Μπορεί η Τρόικα και το Υπουργείο Οικονομικών να ενδιαφέρονται πρωτίστως για την εξασφάλιση όσο γίνεται περισσότερων χρημάτων για δημοσιονομικούς σκοπούς, όμως αυτό δεν μπορεί και δεν πρέπει να είναι το κύριο μέλημα

Όταν η Κύπρος απέκτησε την Ανεξαρτησία της υπήρχαν τρεις Ημικρατικοί Οργανισμοί, η Αρχή Ηλεκτρισμού, η Αρχή Τηλεπικοινωνιών και το Ραδιοφωνικό Ίδρυμα Κύπρου. Η τεχνοκρατική βάση λειτουργίας τους μαζί με τις γραφειοκρατικές αδυναμίες των Υπουργείων και Τμημάτων οδήγησαν στην αντιγραφή του θεσμού και σε άλλους τομείς.

Το σκεπτικό ήταν η διεξαγωγή κάποιων δημόσιων λειτουργιών με περισσότερη ευελιξία, ιδιαίτερα σε τομείς που μπορεί να ανεξαρτητοποιηθούν. Έτσι ιδρύθηκαν οι νέοι Ημικρατικοί Οργανισμοί (ΚΟΤ, ΑΛΚ, Αρχή Σιτηρών, Συμβούλιο Αμπελουργικών Προϊόντων, Οργανισμός Χρηματοδότησης Στέγης). Το όλο εγχείρημα είχε καλά αποτελέσματα για πολλά χρόνια.

Υπενθυμίζω την τεράστια πρόοδο που έγινε στους τομείς ηλεκτροδότησης ολόκληρης της Κύπρου από τα πρώτα χρόνια της Ανεξαρτησίας (ΑΗΚ), της τηλεφωνικής σύνδεσης και του τελευταίου χωριού στο εσωτερικό και της Κύπρου με όλο τον κόσμο, υποθαλάσσια και δορυφορικά (ΑΤΗΚ), της πολύ ικανοποιητικής εξυπηρέτησης των θαλάσσιων μεταφορών της Κύπρου (ΑΛΚ), της ρύθμισης του προβλήματος χρηματοδότησης στέγης λόγω των πολύ σκληρών όρων των τραπεζικών δανείων της δεκαετίας του 1960 (ΟΧΣ), για να περιοριστώ μόνο σ’ αυτά.

Δυστυχώς, δεν φροντίσαμε να εκσυγχρονίζουμε το νέο σύστημα, στο οποίο μεταφέραμε σιγά-σιγά τις ίδιες κακές πρακτικές της δημόσιας υπηρεσίας, που προσπαθήσαμε να αποφύγουμε. Καταργήσαμε την ανεξαρτησία τους κι επαναφέραμε τη γραφειοκρατία, τις κομματικές κι άλλες επεμβάσεις, το βόλεμα ημετέρων...

Από τη μια δημιουργήσαμε οργανισμούς σε καίριους τομείς για περισσότερη αποτελεσματικότητα κι από την άλλη τούς επανεντάξαμε στα γραφειοκρατικά γρανάζια και τις κακές πρακτικές της κυβερνητικής μηχανής. Για τον κομματικό έλεγχο των Οργανισμών, έχουν λεχθεί πολλά. Ιδιαίτερα μετά τη γνωστή απόφαση του Προέδρου Βασιλείου να διαμοιράζει τις θέσεις στα Συμβούλιά τους στα κόμματα, έπαψαν να είναι ανεξάρτητοι. Μπορεί το σκεπτικό του να είχε κάποια βάση.

Εφόσον οι Ημικρατικοί είναι Δημόσιοι Οργανισμοί και τα δημόσια πράγματα τα χειρίζονται τα κόμματα, δεν θα 'πρεπε κι εδώ να γίνεται το ίδιο; Κάτι τέτοιο, όμως, προϋποθέτει την ύπαρξη καλά οργανωμένων και λειτουργικών κομμάτων. Γιατί, αφού απέτυχαν στη μέχρι τώρα διακυβέρνηση αναφορικά με την κυβερνητική μηχανή, θα επιτύγχαναν στην περίπτωση αυτή; Όσον αφορά τη μονοπωλιακή υφή των Οργανισμών, είναι πράγματι αξίωμα ότι χωρίς ανταγωνισμό υπάρχει τάση για αποτελμάτωση.

Ίσως γι’ αυτό είναι που και στην κυβερνητική μηχανή παρουσιάζονται τόσες εστίες αναποτελεσματικότητας. Είναι μονοπώλιο! Όμως υπάρχουν όρια μέσα στα οποία θα μπορούσαν να αποκρατικοποιηθούν δραστηριότητες δημοσίου συμφέροντος. Δεν ξέρω ποιοι είναι οι όροι εντολής του Επιτρόπου Αποκρατικοποιήσεων και των Συμβούλων που άρχισε να προσλαμβάνει.

