Η ταλαιπωρία του Μηχανισμού Προγραμματισμού δεν είναι άσχετη με την ταλαιπωρία της ανάπτυξης την τελευταία 20ετία, που κατέληξε στην παρούσα οικονομική κρίση

Με αρκετή καθυστέρηση, η Κυβέρνηση διά στόματος Προέδρου εξήγγειλε πρόθεση προώθησης σειράς έργων και προγραμμάτων για τόνωση της χειμαζόμενης οικονομίας και την αντιμετώπιση της τεράστιας ανεργίας, που μαστίζει τον τόπο. Χαιρετίζω το γεγονός, γιατί είναι η πρώτη φορά ύστερα από πολλά χρόνια που υιοθετούνται έστω και δειλά-δειλά οι αναπτυξιακές συνταγές εξόδου από την κρίση έναντι της μέχρι τώρα λιτότητας, που μόνη της οδηγεί στον πάτο της οικονομικής ανέχειας.

Δεν ξέρω πόσο επηρέασαν την αλλαγή πολιτικής οι πρόσφατες αποφάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής/Πακέτο Γιούνκερ και της ΕΚΤ/Πρόγραμμα Ποσοτικής Χαλάρωσης. Προσωπικά καλωσόρισα και τις δυο, γιατί επιμένω ότι «με Μνημόνιο ή χωρίς Μνημόνιο η ανάπτυξη είναι η λύση». Το μόνο που απομένει είναι η συστηματική υλοποίηση των εξαγγελιών κι η συνέχιση κι εντατικοποίηση των προσπαθειών επαναδραστηριοποίησης της οικονομίας. Η απλή συνόψιση των έργων του Προϋπολογισμού και των προγραμμάτων της ΑΑνΑΔ για το 2015 δεν αποτελεί το τέλος του δρόμου.

Ήδη χάθηκαν αρκετοί μήνες για υλοποίησή τους. Πέραν των εξαγγελιών αυτών, εκείνο που χρειάζεται είναι η αναθεώρηση των διευθετήσεων, που κι η παρούσα Κυβέρνηση έκανε στο θέμα του προγραμματισμού και συντονισμού προώθησης και διαχείρισης της ανάπτυξης. Δυστυχώς, η ίδια φιλοσοφία διέπει τη διαχείριση κι άλλων θεμάτων. Πρόκειται για την υποκατάσταση υφισταμένων, δοκιμασμένων θεσμών με νεοφανείς διευθετήσεις, που αν μη τι άλλο αυξάνουν τις δημόσιες δαπάνες χωρίς να διασφαλίζουν καλύτερα αποτελέσματα.

Σχετική είναι εν προκειμένω η δημιουργία νέων διευθετήσεων για την προώθηση του εθελοντισμού, τη στιγμή που ο σκοπός αυτός μπορούσε να προωθηθεί και προωθείτο θαυμάσια μέσω του Γραφείου Ευημερίας και των ΣΚΕ/Συμβουλίων Ευημερίας. Ενώ υπήρχε από την αρχή της Ανεξαρτησίας το Γραφείο Προγραμματισμού, στυλοβάτης της αναπτυξιακής προσπάθειας, πριν και ιδιαίτερα μετά την καταστροφή του 1974, με τεράστια εμπειρία στα θέματα προγραμματισμού και συντονισμού της ανάπτυξης, αγνοήθηκε προκλητικά και προτιμήθηκε η λύση της απόσπασης μερικών υπαλλήλων του και άλλων για την ετοιμασία του Στρατηγικού Σχεδίου Ανάπτυξης.

Η ακατανόητη αυτή διευθέτηση, που ελπίζω να μην έγινε και πάλι για ιδεολογικούς ή προσωπικούς λόγους, πάσχει από πολλές απόψεις. Μάλιστα, το υπόλοιπο προσωπικό ασχολείται με ευρωπαϊκά προγράμματα, κάτι που ήταν πάντοτε μέσα στις δραστηριότητες του Γραφείου για την εξασφάλιση εξωτερικών πόρων για υλοποίηση των Σχεδίων Ανάπτυξης. Δεν υπήρχε κανένας λόγος να μετονομαστεί σε Γενική Διεύθυνση Ευρωπαϊκών Προγραμμάτων.

Κι αν ακόμη η νέα Ομάδα Προγραμματισμού καταφέρει, λόγω της εμπειρίας και της εργατικότητας των αποσπασθέντων λειτουργών, να ετοιμάσει ένα καλό στρατηγικό σχέδιο, τι γίνεται παρακάτω; Πώς αντιμετωπίζονται οι άλλες ενέργειες που χρειάζονται για την υλοποίησή του; Μιλούμε για ένα έργο που δεν τελειώνει με την απλή ετοιμασία ενός σχεδίου. Απαιτεί μια συνεχή διαδικασία. Ιδιαίτερα απαραίτητη είναι η παρακολούθηση της εφαρμογής του, καθώς κι η αναθεώρηση/συμπλήρωσή του ανάλογα με τις εξελίξεις. Να μη μιλήσουμε για τον αναγκαίο συντονισμό μεταξύ των εμπλεκομένων Υπουργείων επί συνεχούς βάσεως.

