Οι περισσότεροι από εμάς σήμερα δεν ενημερωνόμαστε για τις αποφάσεις των Δικαστηρίων και κατ’ επέκταση για τις επιβληθείσες ποινές και εξακολουθούμε να αναφερόμαστε στο γεγονός ότι επικρατεί ατιμωρησία στην Κύπρο. Θα μπορούσαν όμως να γίνουν κάποιες βελτιώσεις για να αλλάξει αυτή η κατάσταση που επικρατεί στο νησί εν σχέσει με την εγκληματικότητα και τα διάφορα πολιτικά σκάνδαλα που μαστίζουν τα τελευταία χρόνια την Κύπρο, και ίσως η αλλαγή να κρύβεται σε μεγάλο βαθμό στην παιδεία που λαμβάνουμε.

Αν ανατρέξουμε στο παρελθόν και στην εποχή της αρχαίας Ελλάδας και αναλογιστούμε το πώς λειτουργούσε ο θεσμός της δικαιοσύνης, τότε θα προσέξουμε πως στις δικαστικές διαδικασίες που λάμβαναν χώρα στην Αθήνα ήσαν παρόντες οι πλείστοι των πολιτών. Οι αποφάσεις, δηλαδή, που έπαιρνε το δικαστήριο γίνονταν ευρέως γνωστές μεταξύ των κατοίκων.

Όπως ανέπτυξε διεξοδικά ο περίφημος Ιταλός ποινικολόγος Σεζάρε Μπεκάρια με το έργο του περί εγκλημάτων και ποινών (Σπουρδαλάκης, Μ., 2009), σκοπός της ποινής δεν είναι η εκδίκηση, αλλά ο σωφρονισμός αυτού που διέπραξε το έγκλημα και ο παραδειγματισμός αυτών που γίνονται μάρτυρες της τιμωρίας του.

Σήμερα, ελάχιστοι ενημερώνονται για τις δικαστικές αποφάσεις και συνεπακόλουθα για τις ποινές που επιβάλλονται. Η νοοτροπία αυτή δεν κατέστη ποτέ συνήθεια και αυτό οδήγησε τους πολίτες σε δύο συνήθειες-λαϊκισμούς, να επαναλαμβάνουν καθημερινώς την ατεκμηρίωτη άποψη ότι επικρατεί παντελής ατιμωρησία στην Κύπρο, αλλά και στο πιο βασικό, και παράλληλα αντιφατικό, να παρανομούν με την ιδέα ότι δεν θα τιμωρηθούν.

«Νοοτροπίες» σαν κι αυτές θα ήταν συνετό αν καλλιεργούντο στον άνθρωπο, σε μία πιο νεαρή ηλικία, ακόμα και κατά την περίοδο της φοίτησής του στο σχολείο. Το σχολείο είναι ένας εκ των χώρων όπου το άτομο υποτίθεται ότι πρέπει να μάθει να σέβεται τους θεσμούς κατά τον ίδιο τρόπο που διδάσκεται για την ελευθερία του και τα υπόλοιπα δικαιώματά του.

Ίσως, λοιπόν, αν διοργανώνονταν διαλέξεις σχετικές με την εφαρμογή του νόμου ή επισκέψεις στο Δικαστήριο για όλους τους μαθητές που φοιτούν στο λύκειο, και όχι μόνον επισκέψεις σε μουσεία ή ψυχαγωγικές εκδρομές, το αποτελεσμα να ήταν διαφορετικό. Η ίδια η πολιτεία έχει καθήκον να εξοπλίσει τους πολίτες, να τους προσανατολίσει και να τους εμπεδώσει αρχές και αξίες. Ο Πλάτων αναφέρει πως όπως η φροντίδα και η άσκηση μπορούν να διορθώσουν τα σωματικά μειονεκτήματα των ανθρώπων, έτσι και η αρετή μπορεί να αποκτηθεί με επιμέλεια και μάθηση, και κατά συνέπεια να μειωθούν οι εγκληματικές δραστηριότητες.

Σύμφωνα και με τον Αριστοτέλη και τις αρχές που σχετίζονται με την τεχνική της πειθούς, η επαφή με το Δικαστήριο θα μπορούσε εύλογα να λειτουργήσει όπως γίνονται οι καθημερινές συνομιλίες. Το Δικαστήριο λειτουργεί ως ο ομιλητής και το κοινό ως ο ακροατής. Χρειάζεται λοιπόν να είναι παρόν κατά κάποιον τρόπο το κοινό, και στη περίπτωσή μας οι νέοι στο Δικαστήριο, ή τουλάχιστον να ενημερώνονται επαρκώς για να εφαρμοστούν οι βασικές αρχές της επίκλησης στη λογική, στο συναίσθημα και στο ήθος του ακροατή, στο έπακρον.

Αυτό που χρειάζεται, λοιπόν, είναι η ενημέρωση όλων και κυρίως των νέων, όπως και η αλλαγή νοοτροπιών και συμπεριφορών. Μέσα από την παιδεία και τις εμπειρίες που θα αποκτήσουν οι νέοι, εφόσον γίνει «εισαγωγή» στον χώρο της δικαιοσύνης θα μπορέσουν να κατανοήσουν τις ιδέες που εκφράζονται (την έννοια της τιμωρίας) και να πιστέψουν το μήνυμα που αποστέλλεται (την έννοια του νομοταγούς πολίτη) και ακολούθως να το εφαρμόσουν στη ζωή τους.

ΒΑΣΙΛΗΣ ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΥΣ
Μεταπτυχιακός φοιτητής Νομικής