«Καμιά πολιτική αλλαγή δεν μπορεί να αποδώσει, αν δεν ξεκινήσει από την παιδεία» Tony Blair

Τα προβλήματα της παιδείας, που οδηγούν τα σχολεία στον μαρασμό και την απαξίωση, οφείλονται κατά κύριο λόγο στο εκπαιδευτικό σύστημα και τους πολιτικούς του προϊσταμένους. Η συντριπτική πλειοψηφία των εκπαιδευτικών μας είναι καταρτισμένοι, επαρκείς, φιλότιμοι και φιλόπονοι, και αγαπούν αυτό που κάνουν. Τους ανεπαρκείς και κυνικά αδιάφορους το παράλυτο κομματοκράτος ούτε να βελτιώσει μπορεί, ούτε να απαλλάξει τα σχολεία από τη ζημιογόνο παρουσία τους.

Η Κύπρος ποτέ δεν ευτύχησε να έχει πρόεδρο με πάθος και στρατηγικό όραμα παιδείας, που να διορίσει για ολόκληρη την πενταετία υπουργό με πολιτική πείρα και εμπειρογνωμοσύνη, και μαζί να χαράξουν στέρεη πολιτική με συγκεκριμένους στόχους και αυστηρά χρονοδιαγράμματα βελτίωσης. Η επιλογή υπουργού είναι αποτέλεσμα ενός ανίερου πολιτικοεκκλησιαστικού κοντραμπάντου, που οδηγεί στο τιμόνι της παιδείας άτομα χωρίς εμπειρογνωμοσύνη, πολιτική πείρα, στέρεες αξίες, ελεύθερη σκέψη απαλλαγμένη από ιδεοληψίες και κομματικά στερεότυπα.

Εν προκειμένω, τίποτα δεν μας λέει το γεγονός ότι οι πλέον επιτυχημένοι Άγγλοι Πρωθυπουργοί είχαν περάσει από το Υπουργείο της Παιδείας; Ο κομματικός υπουργός κουβαλά μαζί του και την κομματική ή εκκλησιαστική καμαρίλα και αφού με μανία εικονοκλαστική μηδενίσει τα του προκατόχου του, επιχειρεί ακόμα μιαν… εκπαιδευτική μεταρρύθμιση, αγνοώντας τους ειδικούς που εις πείσμαν των κρατούντων εξασφάλισαν υποτροφίες στο Λονδίνο, το Κέμπριτζ και την Οξφόρδη, για θέματα διοίκησης και εκπαιδευτικής μεταρρύθμισης.

Τα επανειλημμένα, αστρατήγητα και παλινωδούντα μεταρρυθμιστικά τεχνάσματα έχουν κουράσει τον δάσκαλο της πρώτης γραμμής και εξαφάνισαν και το τελευταίο ίχνος σεβασμού και εμπιστοσύνης προς την αρμόδια Αρχή. Η κυπριακή κλεπτοκρατία του «φάγωμεν, πίωμεν, κουρέψωμεν και κλέψωμεν, αύριον γαρ αποθνήσκομεν» έχει ξεθεμελιώσει και εξευτελίσει κάθε αξία και θεσμό, γκρεμίζοντας και τους δύο βασικούς κοινωνικούς πυλώνες, την οικογένεια και το σχολείο. Η κοινωνική κιβωτός του λαού μας, η άλλοτε στέρεη οικογένεια μεταμορφώθηκε σε μονογονεϊκή, δυσλειτουργούσα και αυτοδιαλυόμενη εις τα εξ ων συνετέθη, με τραγικές συνέπειες για τα παιδιά.

Το σχολείο που δεν είναι societyproof έχει ηττηθεί από την κοινωνία, που αντιμάχεται το ήθος, τις αξίες και τις αρχές του, και αμφισβητεί ανοικτά τον παιδευτικό του ρόλο. Τα σχολεία μας γίνονται χρόνο με τον χρόνο πιο βίαια και φοβάμαι ότι δεν απέχουν πολύ από τα σχολεία της Ν. Υόρκης, όπου ένοπλοι φρουροί περιπολούν στους διαδρόμους. Το έργο του δασκάλου έχει καταντήσει πραγματικό σισύφειο και καθημερινά καλείται να αντιμετωπίσει καταστάσεις και να παίξει τον ρόλο του ψυχολόγου, του κοινωνικού λειτουργού και του αστυνομικού, χωρίς να έχει την ειδική εκπαίδευση. Το επάγγελμα του δασκάλου, του γιατρού, του δικαστή, του πολιτικού είναι λειτούργημα, γιατί το καθένα τους έχει να κάνει με σημαντικές πτυχές της λειτουργίας της κοινωνίας και της πολιτείας, την παιδεία, την υγεία, τη δικαιοσύνη και την πολιτική.

