Η ανώτατη εκπαίδευση στην Κύπρο πνέει τα λοίσθια, αργοπεθαίνει και σιγοβράζει σε ένα καζάνι που είναι έτοιμο να εκραγεί και να εκτινάξει χιλιάδες ούτω καλούμενους επιστήμονες. Ο τριτογενής τομέας έχει πλέον κορεστεί και τα πανεπιστήμια στέκονται σαν αγάλματα θεώμενα απράκτως την εκτόξευση της ανεργίας και την ηθική καταρράκωση των νέων. Θα μιλήσω ευθέως, ανιδιοτελώς και χωρίς ίχνος υπόνοιας ή συμφεροντολογισμού, με άκρατο ρεαλισμό, περιγράφοντας το εξω- και εσωπανεπιστημιακό συγκείμενο.

Τι σημαίνει σπουδή για τον μέσο Κύπριο; Η νοοτροπία του «δει σπουδάζειν», που διέπει τον Κύπριο, αποτελεί ένα από τους παράγοντες του κορεσμού του εκπαιδευτικού τομέα. Η σπουδή, ιδιαίτερα αυτή που υπερβαθμίζει τον φοιτητή στο λειτούργημα του καθηγητή, είναι υπερτιμημένη. Προσδίδεται μια ιδιαίτερη αξία στο λειτούργημα αυτό ειδικότερα από παλαιότερες γενιές με ελλιπές μορφωτικό επίπεδο, οι οποίες ατύχησαν να ζήσουν σε μία Κύπρο υποανάπτυκτη, αναιμική και ταλαιπωρημένη από τα πάνδεινα της τουρκικής εισβολής και να εργαστούν υπό άθλιες συνθήκες. Αυτοί οι άνθρωποι ονειρεύονταν να δουν τα τέκνα τους μορφωμένα με μια καλύτερη ποιότητα ζωής, ασχέτως αν τα σημερινά δεδομένα βάζουν τροχοπέδη σε αυτό ανάγοντας το βασικό πτυχίο σε τυπικό και δεδομένο προσόν.

Η νοοτροπία του νεοκύπριου γονέα εκτείνεται και στη μόρφωση των παιδιών βάσει του επαγγέλματος του ιδίου. Για παράδειγμα, σε πάμπολλες οικογένειες καθηγητών, λόγου χάρη, είναι αδιανόητο το παιδί τους να μη σπουδάσει καθηγητής ή κάτι συναφές. Διότι μάλιστα αυξάνονται και οι πιθανότητες να εξασφαλίσει μία θέση εργασίας μέσω των γονιών, οι οποίοι έχουν τις διασυνδέσεις τους στον χώρο.
Ασφαλώς πέρα από τη νοοτροπία που επικρατεί, τα ίδια τα πανεπιστήμια, και αναφέρομαι ειδικότερα στα κρατικά πανεπιστήμια, τα οποία δέχονται τους υποψήφιους φοιτητές βάσει εισαγωγικών εξετάσεων, υπερογκώνουν το έμψυχο υλικό τους με άτομα αφιλόδοξα, με απλανές μέλλον, που δεν νοιάζονται τόσο για την σπουδή τους όσο για το θεαθήναι. Βέβαια, σε μια τέτοια περίπτωση δεν ευθύνονται τόσο τα άτομα όσο η δυνατότητα που τους παρέχεται να εισάγονται στο ποιοτικότερα πανεπιστημιακά Ιδρύματα του κράτους με υπερβολικά χαμηλές βαθμολογίες και εξασφαλίζοντας βαθμούς κάτω της βάσης σε όλα τα εξεταζόμενα μαθήματα.

Το Πανεπιστήμιο Κύπρου έχει κερδίσει αρκετές θέσεις τα τελευταία χρόνια στην ευρωπαϊκή κατάταξη που αν και σχετικά νεοσύστατο, εν συγκρίσει με άλλα πανεπιστήμια, εντούτοις παλεύει για μία θέση ανάμεσα στα σπουδαιότερα και πιο αξιόλογα πανεπιστήμια της Γηραιάς Ηπείρου. Δεν νοείται να μυεί στα σπλάχνα του φοιτητές που κάνουν τουρισμό και οι οποίοι εξασφάλισαν πενιχρότατη βαθμολογική συγκομιδή μέσω των προεισαγωγικών εξετάσεων. Θα πρέπει να εισάγονται άτομα με υψηλές βαθμολογίες σε όλους τους κλάδους (τουλάχιστον πάνω από 16), άτομα δηλαδή με όρεξη, θέληση και πάθος για το αντικείμενο σπουδής τους. Δεν νοείται επίσης στον ισχυρότερο Ανώτατο Εκπαιδευτικό Θεσμό του νησιού να υπάρχουν σημαντικές ακαδημαϊκές αποκλίσεις μεταξύ φοιτητών (φοιτητές του 10 και φοιτητές του 5), πράγμα το οποίο συμβαίνει ευλόγως σε δευτεροβάθμια εκπαιδευτικά ιδρύματα.

