Η αυξανόμενη ανεργία, η φτωχοποίηση της χώρας, η δημογραφική αιμορραγία, το μειωμένο αίσθημα αυτοπεποίθησης και η ταπείνωση δημιουργούν ένα εκρηκτικό κλίμα
Οι εκλογές της 25ης Ιανουαρίου του 2015 στην Ελλάδα λαμβάνουν χώρα κάτω από τραγικές συνθήκες για τη χώρα. Μετά από 5 χρόνια πολιτικής σκληρής λιτότητας και μνημονίων καθώς και προσπαθειών εξυγίανσης, η χώρα βρίσκεται σε μια δεινή θέση. Ενδεχομένως η κατάσταση να είναι σχετικά και συγκριτικά χειρότερη από τη δεκαετία του 1950. Από το 2009 το δημόσιο χρέος της χώρας έχει αυξηθεί από το 129% σχεδόν στο 180% του ΑΕΠ.
Η πορεία αυτή ήταν αναπόφευκτη, καθώς η χώρα ασφυκτιούσε και στην απουσία εθνικού νομίσματος εκ των πραγμάτων φορτώθηκε δάνεια για να ανταποκριθεί στις υποχρεώσεις της. Πρέπει να κατανοηθεί ότι κάτω από τις συνθήκες αυτές και την προβληματική αρχιτεκτονική της Ευρωζώνης ήταν προδιαγραμμένο τι θα συνέβαινε. Είναι αδύνατο να αποπληρωθεί το χρέος αυτό τις επόμενες δεκαετίες. Η Ελλάδα έχει επίσης απολέσει σχεδόν το 30% του ΑΕΠ της τα τελευταία πέντε χρόνια.
Η ανεργία σήμερα ανέρχεται στο 30%, ενώ μεταξύ των νέων προσεγγίζει το 60%. Και τούτο παρά τη δραματική δημογραφική αιμορραγία. Τα τελευταία χρόνια έχουν γίνει ουσιαστικές διαρθρωτικές αλλαγές καθώς και πρωτοφανείς θυσίες, οι οποίες όμως ως αποτέλεσμα της βαθιάς κρίσης και του αποπληθωρισμού έχουν εξανεμίσει οποιαδήποτε οφέλη.
Προφανώς το πρόγραμμα της Τρόικας στην Ελλάδα απέτυχε. Ως εκ τούτου, αυτό το οποίο λαμβάνει χώρα δεν είναι μόνο ένα ελληνικό δράμα - είναι και μια ευρύτερη κρίση της Ευρωζώνης και της ΕΕ. Δεν είναι δυνατό να φορτωθούν εξ ολοκλήρου οι ευθύνες στον ελληνικό λαό για τα τεκταινόμενα. Η ουσία είναι η Ελλάδα να μπορέσει να προχωρήσει απρόσκοπτα προς την έξοδο από την κρίση. Αυτό δεν είναι δυνατό να λάβει χώρα μέσα από την αρχιτεκτονική της Ευρωζώνης και τη συναφή οικονομική φιλοσοφία ως έχουν.
Εάν υποτεθεί ότι η Νέα Δημοκρατία και τα συνεργαζόμενα κόμματα σχηματίσουν κυβέρνηση ως αποτέλεσμα των εκλογών, η κρίση διαιωνίζεται με την υφιστάμενη οικονομική πολιτική. Αλλά και αν κερδίσει ο ΣΥΡΙΖΑ, δεν θα μπορέσει να εφαρμόσει το πρόγραμμά του μέσα από την αρχιτεκτονική της Ευρωζώνης και την υφιστάμενη προσέγγιση της Τρόικας.
Είναι πολύ σημαντικό να αντιληφθεί η ΕΕ ότι η κατάσταση στην οποία βρίσκεται σήμερα όχι μόνο η Ελλάδα αλλά ολόκληρη η νότια Ευρώπη είναι τραγική και εάν δεν διαφοροποιηθεί η ακολουθούμενη οικονομική πολιτική, θα ταρακουνηθεί συθέμελα ολόκληρο το ευρωπαϊκό οικοδόμημα. Εάν η Ελλάδα ήταν το 2009 εκτός Ευρωζώνης, θα είχε μπορέσει να ξεπεράσει την κρίση πιο εύκολα. Είναι επίσης σημαντικό να σημειωθεί ότι υπάρχουν, μεταξύ άλλων, δύο πολύ σημαντικά στοιχεία σε αυτές τις εκλογές:
(α) αφ’ ενός η οργή η οποία εκφράζεται από ένα σημαντικό μέρος του ελληνικού λαού έναντι των πολιτικών της Τρόικας και των κυβερνήσεων οι οποίες τις υιοθέτησαν και τις εφαρμόζουν,
(β) αφ’ ετέρου ο φόβος ότι τυχόν αμφισβήτηση των επιλογών της Τρόικας και της ΕΕ γενικότερα και άλλων καταστάσεων θα οδηγήσει τη χώρα ακόμη σε μεγαλύτερα δεινά. Επειδή τα δεδομένα στην Ελλάδα είναι τραγικά και το διακύβευμα τεράστιο και για την ίδια την ΕΕ, η όλη κατάσταση απασχολεί τα ΜΜΕ διεθνώς.
Tην προοπτική του λεγόμενου Grexit την αξιοποιούν ως μέθοδο πίεσης, χωρίς να κατανοούν ότι με την Ελλάδα έχουν μια ευκαιρία να επανεκκινήσουν την ίδια την οικονομία της Ευρωζώνης και να επανακτήσουν την αξιοπιστία τους. Είναι ξεκάθαρο πλέον ότι για την αποφυγή δυσμενέστερων εξελίξεων απαιτείται μια διαφορετική οικονομική πολιτική, καθώς και μια ευρύτερη συναίνεση. Υπενθυμίζεται ότι τα αυστηρά μέτρα λιτότητας έχουν τεράστιες αρνητικές προεκτάσεις στην ελληνική κοινωνία.
Η αυξανόμενη ανεργία, η φτωχοποίηση της χώρας, η δημογραφική αιμορραγία, το μειωμένο αίσθημα αυτοπεποίθησης και η ταπείνωση δημιουργούν ένα εκρηκτικό κλίμα. Το χειρότερο είναι ότι παρά τις επανειλημμένες διαβεβαιώσεις περί του αντιθέτου, δεν φαίνεται ότι είμαστε κοντά στην έξοδο από την κρίση. Απαιτείται η αποφασιστική εμπλοκή της ΕΕ με μια διαφορετική φιλοσοφική προσέγγιση, ανεξαρτήτως του αποτελέσματος των εκλογών.
Με τις υφιστάμενες συνθήκες ένα νέο κούρεμα του δημόσιου χρέους της Ελλάδας, καθώς και ένα σχέδιο τύπου Marshall προβάλλουν ως απαραίτητα στοιχεία. Η προσέγγιση αυτή δεν αφορά μόνο την Ελλάδα. Αφορά ολόκληρη τη Νότια Ευρώπη, περιλαμβανομένης και της Κύπρου, η οποία πρέπει να εργαστεί σκληρά για να μη διολισθήσει περαιτέρω και να φθάσει στα αρνητικά επίπεδα της Ελλάδας.
ΑΝΔΡΕΑΣ ΘΕΟΦΑΝΟΥΣ
Καθηγητής Πολιτικής Οικονομίας, και
Πρόεδρος του Κέντρου Ευρωπαϊκών και
Διεθνών Υποθέσεων του Πανεπιστημίου Λευκωσίας
