Όσοι ασχολούμαστε με τη σωματική και ψυχική υγεία του ανθρώπου καλούμαστε συχνά να αντιμετωπίσουμε, σε καθ' όλα φυσιολογικά άτομα -χρησιμοποιώ τον όρο φυσιολογικός με την έννοια που στην καθημερινότητα δίνουμε για να χαρακτηρίσουμε κάποιον που δεν έχει διαγνωσθεί με την όποια ψυχική διαταραχή- κρίσεις πανικού που "ήρθαν" από το πουθενά. Ξαφνικές και "αδικαιολόγητες" αλλαγές συμπεριφοράς, που κάποτε σοκάρουν με την προκλητικότητα που εκδηλώνονται ως επικίνδυνες, εθιστικές συμπεριφορές ως προς ουσίες ή τζόγο, αλλαγή σεξουαλικής συμπεριφοράς με έκδηλη επικινδυνότητα, ως στάση ζωής, που πριν ήταν άγνωστη, ντροπαλότητα, φοβίες, κατάθλιψη και πάει λέγοντας.

Ούτε το άτομο ούτε το περιβάλλον του μπορούν να βοηθήσουν στην αναζήτηση των αιτίων του προβλήματος και το ιστορικό δεν θα μας είναι διαφωτιστικό εάν αναζητούμε κάτι "συνταρακτικό" για να "ερμηνεύσουμε" το... ανεξήγητο. Το πρόβλημα δεν παίρνει πορεία κατανόησης και συνακόλουθα θεραπείας, γιατί πολύ συχνά οι επαγγελματίες υγείας αγνοούν το σώμα και την ενέργεια, που παραμένει εγκλωβισμένη στο νευρικό σύστημα, μετά από ένα συμβάν, που το οντολογικό σύστημα εξέλαβε ως μέγιστο για την επιβίωση του οργανισμού κίνδυνο και αναγκάστηκε να επιστρατεύσει μεγάλες ποσότητες ενέργειας, για να το αντιμετωπίσει.

Το "αναπάντεχο", το "ξαφνικό", αυτό που τη συγκεκριμένη στιγμή μάς βάζει σε κατάσταση κινδύνου και ενεργοποιεί την άμυνα του οργανισμού, αυτό, όσο μικρό και σύνηθες είναι για τους επαγγελματίες υγείας, δεν εκλαμβάνεται με τον ίδιο τρόπο από το άτομο που το υπόκειται. Έτσι, ενορμήσεις πολύ ισχυρές, που ενεργοποιούνται σε αυτήν τη φάση, από κάποια εγχείρηση ή ένα σοβαρό ή "ανώδυνο" δυστύχημα, και εκλαμβάνονται σαν άνευ σημασίας γεγονότα, όταν δεν έχουν τον κατάλληλο χειρισμό και δεν δοθούν οι απαραίτητες πρώτες βοήθειες στο άτομο, αυτό ενδέχεται να εγγράψει το κατά τα άλλα "ανώδυνο" γεγονός ως τραύμα με σοβαρές αλλά και όπως ανέφερα "ανεξήγητες" συνέπειες για την ψυχοσωματική υγεία και συμπεριφορά αυτού του ατόμου.

Ο ενστικτώδης ερπετοειδής εγκέφαλος δεν παίρνει από λόγια ούτε και μπορεί να αγνοηθεί χωρίς κόστος. Ο άνθρωπος όπως και τα ζώα έχουμε προικοδοτηθεί και είναι στη φύση μας η αυτοθεραπεία και η θεραπεία του τραύματος. Τα ζώα, επειδή ευρίσκονται υπό τον έλεγχο του ενστίκτου και σοφά καθοδηγούνται από αυτό, μετά από ένα εν δυνάμει τραυματικό περιστατικό, παίρνουν τον χρόνο που χρειάζονται, με τον τρόπο που η φύση όλους μάς προίκισε για να εκτονώσουν την εναπομείνασα, μετά το συμβάν, ενέργεια, για να μην εγκλωβιστεί στο νευρικό σύστημα. Αυτό που ο άνθρωπος χρειάζεται, ακολουθώντας το ίδιο θεραπευτικό μονοπάτι, είναι ένας άλλος άνθρωπος, κοντά του, που να μπορεί να τον νιώσει και όντως να του δώσει ένα χέρι βοήθειας χωρίς πολλά και συχνά ανώφελα λόγια.

