. Στην επαφή αυτή θα μπορούσαν να συμβάλουν Κόμματα, Οργανώσεις (Εργατικές, Αθλητικές, Πολιτιστικές), Πανεπιστήμια, Εκκλησία.
Ένας άλλος τομέας είναι ο οικονομικός/εμπορικός, όπου οι προσπάθειες των Εμπορικών και Βιομηχανικών Επιμελητηρίων θα πρέπει να ενισχυθούν. Είχα εισηγηθεί παλαιότερα την από κοινού εκμετάλλευση των κατεχόμενων ξενοδοχείων, βιομηχανιών, λατομείων από τους νυν «κατόχους» τους και τους νόμιμους ιδιοκτήτες. Με συνεργασία στους τομείς του ηλεκτρισμού και των τηλεπικοινωνιών θα μπορούσαν να υπάρξουν τεράστιες εξοικονομήσεις σε μια μικρή αγορά.
Η μεγαλύτερη χρησιμοποίηση των αεροπορικών και λιμενικών εγκαταστάσεών μας από το σύνοικο στοιχείο θα τους βοηθούσε πολύ τόσο στο εμπόριο όσο και στον τουρισμό, και θα παρέκαμπτε το εμπόδιο των παράνομων διόδων που χρησιμοποιούν σήμερα, που οδηγεί στην «απομόνωσή» τους. Κάποτε με τη βοήθεια της ΕΟΚ επεκτείναμε το αποχετευτικό σύστημα Λευκωσίας μέχρι το ξενοδοχείο Σεράι και καταφέραμε έτσι να λειτουργήσει το εργοστάσιο επεξεργασίας λυμάτων στη Μια Μηλιά (Λέλλος/Ακιντζί).
Επίσης, με τη βοήθεια του Προγράμματος Αναπτύξεως των Ην. Εθνών επεξεργαστήκαμε ειδικό πολεοδομικό σχέδιο για την «πράσινη γραμμή» της Λευκωσίας, για ενιαία αναζωογόνηση της περιοχής. Η δική μας πλευρά έχει προχωρήσει στην αναπαλαίωση κτιρίων με πολύ καλά αποτελέσματα. Γιατί τούτο να μην εφαρμοστεί σε όλη την παλιά Λευκωσία κι έτσι ολόκληρη η πρωτεύουσα να αναδειχθεί σε πρωτοκλασάτο τουριστικό προορισμό;
Το ίδιο μπορεί να γίνει με τη γεωργική αξιοποίηση άλλων περιοχών, καθώς και την αναζωογόνηση βιομηχανικών εγκαταστάσεων. Η επαναδραστηριοποίηση των περιοχών αυτών θα βοηθήσει την απασχόληση Ε/κυπρίων και Τ/κυπρίων. Το όλο πρόγραμμα μπορεί να προωθηθεί μέσα στο πλαίσιο των καλών υπηρεσιών των Ην. Εθνών και να ζητηθεί η οικονομική συνδρομή της Ε.Ε. και των ΗΠΑ, όπως έγινε με παλιά προγράμματα καθώς και τα σημερινά προγράμματα συντήρησης/αναστήλωσης αρχαίων μνημείων.
Όταν θα έχουμε έσοδα από το φυσικό αέριο, γιατί να μη χρησιμοποιηθεί ένα μέρος για την προώθηση των πιο πάνω κι άλλων προγραμμάτων, όπως της υποβοήθησης της επανεγκατάστασης Ε/κ και Τ/κυπρίων στις περιοχές και στα σπίτια τους.
ΔΡ ΙΑΚΩΒΟΣ ΑΡΙΣΤΕΙΔΟΥ
Πρώην Υπουργός,
Πρώην Γενικός Διευθυντής Γραφείου Προγραμματισμού
www.iacovosaristidou.com