Αναφέρθηκα κι άλλοτε στη σημασία αυτής της πτυχής του κυβερνητικού έργου, του προγραμματισμού και συντονισμού της ανάπτυξης, που μεταφράζεται σε ανοδική πορεία της κοινωνίας σε όλους τους τομείς κι όχι μόνο στον οικονομικό. Σε ένα προεδρικό σύστημα, ο ρόλος του Προέδρου είναι να διασφαλίζει ότι η κυβερνητική μηχανή παράγει υψηλού επιπέδου έργο. Πέραν της επιλογής των κατάλληλων συνεργατών, της διασφάλισης ανιδιοτελούς και αποτελεσματικής αφοσίωσης όλων στο καθήκον, θα πρέπει να φροντίζει για τον προγραμματισμό/συντονισμό του έργου της. Όπως μια ορχήστρα δεν είναι αρκετό να διαθέτει τους καλύτερους μουσικούς για να παράγει μελωδία, εάν δεν συντονίζονται από κάποιο μαέστρο, πολύ περισσότερο η κυβερνητική μηχανή έχει ανάγκη αυτού του συντονισμού.

Στην Κύπρο από το 1961 δημιουργήθηκε ο Μηχανισμός Προγραμματισμού με επικεφαλής την Κεντρική Επιτροπή Προγραμματισμού, της οποίας προήδρευε ο ίδιος ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας, τις Επιτροπές Προγραμματισμού με Πρόεδρο τον Υπουργό Οικονομικών και το Γραφείο Προγραμματισμού σαν επιστημονικό, εκτελεστικό και διοικητικό βραχίονα του Μηχανισμού. Έτσι επετυγχάνετο κι ο αναγκαίος συντονισμός μεταξύ της βραχυπρόθεσμης οικονομικής πολιτικής, πρώτιστο μέλημα του Υπουργείου Οικονομικών και της ΚΤΚ και της μεσοπρόθεσμης/μακροπρόθεσμης αναπτυξιακής πολιτικής, κύριο μέλημα του Γραφείου.

Παρ' όλην την πρόοδο που έγινε στην ανάπτυξη του τόπου, τόσο πριν όσο και μετά την εισβολή, οι Κυβερνήσεις μετά το 1993 ουσιαστικά προχώρησαν στην εξουδετέρωση του Μηχανισμού αυτού. Το 1997 μάλιστα η Κυβέρνηση Κληρίδη αποφάσισε να καταργήσει το Γραφείο Προγραμματισμού και να το ενσωματώσει στο Υπουργείο Οικονομικών (απόφαση που δεν εφαρμόστηκε αλλά δεν αναιρέθηκε), η δε Κυβέρνηση Παπαδόπουλου αργότερα να αποκόψει σχεδόν κάθε δρόμο ανάμειξης του Γραφείου στη διαχείριση του Προϋπολογισμού Ανάπτυξης, που μαζί με το Στρατηγικό Σχέδιο ήταν τα μέσα που είχε για προγραμματισμό και συντονισμό αναπτυξιακών έργων, σχεδίων και μέτρων πολιτικής. Η Κυβέρνηση Χριστόφια, παρ' όλο που εξήγγειλε πρόθεση για ενίσχυση του ρόλου του Γραφείου, τίποτε σχετικό δεν έκανε. Η απόφαση για αλλαγή ακόμη και του ονόματός του τώρα δεν είναι συνεπώς πρωτόγνωρη.

Η ταλαιπωρία του Μηχανισμού Προγραμματισμού δεν είναι άσχετη με την ταλαιπωρία της ανάπτυξης την τελευταία 20ετία, που κατέληξε στην παρούσα οικονομική κρίση. Εάν δεν είχαμε τον Μηχανισμό Προγραμματισμού, έπρεπε να τον επινοήσουμε τώρα που η ίδια η Ε.Ε. προσφεύγει στις ίδιες πρακτικές. Η νεοφιλελεύθερη οικονομική πολιτική που ακολουθήθηκε δεν είναι η λύση, ιδιαίτερα για μια οικονομία με σοβαρά διαρθρωτικά προβλήματα.

ΔΡ. ΙΑΚΩΒΟΣ ΑΡΙΣΤΕΙΔΟΥ
Πρώην Υπουργός
Πρώην Γενικός Διευθυντής Γραφείου Προγραμματισμού
www.iacovosaristidou.com