Στην τετραετία της ΕΟΚΑ, η δοκιμασία του ανθρώπου ήταν διαρκής φρικτή απειλή, που σφυροκοπούσε την αξία του αγωνιστή

Όσα αξίζουν σ’ αυτόν τον κόσμο, υφίστανται τη διεργασία της δοκιμασίας. Μιας αέναης δοκιμασίας, υπαγορευμένης από τη θέληση της Δημιουργίας, που βρίσκεται σε διαρκή ενέργεια για ν’ αποδεικνύει τη δύναμη των αξιών. Το χρυσάφι δοκιμάζεται στη Λυδία Λίθο. Τα διαμάντια στο αμόνι. Η εμμονή των λαών σε ανώτερες ιδέες, είναι μέτρο κρίσης της διάρκειάς τους στον ιστορικό χρόνο. Η προσήλωση του ανθρώπου σε υψηλούς σκοπούς κι η υπαρξιακή του δύναμη δοκιμάζονται στις κακουχίες, στις αντιξοότητες, στα μαρτύρια. Το φιλότιμο κι η ανθρωπιά κρίνονται στις μυλόπετρες της ανάγκης και στους καιρούς τους ταραγμένους.

Η φιλία δεν ζυγίζεται στις ατάραχες ώρες της βιοτικής τύρβης και της αχαλίνωτης κραιπάλης, όταν οι γλεντοκόποι προσπαθούν να σπάσουν την πλήξη τους στις διασκεδάσεις. Η φιλία δοκιμάζεται στους θαλασσόπληκτους βράχους στη μάνητα της φουρτούνας. Κι η δύναμη του αγωνιστικού πνεύματος ελέγχεται στις κρίσιμες περιόδους, στους θανατηφόρους κινδύνους. Όταν ο αγωνιστής βρίσκεται στο μεταίχμιο του απάνω κόσμου και του Άδη και μαρτυρεί και υποφέρει τα πάνδεινα από τον σαδισμό που μοχθεί να κάμψει την ακμαιότητα του φρονήματός του και να τον εξαναγκάσει να ενδώσει στη βαρβαρική βούληση της τυραννίας.

Στην τετραετία της ΕΟΚΑ, η δοκιμασία του ανθρώπου ήταν διαρκής φρικτή απειλή, που σφυροκοπούσε την αξία του αγωνιστή. Η αποικιοκρατία είχε στήσει τα άντρα του τρόμου στην Ομορφίτα, στο Σαράγιο, στις Πλάτρες, στην Αμμόχωστο, στο Ret House, στο Φρούριο Κερύνειας. Είχε εγκαταστήσει στ’ ανακριτήρια δαιμονικά ανθρωπόμορφα τέρατα. Βασανιστές ειδικευμένους για κάθε μαρτύριο που μπορούσε να συλλάβει η οργιάζουσα φαντασία των αποκτηνωμένων κακούργων.

Εκείνα τα χρόνια, στους θαλάμους βασανιστηρίων της αγγλοκρατίας, βρικολάκιασαν οι απαισίας μνήμης εξεταστές του σκοτεινού μεσαίωνα, τα αποβράσματα της Γκεστάπο, τα κτήνη από τα μπουντρούμια των ΕΣ-ΕΣ. Έφεραν από την κόλαση τον Μέρλιν, τον Μακλόκλαν, τον Μόρρις, τον Μπερτς, τον Λιντς, τον Γουίλλαρντ, τον Σέιβορι, τον Μακκάουαν, τον Ντίαρ, τον Μάθιου, τον Περέιρα, τον Πρέτικαστ, τον Ταλάτ, τον Σουλεϊμάν, τον Αχμέτ και τους άλλους δαίμονες, που υπέβαλλαν σε απερίγραπτα μαρτύρια το άνθος της ελληνικής νιότης της Κύπρου.

Φρικιούν ακόμα οι αγωνιστές στη θύμηση των βασανιστηρίων. Έδερναν, μαστίγωναν, κακοποιούσαν το ανθρώπινο κορμί χωρίς έλεος. Εφάρμοζαν κάθε μαρτύριο που σκέφτηκαν τα σατανικά μυαλά του παρελθόντος. Κι ακόμα η παρανοϊκή φαντασία τους αναζητούσε άλλα από τις «σύγχρονες» μεθόδους βασανισμού.

Τον αγωνιστή τον «υποδέχονταν» στους θαλάμους βασανιστηρίων με καταιγισμό γρονθοκοπημάτων, κλοτσιών, ύβρεων, απειλών. Χρησιμοποιούσαν ταυτόχρονα τον δόλο, το ψεύδος, τη συκοφαντία, την απάτη, την υπόσχεση. Κι ύστερα εφάρμοζαν τα ειδικά μαρτύρια. Έδεναν τον αγωνιστή στο χωρίς στρώμα σιδερένιο κρεβάτι με τις σούστες, την «καρκολού», με τα χέρια και τα πόδια ανοιχτά, συγκρατημένα με τέσσερις χειροπέδες.

