Η διαχείριση του πόνου, σωματικού ή ψυχικού, αποτελεί αντικείμενο που προβλημάτισε την ανθρωπότητα από αρχαιοτάτων χρόνων. Συνιστά δε ένα τεράστιο κεφάλαιο με έντονο ερευνητικό ενδιαφέρον και αποτελεί, εκ φύσεως, ένα περίπλοκο βιολογικό και ψυχοσωματικό ζήτημα που στην αντιμετώπισή του εμπλέκονται επιστήμονες από πολλά γνωστικά πεδία.

Ο πόνος συνδέθηκε για πρώτη φορά με την έννοια της νόσου και του τραύματος στην εποχή του Ιπποκράτη, παίρνοντας ένα καθαρά νοσολογικό περιεχόμενο. Ωστόσο, ακόμη και σήμερα, ο «πόνος» ως έννοια είναι δύσκολο να καθοριστεί, να εξηγηθεί και να μετρηθεί ποσοτικά ή ποιοτικά. Ενδιαφέρον κομμάτι στην αποτελεσματική διαχείριση του πόνου αποτελεί η προσωπική, υποκειμενική εκτίμηση και ερμηνεία του ίδιου του ατόμου. Αυτή η παράμετρος αγνοεί την επιστημονική διάσταση και εξαρτάται από τα βιώματα, τις ατομικές αξίες, τη μόρφωση και τον πνευματικό κόσμο του καθενός.

Στην Κύπρο δεν υπάρχουν ακριβή στατιστικά στοιχεία για τον επιπολασμό του πόνου. Υπολογίζεται όμως ότι επηρεάζει μεγάλο ποσοστό του πληθυσμού. Σε χώρες δε όπως η Αμερική, η έκταση του προβλήματος χαρακτηρίζεται ως μια σιωπηρή επιδημία που επηρεάζει πολύ περισσότερο τους ανθρώπους από ό,τι ασθένειες, όπως ο ζαχαρώδης διαβήτης, οι καρδιοπάθειες και ο καρκίνος.

Σε ό,τι αφορά τη διαχείριση του πόνου, μελέτες καταδεικνύουν ότι ένας στους τρεις ασθενείς φέρεται να έχει δυσκολίες για ικανοποιητική αντιμετώπιση. Η παράμετρος αυτή εκτός του ότι επηρεάζει την κοινωνική και προσωπική ζωή των ατόμων, συνδέεται με άμεσες και έμμεσες δαπάνες που απορρέουν από τη χρήση των υπηρεσιών υγείας και από την απουσία από την εργασία.

Τα πιο πάνω καταδεικνύουν την αναγκαιότητα επισταμένης διαφώτισης και ενημέρωσης προς βέλτιστη διαχείριση του πόνου. Στόχος η βελτίωση της ποιότητας ζωής των ατόμων. Σκοπός η καλύτερη αξιοποίηση των κατευθυντήριων οδηγιών και των διαγνωστικών και θεραπευτικών εργαλείων, οδών και υπηρεσιών.

Στα δημόσια νοσηλευτήρια οι επαγγελματίες υγείας διαχειρίζονται τον πόνο 24 ώρες την ημέρα, 365 μέρες τον χρόνο. Η παροχή υπηρεσιών μέσω της νοσοκομειακής φροντίδας, των Ιατρείων Πόνου, της πρωτοβάθμιας φροντίδας σε επίπεδο γενικών ιατρών, καθώς και της κατ’ οίκον νοσηλείας τόσο της γενικής νοσηλευτικής όσο και της ψυχιατρικής, έχει συμβάλει στην αντιμετώπιση και ανακούφιση του πόνου σε μεγάλο βαθμό. Ο πόνος αντιμετωπίζεται μέσα από αξιοποίηση των διαθέσιμων κατευθυντήριων οδηγιών, διαθέσιμων διαγνωστικών εργαλείων και φαρμάκων αλλά και μέσω μιας ανθρωποκεντρικής ολιστικής προσέγγισης προς τον ασθενή και την οικογένειά του. Την ίδια στιγμή, σε κάθε δημόσιο νοσηλευτήριο υπάρχει πνευματικός, ο οποίος σε συνεργασία με τη Διεύθυνση του νοσοκομείου, καλύπτει τις ανάγκες των ασθενών.

Η παράμετρος αυτή κατέχει ιδιαίτερη βαρύτητα. Ειδικά σε κοινωνίες όπου η θρησκευτικότητα αποτελεί συνθετικό στοιχείο, τα ποικίλα μοντέλα πνευματικότητας και η συσχέτισή τους με την υγεία και την ασθένεια βρίσκουν ολοένα και περισσότερες εφαρμογές στην ιατρoνοσηλευτική φροντίδα. Εξού και η πνευματική φροντίδα αναγνωρίζεται πλέον ως ένας σημαντικός παράγοντας επίδρασης στις βιολογικές και ψυχοσυναισθηματικές ανάγκες των ανθρώπων. Εκτενείς είναι οι αναφορές στη βιβλιογραφία, όπου ασθενείς επιθυμούν συζητήσεις πνευματικού περιεχομένου με τους επαγγελματίες υγείας, θεωρώντας ότι η πνευματική υγεία είναι τόσο σημαντική όσο και η φυσική υγεία. Ένα απόφθεγμα, το οποίο ανάγεται στον 15ο αιώνα, αναφέρει χαρακτηριστικά: «ο ρόλος ενός θεραπευτή είναι να θεραπεύει ορισμένες φορές, να ανακουφίζει συχνά, να παρηγορεί πάντοτε».

Ως εκ τούτου, πολλές ιατρικές σχολές ανά τον κόσμο, ανάμεσα σε αυτές και ιατρικές σχολές της Κύπρου, έχουν εντάξει στο πρόγραμμα σπουδών τους τη διδασκαλία θεμάτων που αφορούν την πνευματικότητα και την υγεία. Παρόλα αυτά η ολιστική φροντίδα του πόνου αναγνωρίζεται πως είναι εν μέρει ανεπαρκής. Δύο κύριες αιτίες είναι αφενός, η ελλιπής ενημέρωση των πολιτών και αφετέρου, η περιορισμένη πολυ-παραγοντική προσέγγιση. Μία προσέγγιση η οποία επιβάλλει ενδυναμωμένη συνεργασία των επαγγελματιών υγείας με τον πνευματικό κόσμο, ώστε επαγγελματίες υγείας και πνευματικοί να εγκύψουν αρκούντως συντονισμένα για να προσφέρουν διέξοδο.

ΦΙΛΙΠΠΟΣ ΠΑΤΣΑΛΗΣ
Υπουργός Υγείας