Αντί αυτού που εξήγγειλε, περίπου Κυβέρνηση Κοινής Αποδοχής, που δεν θα την πετύχει, να αρχίσει να κυβερνά συναινετικά στην πράξη…

Οι πρόσφατες πολιτικές εξελίξεις στην Κύπρο και την Ελλάδα μού έφεραν στο μυαλό ένα ερώτημα που με απασχόλησε από τότε που αναμείχθηκα στα κοινά κι ιδιαίτερα στη μετα-Μακαριακή εποχή, όταν ανέλαβαν την εξουσία τα Κόμματα:

Τι είναι τελικά καλύτερα για τον τόπο, η κομματική διακυβέρνηση ή η Κυβέρνηση περισσότερων κομμάτων, ιδιαίτερα σε χώρες με σοβαρά προβλήματα, όπως η δική μας. Από τη μια η διακυβέρνηση από ένα κόμμα ή μια παράταξη δίδει την ευκαιρία να δοκιμαστούν στην πράξη οι αρχές τις οποίες εκπροσωπούν οι κυβερνώντες. Από την άλλη η διακυβέρνηση που προέρχεται από προεκλογικές συνεργασίες δεν ευδοκίμησε σχεδόν ποτέ. Μετά από κάποιο χρονικό διάστημα, η συγκυβέρνηση διαλύθηκε. Η πλειοψηφία στη Βουλή σχηματίζεται περιπτωσιακά στα θέματα που χρειάζονται κοινοβουλευτική επικύρωση.

Είναι σε πίστη του Προέδρου γιατί μέσα στην πρόσφατη δοκιμασία του είχε το κουράγιο να ασχοληθεί με το πώς καλύτερα θα εξυπηρετήσει τον τόπο. Η βάση των δηλώσεών του, που είναι η συναίνεση, είναι απόλυτα σωστή. Κι εδώ (και ακόμα χειρότερα στη μητέρα πατρίδα) φτάνουμε πάντοτε σε τρομερά αδιέξοδα λόγω έλλειψης αυτής της συνταγής (Μικρασιατική Καταστροφή 1923, εμφύλιος πόλεμος 1944, δικτατορία 1967, πραξικόπημα/τουρκική εισβολή 1974, οικονομική κρίση κι εξαθλίωση 2008 και μετά, για να αναφέρω μερικές χρονιές που σημάδεψαν τη σημερινή κατάντια του Ελληνισμού).

Όμως, ο Πρόεδρος θα πρέπει να είναι πολύ προσεκτικός για να επιτύχει τον σκοπό του. Αντί αυτού που εξήγγειλε, περίπου Κυβέρνηση Κοινής Αποδοχής, που δεν θα την πετύχει, να αρχίσει να κυβερνά συναινετικά στην πράξη.

Ξεκινώντας από το εθνικό θέμα, να χρησιμοποιεί πιο συστηματικά και ουσιαστικά το Εθνικό Συμβούλιο και τα συμβουλευτικά/τεχνοκρατικά σώματα που έχει ήδη συστήσει. Για τα θέματα της οικονομίας να ζητήσει σε πρώτο στάδιο από τον Υπουργό Οικονομικών να συγκαλεί τακτικά την τριμερή Οικονομική Συμβουλευτική Επιτροπή.

Το ίδιο να κάνει και με όλους τους Υπουργούς. Σε κάθε Υπουργείο υπήρχε παλιότερα ή μπορεί να δημιουργηθεί Συμβουλευτική Επιτροπή, που θα πρέπει να ανασυσταθεί για καίριους τομείς του Υπουργείου. Δεν είναι ανάγκη (και δεν πρέπει) να εκπροσωπούνται τα κόμματα. Οι αντίστοιχες Οργανώσεις έμμεσα εκπροσωπούν τα κόμματα, ενώ τεχνοκρατικά τα δεσμεύουν.

Τέλος, αν κριθεί σκόπιμο, θα μπορούσε ο Πρόεδρος να λειτουργήσει, παράλληλα με το Εθνικό Συμβούλιο, ένα Εθνικό Οικονομικό Συμβούλιο, όπου θα συζητούνται τα κυριότερα οικονομικά θέματα προτού τελικά πάνε στη Βουλή.

Μια σύντομη ιστορική αναδρομή από το 1960 και μετά μπορεί να επιβεβαιώσει τα πιο πάνω. Παρόλο που είναι εμφανές ότι η κατά καιρούς έλλειψη της αναγκαίας συναίνεσης επέφερε τις γνωστές συμφορές στη δύσμοιρη πατρίδα μας, θα περιοριστώ στους τομείς που δραστηριοποιήθηκα, της οικονομικής και κοινωνικής ανάπτυξης.

