Το 5ο Νομοσχέδιο με τίτλο «Ο περί Αφερεγγυότητας Φυσικών Προσώπων Σχέδια Αποπληρωμής και Διάταγμα Απαλλαγής Οφειλών Νόμος του 2015» αποτελείται από 187 σελίδες, που μέχρι στιγμής δεν κοινοποιήθηκαν στο ευρύ κοινό για να γνωρίζουμε επαρκώς τις ακριβείς του πρόνοιες. Η σύνοψη του Νόμου έχει ήδη δοθεί στη δημοσιότητα (σε όλες τις εφημερίδες στις 06/03/15). Ο στόχος αυτού του κειμένου είναι να εντοπίσει κάποια καίρια σημεία του νόμου, τα οποία αν αφεθούν να περάσουν τότε δεν υπάρχει καμιά αμφιβολία ότι o Νόμος για την Αφερεγγυότητα συνομολογήθηκε για να προστατέψει κατά κύριο λόγο τους πιστωτές (βλέπε τράπεζες) και όχι τους δανειολήπτες.

Το βασικό σημείο του Νόμου, στο οποίο πρέπει να σταθούμε με βαρύτητα, είναι στην ακόλουθη, κρίσιμης σημασίας, παράγραφο, η οποία αφορά τόσο τα συναινετικά όσο και τα μη συναινετικά σχέδια αποπληρωμής: «…Ο Σύμβουλος έχει μια σειρά από επιλογές για αναδιάρθρωση του δανείου του χρεώστη. Το Σχέδιο δεν μπορεί να προνοεί για πληρωμές, οι οποίες θα έχουν ως αποτέλεσμα ο χρεώστης να στερείται των Λογικών Εξόδων Διαβίωσης (εκτός αν ο ίδιος το επιλέξει), το ύψος των οποίων καθορίζεται βάσει κατευθυντήριων γραμμών που εκδίδει η Υπηρεσία Αφερεγγυότητας...

Επίσης, οι όροι του Σχεδίου Αποπληρωμής πρέπει να έχουν ως αποτέλεσμα να διατηρήσουν τους πιστωτές στην ίδια ή σε καλύτερη θέση από αυτήν στην οποία θα ήταν, εάν η περιουσία του χρεώστη διατίθετο σύμφωνα με τις πρόνοιες του περί Πτώχευσης Νόμου (Κεφ. 5), εξαιρουμένων των περιουσιακών στοιχειών που δεν διατίθενται, και τηρουμένης της σειράς προτεραιότητας των χρεών, εκτός εάν ληφθεί η συγκατάθεση του πιστωτή για αποδοχή διαφορετικού αποτελέσματος». Σημειώνουμε επίσης ότι το Σχέδιο είναι μέγιστης διάρκειας 60 μηνών, ενώ για τα μη συναινετικά σχέδια η διάρκεια μειώνεται στα 3 χρόνια εκτός αν παραταθεί πάντοτε κατόπιν της έγκρισης του πιστωτή.

Αυτό που ουσιαστικά μάς λέγει αυτή η παράγραφος του Νόμου είναι ότι ανεξάρτητα από τη δεινή θέση στην οποία έχει περιέλθει ο δανειολήπτης σαν αποτέλεσμα των καταστροφικών πολιτικών των τραπεζών, το ζητούμενο είναι η τράπεζα να αποδείξει ότι το Σχέδιο Αποπληρωμής (το Σχέδιο) τής αποδίδει λιγότερα από αυτά που θα έπαιρνε αν προχωρούσε άμεσα σε εκποίηση της κατοικίας. Τι συμφέρει δηλαδή στην τράπεζα και μόνο. Οι ανάγκες και η θέση του δανειολήπτη δεν έχουν καμιά βαρύτητα, παρά τις διάφορες πρόνοιες του Νόμου, μάλλον διακοσμητικού - επικοινωνιακού χαρακτήρα.

Δεν πρέπει να μας διαφεύγει το γεγονός, άλλωστε το βιώνουμε καθημερινά, ότι οι τράπεζες έχουν την οικονομική, και όχι μόνο, δύναμη να στρατεύσουν τους καλύτερους δικηγόρους, να προσλάβουν τους καλύτερους χρηματοοικονομικούς συμβούλους για να αποδείξουν όποτε θέλουν ότι η άμεση εκποίηση θα τους έφερνε σε καλύτερη θέση από ένα σχέδιο αναδιάρθρωσης, που καταρτίστηκε κάτω από την πίεση ενός οικονομικά κτυπημένου από την κρίση νοικοκυριού. Σ' αυτό το σημείο θα πρέπει να προσθέσουμε στα συν των τραπεζών και την τουλάχιστο αντιφατική/μεροληπτική εικόνα που μας έδειξε το δικαστικό σώμα, ιδιαίτερα με τους πρόσφατους νόμους που ανέπεμψε ο Πρόεδρος και που προνοούσαν μιαν έστω στοιχειώδη προστασία έναντι του νόμου για τις εκποιήσεις, όπως εγκρίθηκε από τη Βουλή.

Μια πρόσθετη αρνητική παράμετρος είναι και η διάρκεια του Σχεδίου (από 3-5 χρόνια για μη συναινετικά και συναινετικά σχέδια αντίστοιχα). Στη Σύνοψη δεν αναφέρεται κάποια υποχρεωτική επέκταση αυτού του χρονικού ορίου, τουλάχιστον για χρέη που αφορούν ιδιοκατοίκηση. Είναι φανερό λοιπόν ότι αν μιλούμε για χρέη που αφορούν δεκάδες χιλιάδες ευρώ και πιθανότατα πάνω από 100.000, το χρονικό πλαίσιο των 3-5 χρόνων δένει τα χέρια του συμβούλου να καταρτίσει ένα βιώσιμο σχέδιο αποπληρωμής, που να λαμβάνει υπόψη και τα εύλογα έξοδα διαβίωσης του δανειολήπτη (άλλος ένας ασαφής όρος που δυνατό να χρησιμοποιηθεί προς όφελος των άμεσων εκποιήσεων).