Τα λόγια συχνά είναι απαραίτητα, δεν αρκούν, όμως, όταν το σώμα απαιτεί άμεση στήριξη και επαφή σώμα με σώμα για να νιώσει ασφαλές. Θα σας μεταφέρω εδώ τα λόγια μιας σαραντάχρονης γυναίκας που το σώμα της, όταν πονούσε, ήθελε κράτημα, αγκαλιά, σωματική επαφή και επειδή δεν το είχε, αυτό που έκανε ήταν να μπει και να "κουρνιάσει" στο ερμάρι με τα ρούχα για να νιώθει την... επαφή. "Εκεί στο ερμάρι, σαν τα ορφανά ελεφαντάκια, που για να μην είναι μόνα τους τούς δημιουργούν κάτι μαλακό και χνουδωτό να τα περιβάλλει σαν μάνα, αισθανόμουν και εγώ ότι είχα παρουσία, δεν ήμουν μόνη... Αυτό μου απάλυνε τον πόνο!". Τα δε "μεγάλα" λόγια "είσαι δυνατός (ή), είσαι μεγάλος (ή) για να φοβάσαι, μη σε ενοχλεί είναι συνηθισμένο..." και πάει λέγοντας, πάντοτε επιβαρύνουν την ήδη ευαίσθητη, αν όχι εύθραυστη, κατάσταση.

Πώς ο λόγος να καλύψει το κενό που δημιουργεί η ανάγκη για κράτημα, αγκαλιά και σωματική επαφή; Εάν κανείς, από τους άμεσα δικούς μας, δεν μπορεί να είναι κοντά, για λόγους ανεξάρτητους από την θέλησή τους, τότε το κράτημα και το χέρι για στήριξη θα πρέπει να το προσφέρει το ιατρικό και παραϊατρικό προσωπικό. Θεωρώ με βάση τη γνώση και την κλινική εμπειρία που έχουμε ότι αυτή η στήριξη πρέπει να είναι πλέον εκ των ων ουκ άνευ. Με τη σωστή στήριξη, και η ανάρρωση θα είναι πιο γρήγορη και η μετεγχειρητική φαρμακευτική κάλυψη πιο λίγο θα κοστίσει.

Το κράτημα χωρίς πίεση και βιασύνη, με εμπιστοσύνη στη διαδικασία είναι κάτι σαν πρώτες βοήθειες για πρόληψη του τραύματος. Το ίδιο και μετά τη διαδικασία. Η διαθεσιμότητα και η ζεστή παρουσία αυτού που μας κρατά το χέρι μάς επιτρέπει όχι μόνο να εκφράσουμε χωρίς ενοχές τους φόβους μας, αλλά πρωτίστως επιτρέπει στο σώμα να μπει εάν είναι απαραίτητο, και συχνά είναι, σε τρέμουλο και ρίγος. Αυτό το ελαφρύ και ενίοτε έντονο τρέμουλο, όταν εκφράζεται, όσο ξαφνιάζει και φοβίζει τους παρισταμένους, άλλο τόσο είναι ευεργετικό γι' αυτόν που το εκφράζει.

Έτσι αποφορτίζει την ενέργεια το σώμα, που άλλως πως θα μείνει εγκλωβισμένη στο νευρικό σύστημα με επιπτώσεις πολύ δυσάρεστες και για το άτομο και το περιβάλλον του, που θα έχει να διαχειριστεί νέες και "απρόσμενες" καταστάσεις. Μετά από αυτήν την αποφόρτιση πιθανώς πριν από την ηρεμία και τη χαλάρωση να ακολουθήσει ελαφρύ μέχρι και έντονο και βαθύ κλάμα. Μένουμε εκεί υποστηρικτικοί για να βγει το κλάμα και ποτέ δεν το εμποδίζουμε. Είναι και αυτός μηχανισμός αποφόρτισης του συστήματος. Η παρηγοριά και η στήριξη, αυτού του σωματικού τύπου, είναι ότι χρειάζεται να δώσουμε ή να πάρουμε σε αυτές τις στιγμές και ποτέ δεν εκφυλίζουμε τη στήριξη σε νοητικό κατασκεύασμα. Αυτήν την προσέγγιση συνιστώ και σε γονείς και δασκάλους σε ατυχήματα ή πτώσεις των παιδιών και σε όποιον βρεθεί μάρτυρας σε δυστύχημα.

ΒΑΣΙΛΗΣ ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΟΥ
Κλινικός Ψυχολόγος - Σωματικός Ψυχοθεραπευτής