Για την ετοιμασία του Δεύτερου Πενταετούς Σχεδίου Ανάπτυξης, 1967-1971, χρησιμοποιήσαμε για πρώτη φορά τη μέθοδο της συστηματικής διαβούλευσης με τους «κοινωνικούς εταίρους» ανάλογα με το θέμα. Ας σημειωθεί ότι η πρακτική αυτή ελειτούργησε έκτοτε και κάτω από τις δραματικές συνθήκες της εισβολής και κατοχής, μέχρι που διαδοχικές Κυβερνήσεις κατήργησαν και τον προγραμματισμό και πιο πρόσφατα και την τριμερή συνεργασία.

Αναφέρω δυο χαρακτηριστικά παραδείγματα, που καταδεικνύουν τη σημασία της διαβούλευσης με συγκεκριμένες θέσεις κι επιχειρήματα με τις οργανωμένες ομάδες: Ήταν οι ίδιες οι συντεχνίες που εισηγήθηκαν στην Ο.Σ.Ε. την περικοπή των μισθών και ημερομισθίων μέχρι 25% για να αντιμετωπιστεί η μαζική ανεργία μετά την εισβολή.

Εξάλλου η συστηματική διαβούλευση με τους «κοινωνικούς εταίρους» ήγειρε κάποτε τη δυσφορία/διαμαρτυρία του λιγοστού, ικανού και σκληρά εργαζόμενου προσωπικού του Γραφείου Προγραμματισμού γιατί Πρόεδρος συγκεκριμένης οργάνωσης ανέφερε δημόσια ότι τα Σχέδια Ανάπτυξης δεν είναι άλλο παρά οι εισηγήσεις των εταίρων. Τους καθησύχασα τότε λέγοντας ότι αυτό είναι η επιβεβαίωση της επιτυχίας του Γραφείου όταν οι άμεσα ενδιαφερόμενοι συνταυτίζονται με τις πρόνοιες και τις επιδιώξεις των Σχεδίων.

Αναφέρθηκα πιο πάνω στην Ο.Σ.Ε., η οποία συστάθηκε τον Σεπτέμβρη του 1974, όταν η κατάσταση ήταν τραγική. Η Επιτροπή επεξεργάστηκε και εισηγήθηκε μέτρα και προγράμματα για όλες τις σοβαρές πτυχές της τραγωδίας που έπληξε τον τόπο (ανεργία, χρέη, επαναδραστηριοποίηση) και λειτούργησε σαν συμβουλευτική επιτροπή για όλα τα Έκτακτα Σχέδια Δράσης, που ακολούθησαν μέχρι να επανέλθουμε σε κανονικές διαδικασίες διαβούλευσης. Η προσφορά της Ο.Σ.Ε. στην επιτυχία του θαύματος της επαναδραστηριοποίησης ήταν όντως πολύ μεγάλη.

Τι να πω για την θαυμάσια τριμερή συνεργασία στο Υπουργείο Εργασίας, που από την ίδρυση της Δημοκρατίας τόσα πολλά πρόσφερε στον Τόπο και κατέστησε την Κύπρο πρότυπο για διεθνείς Οργανισμούς, όπως το Διεθνές Γραφείο Εργασίας; Το Εργατικό Συμβουλευτικό Σώμα, που συνέβαλε τα μέγιστα στη διασφάλιση της εργατικής ειρήνης, την πλήρη απασχόληση, την επίλυση προβλημάτων έλλειψης εργατικού δυναμικού, την προώθηση συναντίληψης σε θέματα τιμών και εισοδημάτων, παραγωγικότητας;

Το Συμβούλιο Κοινωνικών Ασφαλίσεων, που έχει συμβάλει αποφασιστικά στο θαύμα που συντελέστηκε αναφορικά με τα επιδόματα και τις συντάξεις στις πολύ δύσκολες περιόδους της ζωής των συμπατριωτών μας, της ανεργίας, των γηρατειών; Κι ούτε ήταν όλα εύκολα κι ομαλά όταν υιοθετήθηκε το αναλογικό σχέδιο Κοινωνικών Ασφαλίσεων ή η επέκταση των κοινωνικών ασφαλίσεων για να καλύψει τους αγρότες, τις αγρότισσες και τις οικοκυρές.

Θα περιοριστώ μόνο σ’ αυτά. Το γεγονός ότι συζητούμε από το 1972 την εισαγωγή του ΓΕΣΥ μπορεί να μην είναι άσχετο με τον τρόπο διεξαγωγής των σχετικών διεργασιών.

ΔΡ. ΙΑΚΩΒΟΣ ΑΡΙΣΤΕΙΔΟΥ
Πρώην Υπουργός,
Πρώην Γενικός Διευθυντής Γραφείου Προγραμματισμού
www.iacovosaristidou.com