Μπορεί η Τρόικα και το Υπουργείο Οικονομικών να ενδιαφέρονται πρωτίστως για την εξασφάλιση όσο γίνεται περισσότερων χρημάτων για δημοσιονομικούς σκοπούς, όμως αυτό δεν μπορεί και δεν πρέπει να είναι το κύριο μέλημα. Βασικός στόχος του όλου εγχειρήματος πρέπει να είναι η εξουδετέρωση των πιο πάνω μονοπωλιακών μειονεκτημάτων χωρίς να εκτίθεται σε κίνδυνο η ασφάλεια κι η εξυπηρέτηση του καλώς νοούμενου συμφέροντος του τόπου. Η μετατροπή των Ημικρατικών απλά σε ιδιωτικά μονοπώλια δεν είναι η λύση.

Θα πρέπει ταυτόχρονα να υπάρχουν πρόνοιες, είτε τώρα είτε αργότερα, για πρόσθετα ανταγωνιστικά ανοίγματα. Η ευρωπαική εμπειρία από την απλή ιδιωτικοποίηση τέτοιων υπηρεσιών δεν ήταν ιδιαίτερα ικανοποιητική. Έτσι για να μη χρειαστεί πάλι σε λίγα χρόνια να προβούμε σε «κρατικοποιήσεις», οι τωρινές ενέργειες θα πρέπει, πέραν της προστασίας υπηρεσιών σε βασικά εθνικά θέματα, να ενέχουν το στοιχείο ενίσχυσης του ανταγωνισμού σε κάθε τομέα. Θα αναφερθώ σε μερικά παραδείγματα από τους τρεις Οργανισμούς, που βρίσκονται υπό «αποκρατικοποίηση».

Θα μπορούσε να αναπτυχθεί ένα σχέδιο εξυγίανσης για τον καθένα. Ξεκινώντας από την ΑΤΗΚ, που δραστηριοποιείται σε τομείς που έχουν ήδη ιδιωτικοποιηθεί κατά το πλείστον, το θέμα περιορίζεται στην εσωτερική αναδιοργάνωση ώστε να καταστεί πιο αποτελεσματική, πιο κερδοφόρα και πιο χρήσιμη. Η απελευθέρωση των τηλεπικοινωνιών κι η εισαγωγή σύγχρονων συστημάτων έχουν ήδη δημιουργήσει το επιζητούμενο πλαίσιο στην αγορά.

Εκείνο που χρειάζεται είναι η εισαγωγή ενός πιο ευέλικτου συστήματος χρησιμοποίησης από όλους των υφιστάμενων πάγιων εγκαταστάσεών της, υπόγειων, υποθαλάσσιων κι εναέριων. Στην περίπτωση της ΑΗΚ υπάρχουν αρκετά περιθώρια εισαγωγής του επιθυμητού ανταγωνισμού τόσο στην παραγωγή και διάθεση ηλεκτρισμού όσο και στη χρησιμοποίηση άλλων πηγών ενέργειας (κυρίως ηλιακής, αιολικής).

Εάν υπάρχει κάτι μεμπτό εν προκειμένω (και δεν φταίει η ΑΗΚ γι’ αυτό), είναι η μεγάλη καθυστέρηση που υπήρξε στην αξιοποίηση των πηγών αυτών. Η Κύπρος χρησιμοποίησε σε μεγάλη κλίμακα τον ήλιο για το ζέσταμα νερού με τους γνωστούς ηλιακούς θερμοσίφωνες. Παρά τις προσπάθειες που έγιναν για να επεκταθεί το σύστημα στη θέρμανση των κατοικιών, το ζήτημα παραμένει μέχρι σήμερα μετέωρο εξαρτώμενο από τα σκαμπανεβάσματα της τιμής του εισαγόμενου πετρελαίου.

Επειδή η ΑΗΚ με τις εγκαταστάσεις διανομής που διαθέτει αποτελεί κλειδί στην ανάπτυξη άλλων πηγών ενέργειας, εκείνο που χρειάζεται να ρυθμιστεί τελικά είναι το σύστημα απορρόφησης του παραγόμενου ηλεκτρισμού με άλλες μεθόδους κι από άλλους παραγωγούς από την ΑΗΚ. Για την επίβλεψη της λειτουργίας της αγοράς ενέργειας σε ένα περιβάλλον χωρίς μονοπώλια ιδρύθηκε η ΡΑΕΚ και με Νόμο του 2003 η παραγωγή και προμήθεια ηλεκτρισμού έπαυσαν να είναι μονοπώλιο της ΑΗΚ.

Τέλος στην περίπτωση του ΟΛΚ το ζητούμενο είναι η καλύτερη αξιοποίηση των λιμενικών χώρων κι εγκαταστάσεων με βασικό μέλημα την προώθηση του στόχου μετατροπής της Κύπρου σε ένα ευρωπαϊκό, εμπορικό/οικονομικό και ναυτιλιακό κέντρο στον ευρύτερο Μεσανατολικό Χώρο.

ΔΡ. ΙΑΚΩΒΟΣ ΑΡΙΣΤΕΙΔΟΥ
Πρώην Υπουργός,
Πρώην Γενικός Διευθυντής Γραφείου Προγραμματισμού
www.iacovosaristidou.com