Ο Πλάτων στον «Πρωταγόρα» επισημαίνει με το στόμα του Σωκράτη πως ο γονιός και η πολιτεία δεν εμπιστεύονται στον δάσκαλο μόνο το σώμα του μαθητή αλλά και την ίδιά του την ψυχή, όπου καταγράφονται αρχές, αξίες και ιδανικά, που ακολουθούν τον νέο άνθρωπο εσαεί. Αν από τον δάσκαλο λείπει η αρετή, το ήθος, το μέχρις αυτοθυσίας δόσιμο, τότε δεν είναι αληθινός δάσκαλος. Ο Παπανούτσος θεωρεί ως κύρια ιδιότητα του δασκάλου και πρώτη του αρετή την αγάπη προς τον μαθητή του. «Είναι απίστευτο με πόση αγάπη (ανιδιοτελή, θερμή, αφειδώλευτη) αφοσιώνεται ο αληθινός δάσκαλος στους μαθητές του. Το παιδί που του εμπιστεύτηκαν να διδάξει, γίνεται ο άξονας της ζωής του, αυτό της δίνει το περιεχόμενο και το νόημά της».

Ο αληθινός δάσκαλος κάθε Σεπτέμβρη, ακόμα και στα γεράματα, βρίσκει τη νεανική πρωτεϊκότητα και τη δύναμη να παραμένει παιδί στην ψυχή, αγνός και δροσερός, εύπλαστος και ωραίος, για να ΄χει πρόσβαση στην ψυχή του παιδιού, στις απορίες και τους προβληματισμούς του, στις ανησυχίες και τους φόβους του, και με την πολύτιμή του πείρα να το οδηγεί μαιευτικά στο κατώφλι της γνώσης. Αληθινός δάσκαλος είν΄ εκείνος που πρωτ΄ απ΄ όλα μπόρεσε να παιδεύσει, να εξευγενίσει και να εξανθρωπίσει τον ίδιό του τον εαυτό, να κτίσει με μόχθο και θυσίες το ήθος, την τιμιότητα και την ακεραιότητα, να ξεριζώσει από την ψυχή του τον φθόνο, την ιδιοτέλεια, τη μισαλλοδοξία, την απάτη και τη διαφθορά.

Ο μαθητής είναι το πιστοποιητικό του δασκάλου και γι΄ αυτό έχουμε πολλά μεμονωμένα παραδείγματα. Τα πρώτα χρόνια της μεταπολίτευσης δίδαξε στο Παγκύπριο ο ελληνιστής Μενέλαος Χριστοδούλου. Όποια τυχερά παιδιά πέρασαν έστω και μια χρονιά από τα χέρια του ξέρουν ελληνικά βαρβάτα. Το ίδιο κι όσοι είχαμε την ευλογία να διδαχτούμε από τα ιερά τέρατα της παιδείας τον Κωνσταντίνο Σπυριδάκι και τον Θεόκλητο Σοφοκλέους. Τη δεκαετία του ΄50 στο Δάλι, ο εικοσάχρονος τότε δάσκαλός μας Χαράλαμπος Ονουφρίου, περιορίζοντας τη στείρα παπαγαλία και τη φλύαρη ωραιολογία, μας οδήγησε στο φιλοσοφικό λακωνίζειν, το διαλέγεσθαι και την κριτική σκέψη, που είναι το μέγα ζητούμενο της σύγχρονης εκπαίδευσης.

Από τα σχολεία που πέρασα δυο αληθινούς δασκάλους ξεχώρισα, δυο Γιώργηδες, Αϊ-Γιώργηδες της παιδείας καλύτερα. Φιλόλογος ο πρώτος, για είκοσι συναπτά έτη να φυλάει Θερμοπύλες στην ακριτική Παλουριώτισσα, με τον σέρτικο λόγο του να θέτει προ των ευθυνών τους λυκειάρχες και υπουργούς, να μαζεύει γύρω του τα παραστρατημένα των διαλυμένων οικογενειών, να τα μαθαίνει γράμματα, να πολεμά να τα γλυτώσει από τα νύχια των παρανόμων και να μοιράζεται μαζί τους και το φτωχικό του προσφάι. Θεολόγος ο δεύτερος, στην προσφυγομάνα Αραδίππου, ολότελα δοσμένος στο παιδί.

Τον πρώτο χειμώνα της προσφυγιάς, να ξεπουλά το φτωχικό κατσαριδάκι και τους πίνακές του για να ντύσει τα ξυλιασμένα προσφυγόπουλα των γύρω καταυλισμών, άμισθος οικοδιδάσκαλος να τα βοηθά ακόμα και στα Μαθηματικά, να τα στηρίζει, να τους δίνει κουράγιο και να τα κάνει να ονειρεύονται έναν κόσμο ειρηνικότερο, δικαιότερο, χριστιανικότερο.

Από τα σχολεία μας λείπουν οι αληθινοί δάσκαλοι κι οι Γιώργηδες σπανίζουν. Ο Υπουργός έχει ευθύνη να τους πολλαπλασιάσει, αν πρόκειται να ΄χει νόημα η μεταρρύθμιση, πράγμα σχεδόν αδύνατο. Από διάλεξη καθηγητή μου στο Πανεπιστήμιο του Λονδίνου, γνωστού και στις δύο πλευρές του Ατλαντικού ως global educationist, δανείζομαι τη φράση «Ο υπουργός της Παιδείας πρέπει να μπορεί να κάνει το νερό κρασί και να επιτυγχάνει ακόμα και το αδύνατο».

ΚΥΡΙΑΚΟΣ ΣΑΒΒΑ ΣΕΠΟΣ
Φιλόλογος, Εταιρικό μέλος του Βρετανικού Ιδρύματος Παιδείας Του Πανεπιστημίου του Λονδίνου, πρώην Επαρχιακός Πάφου