Χόρευαν στο στομάχι του, τον μαστίγωναν στα πέλματα των ποδιών, τον χτυπούσαν με γάντια πυγμαχίας, εφάρμοζαν ηλεκτρικά καλώδια στα γεννητικά του όργανα και διοχέτευαν ρεύμα. Έβαζαν στο πρόσωπό του ένα βρεγμένο ρούχο, τον χτυπούσαν στο στομάχι, ανάσαινε απότομα, το βρεγμένο ρούχο κολλούσε στο πρόσωπο κι ο βασανιζόμενος νόμιζε πως από στιγμή σε στιγμή θα πεθάνει από ασφυξία. Το μαρτύριο συνεχιζόταν μέχρι την απώλεια των αισθήσεων και ξανάρχιζε μόλις το θύμα συνερχόταν.

Συμπληρωματικό βασανιστήριο εκείνο της «φουντανούς». Απέκλειαν το κεφάλι στην «καρκολού», ώστε να μένει ακίνητο. Σε κάποιο ύψος ήταν στερεωμένο ένα τενεκεδένιο δοχείο με μικρή βρύση. Την άνοιγαν ελάχιστα, ώστε να στάζει μια σταγόνα κάθε δευτερόλεπτο και να πέφτει στο ίδιο σημείο του μετώπου. Όσο περνούσε η ώρα, το μαρτύριο γινόταν πιο φρικτό. Νόμιζες μετά από κάθε σταλαματιά πως η επόμενη θα σου τρυπήσει το κρανίο. Κι ο πόνος εντεινόμενος.

Τον τεχνητό πνιγμό εφάρμοζαν και μ’ άλλους τρόπους. Έδερναν τον κρατούμενο, τον ανάγκαζαν να γονατίσει και του βουτούσαν το κεφάλι σ’ ένα μπάνιο με νερό. Το επαναλάμβαναν πολλές φορές. Νόμιζες πως από δευτερόλεπτο σε δευτερόλεπτο θα βγει η ψυχή σου.

Σ’ έδεναν καθιστό σε μια καρέκλα. Σε ανάγκαζαν να πιάσεις στα δυο σου χέρια ηλεκτροφόρα σύρματα και διοχέτευαν ηλεκτρικό ρεύμα που σε τράνταζε και σου προκαλούσε αβάστακτους πόνους σ’ όλο το κορμί. Κι όταν διακοπτόταν το ηλεκτροσόκ, το κορμί εξακολουθούσε να τραντάζεται.

Κρεμούσαν τον κορμό γυμνό από το ταβάνι, δένοντας τους καρπούς των χεριών με σχοινί. Έδεναν τα πόδια από τους αστραγάλους. Χτυπούσαν τα γεννητικά όργανα με μπουκάλι ή τα έτριβαν. Οι πόνοι φοβεροί. Ενώ το κορμί ήταν κρεμασμένο, ακίνητο, ανήμπορο ν’ αντιδράσει, διοχέτευαν ρεύμα στα γεννητικά όργανα. Ο νους δεν μπορεί να συλλάβει την ένταση του πόνου.

Έμπηγαν σπασμένα γυαλιά στα νύχια. Τραβούσαν τα νύχια με τανάλιες. Σου φορούσαν ένα τενεκέ στο κεφάλι και τον χτυπούσαν με πλήκτρα. Σε ανάγκαζαν να στέκεσαι στ’ ακροδάκτυλα των ποδιών ώρες, ακουμπώντας με τους δείκτες των χεριών σε τοίχο. Αν πατούσες στο τσιμέντο, σε κτυπούσαν με γκλοπς ή σε μαστίγωναν. Σου φορούσαν στο κεφάλι σιδερένιο στεφάνι σαν ελατήριο με βίδες που έσφιγγαν, κι άκουγες το κρανίο να τρίζει να σπάσει. Οι πόνοι απερίγραπτοι.

Τέτοια κι άλλα πολλά εφάρμοζαν οι Εγγλέζοι για να κάμψουν την ηθική και σωματική αντίσταση του αγωνιστή. Κι από τα χείλη του ανθρώπου μια λέξη: «Παναγία μου». Με τη βοήθειά της οι αγωνιστές δεν λύγιζαν. Πέθαναν 13 στους θαλάμους βασανιστηρίων κι άλλοι πολλοί από τις κακουχίες στα χρόνια που ακολούθησαν, αφήνοντας στα παιδιά τους και στους επερχόμενους τιμή, αξιοπρέπεια και ιστορία πίστης κι αντοχής και υποδείγματα βίου.

(Λήμμα από τον Α΄ τόμο της τρίτομης ιστορίας του Γιάννη Σπανού «ΕΟΚΑ, Έτσι πολεμούν οι Έλληνες», όπου και υπογεγραμμένες μαρτυρίες αγωνιστών του Απελευθερωτικού Αγώνα 1955-59).

ΓΙΑΝΝΗΣ ΣΠΑΝΟΣ