Μελετώντας διάφορα σενάρια με αριθμητικά δεδομένα είναι πολύ εύκολο για τους γνώστες βασικής χρηματοοικονομικής να καταλήξουν στα εξής συμπεράσματα:
Α.Ο δανειολήπτης θα πρέπει να έχει άλλη άμεσα ρευστοποιήσιμη περιουσία για να μειωθεί το υπόλοιπο της υποχρέωσής του.

Β . Αν όχι, τότε πρέπει να έχει ένα συνδυασμό από ακίνητη περιουσία που θα μπορούσε να δεχτεί η τράπεζα σαν πρόσθετη (πέραν της κατοικίας) εξασφάλιση και παράλληλα να αποδείξει ότι θα έχει τέτοια εισοδήματα που να είναι ικανός να πληρώνει υψηλές δόσεις μέσα σε μια στενή περίοδο αποπληρωμής.

Γ. Υπάρχει ένας αντίστροφος συσχετισμός μεταξύ του ύψους του αναδιαρθρωμένου επιτοκίου και του ποσοστού μείωσης της αγοραίας αξίας της κατοικίας που βρίσκεται σε υποθήκη. Όσο πιο υψηλό είναι το νέο επιτόκιο (συν νέες υποθήκες) και παράλληλα, όσο πιο χαμηλή είναι η τρέχουσα αγοραία αξία της κατοικίας, τόσο δεν θα συμφέρει στην τράπεζα να προχωρήσει στην εκποίηση.

Αν όμως ο δανειολήπτης είχε τέτοια δυνατότητα (αυξημένες δόσεις, υψηλό επιτόκιο, νέες υποθήκες) δεν θα ήταν αφερέγγυος ευθύς εξαρχής. Άρα οι φτωχοποιημένοι εργαζόμενοι, οι άνεργοι και αυτοί με κουτσουρεμένους μισθούς δεν έχουν καμιά πιθανότητα διάσωσης της κατοικίας τους με βάση τον Νόμο που υποτίθεται ότι έγινε για να τους προστατεύσει. Κάποιος θα μπορούσε να αντιτείνει ότι οι τράπεζες θα μπορούν να προσφέρουν ειδικές ρυθμίσεις για μια χρονική περίοδο σύμφωνα με τον κώδικα της Κεντρικής Τράπεζας.

Αυτό το επιχείρημα είναι έωλο, πρώτο διότι ο κώδικας της Κεντρικής Τράπεζας δεν έχει υποχρεωτική εφαρμογή (έχει απλώς εισηγητικό χαρακτήρα) και δεύτερο, αν οι όροι της Συμφωνίας προνοούν καλύτερους όρους για τους αφερέγγυους δανειολήπτες από αυτούς της υπόλοιπης αγοράς (π.χ. ευνοϊκότερα επιτόκια ή μερικό κούρεμα του δανείου), οι τράπεζες θα μπορούσαν να επικαλεστούν «ζημιές» για να αποδείξουν ότι το Σχέδιο τις φέρνει σε χειρότερη θέση από το όφελος μιας άμεσης εκποίησης.

Όσον αφορά την αγοραία αξία της υπό εκποίηση κατοικίας, αυτό θα μπορούσε να το διαχειριστεί η τράπεζα με «έξυπνους» τρόπους, ούτως ώστε να μην αφεθεί η αγορά να καθορίσει τιμές που να αντανακλούν μεγάλες μειώσεις. Ένας τρόπος είναι και η πακετοποίηση και σταδιακή πώλησή τους σε μεγάλα επενδυτικά ταμεία με συμφωνίες παρασκηνίου ή «εκτός πατώματος». Είναι για αυτό τον λόγο που ο Υπουργός Οικονομικών βιάζεται να μπάσει και ξένα επενδυτικά ταμεία, για να «δωρίσει» στις τράπεζες το επιχείρημα ότι θα είναι σε καλύτερη θέση αν εκποιηθούν περιουσίες παρά την υιοθέτηση σχεδίων αποπληρωμής από αφερέγγυους δανειολήπτες.

Ο Νόμος κρύβει πολλές παγίδες. Τα πιο πάνω εντοπίζουν μόνο ορισμένες, ίσως τις πιο σημαντικές. Θέλουμε να ελπίζουμε ότι τουλάχιστον η κοινοβουλευτική αριστερά θα σταθεί αυτή τη φορά στο ύψος της και δεν θα συναινέσει σε ένα νομοσχέδιο με όμορφο περιτύλιγμα αλλά με καταστροφικό περιεχόμενο. Η πίεση του λαϊκού παράγοντα και των μαζικών κινημάτων θεωρείται κρίσιμης και αποφασιστικής σημασίας για την ανατροπή αυτού του αντιλαϊκού νομοσχεδίου. Η δεξιά Κυβέρνηση και τα ΜΜΕ που τη στηρίζουν, σαν εκπρόσωποι των συμφερόντων της οικονομικής ελίτ, κάνουν καλά τη δουλειά τους, εφαρμόζοντας και προωθώντας τις μνημονιακές επιλογές. Δουλειά της Αριστεράς είναι να προστατεύσει με όλα τα προσφερόμενα μέσα τα συμφέροντα των εργαζομένων.

ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ
Στέλεχος του Κινήματος Ενάντια στις Εκποιήσεις