Παίρνοντας αφορμή από ένα κείμενο του Γάλλου φιλόσοφου και στοχαστή, Πασκάλ Μπρικνέρ, που δημοσιεύτηκε πρόσφατα στη γαλλική Liberation, θα επισημάνω κάποιες δικές μου παρατηρήσεις-διαφωνίες. Στο άρθρο του, ο Μπρικνέρ υποστηρίζει ότι η Δημοκρατία αποτελεί το καλύτερο πολίτευμα, δεν σκοτώνει τους αντιπάλους της, αποδέχεται σύγκρουση συμφερόντων, την εναλλαγή διαφόρων κομμάτων στην εξουσία, νομιμοποιεί τη διαφωνία, επιτρέπει στην αντιπολίτευση να λειτουργεί ελεύθερα, και ούτω καθεξής.
Ναι, δεν θα διαφωνήσουμε με αυτά. Δεν εξοντώνει τους αντιπάλους της η Δημοκρατία, αλλά, προσέξτε: Εξοντώνεται από αυτούς. Δηλαδή, τους επιτρέπει να την καταλύσουν εν μιά νυκτί, χωρίς να διαθέτει τους ανάλογους αμυντικούς μηχανισμούς για να αυτο-προστατευθεί από πραξικοπήματα, ή άλλες συνωμοσίες ανατροπής της. Παράδειγμα, η «επανάσταση» της 21ης Απριλίου του '67 στην Ελλάδα, όταν κάποιοι ξενοκίνητοι συνταγματάρχες κατήργησαν το δημοκρατικό πολίτευμα, εκμεταλλευόμενοι τη σύγκρουση του Γέρου της Δημοκρατίας, Γεωργίου Παπανδρέου, με το Παλάτι, τη γνωστή αποστασία του ΄65, κ.λπ., και έβαλαν στον γύψο τη μητέρα-πατρίδα, για μια ολόκληρη 7ετία.
Με αποτέλεσμα να οδηγηθούμε στο τραγικό '74, με τα γνωστά δραματικά γεγονότα που σημάδεψαν την Κύπρο μας. Αλλά, υπάρχει και το άλλο παράδειγμα, που δείχνει πόσο ευάλωτη και ασταθής-αδύναμη, μπορεί να αποδειχθεί μια δημοκρατία: Το, του Ιουλίου '74, πραξικόπημα κατά του Μακαρίου. Δεν θα αναφερθώ σε άλλα παραδείγματα. Εσείς κι εγώ, γνωρίζουμε πολλά. Και τι προτείνω; Τη δικτατορία; Απαντώ με απόλυτο τρόπο και ευθαρσώς: Όχι. Υπάρχουν και εναλλακτικές προτάσεις διακυβέρνησης μιας χώρας. Προτείνω, λοιπόν, έναν τρόπο διακυβέρνησης, κύριος εισηγητής του οποίου ήταν ο Φρανσουά Μαρί Αρουέ, γεννημένος στο Παρίσι, γνωστός σαν Βολταίρος (1694-1778). Γνωστός για το πνεύμα του, πολέμιος του Καθολικισμού, κ.λπ.
Εισηγητής, μεταξύ άλλων, και του Διαφωτισμού, ο οποίος υιοθετούσε στοιχεία όπως η Λογική, η ελευθερία λόγου και Τύπου, το δικαίωμα ιδιωτικής περιουσίας, ανεξιθρησκία κ.λπ. Το σύστημα αυτό ονομάζεται Despotism eclaire, η γνωστή μας, Πεφωτισμένη Δεσποτεία. Ο ανώτατος άρχων δεν είναι δικτάτωρ. Θεωρείται, λόγω καταγωγής, ότι κληρονομεί το αξίωμα αυτό, είναι εγγυητής ελευθερίας Λόγου-Τύπου όπως είπαμε, και γνωρίζουμε ότι τέτοιοι Ευρωπαίοι ηγέτες κατήργησαν τη δουλεία, προήγαγαν τις Τέχνες και επιστήμες και θεωρούσαν τον εαυτό τους ως μόνιμο κυβερνήτη της χώρας. Ίσως έναν ηγέτη αυτού του είδους χρειάζεται η Ελλάδα και η Κύπρος.
Δεν μπορώ να γνωρίζω αν μπορεί να λειτουργήσει στις χώρες μας, ένα παρόμοιο σύστημα Πεφωτισμένης Δεσποτείας, αλλά νομίζω αξίζει να προβληματιστούμε όλοι, συγκρίνοντάς το με τη Δημοκρατία, την οποία κακώς θεοποιήσαμε.
ΑΝΤΩΝΗΣ Μ. ΧΑΤΖΗΑΝΤΩΝΗΣ
Ερευνητής, συντ. εκπαιδευτικός