Στο κρατικό πανεπιστήμιο θα πρέπει να εισάγονται οι καλύτεροι. Αυτό θα έχει ως αποτέλεσμα την άρση του κύρους του συγκεκριμένου εκπαιδευτικού ιδρύματος και την εκμαίευση αυθεντικών επιστημονικών μυαλών, τα οποία θα μπορούν να εργαστούν και να συνεργαστούν σε ένα περιβάλλον αποτελούμενο από άτομα με υψηλές προσδοκίες και υψηλό ακαδημαϊκό επίπεδο.

Το Πανεπιστήμιο, δεχόμενο σχεδόν όλους τους φοιτητές, δεν ανοίγει πόρτες σε αυτούς. Αντίθετα, τους τις κλείνει κατάμουτρα. Ο αδύνατος φοιτητής που εισέρχεται στο Πανεπιστήμιο και δεν ενδιαφέρεται ιδιαίτερα για τη σπουδή του, ολοκληρώνοντας το πτυχίο του δεν θα διεκδικήσει μια θέση εργασίας στο αντικείμενό του αλλά πολύ πιθανόν να απασχοληθεί σε άλλους τομείς όπως σερβιτόροι, πωλητές κ.ά. Με άλλα λόγια, το Πανεπιστήμιο με το να δεχτεί φοιτητές με ιδιαίτερα χαμηλές βαθμολογίες ουσιαστικά στερεί τέσσερα χρόνια από τη ζωή τους, επωμίζει το χρηματικό βάρος των σπουδών στους γονείς και στερεί στους φοιτητές τη δυνατότητα να ασχοληθούν με κάτι που πραγματικά τους ενδιαφέρει.

Ένα άλλο πρόβλημα που ταλανίζει το κρατικό πανεπιστήμιο είναι η έλλειψη πολλών κλάδων. Είναι αδιαμφισβήτητο ότι οι περισσότεροι προτιμούν την πανεπιστημιακή εκπαίδευση που προσφέρει το κράτος στην Κύπρο λόγω της μη καταβολής διδάκτρων. Πολλές σπουδές δεν είναι εφικτό να πραγματοποιηθούν στην Κύπρο και έτσι όσοι έχουν την οικονομική δυνατότητα μεταβαίνουν προς πραγμάτωσή τους στο εξωτερικό. Αυτοί όμως που δυσκολεύονται οικονομικά, ουσιαστικά «αναγκάζονται» να παραμείνουν Κύπρο και να ακολουθήσουν όποιο κλάδο «να 'ναι» ή αυτόν στον οποίο μπορούν να εισαχθούν με τη χαμηλότερη βαθμολογία (κυρίως Φιλοσοφική ή Ευρωπαϊκές Σπουδές).

Πρόσφατα, κοιτάζοντας την ιστοσελίδα του Πανεπιστημίου της Μάλτας, ένα μέτριο πανεπιστήμιο μιας χώρας νησιωτικής με τον μισό πληθυσμό από εμάς και με έλλειψη ιδιαίτερων περγαμηνών, διαπίστωσα την πληθώρα εκπαιδευτικών προγραμμάτων που προσφέρει μειώνοντας έτσι την ξενίτευση, το κόστος και παρέχοντας τη δυνατότητα στον φοιτητόκοσμο να επιλέξει αυτό με το οποίο πραγματικά θέλει να ασχοληθεί. Στο δικό μας Πανεπιστήμιο οι κλάδοι περιορίζονται στους πολύ βασικούς. Δεν λέω πως είναι εύκολο να δημιουργηθούν νέοι κλάδοι, ειδικά για ένα Πανεπιστήμιο μόλις 25 ετών, όμως η προσπάθεια οφείλει να είναι αδιάλειπτη και συστηματική.

Τελειώνοντας, μέσα από αποτελεσματικά μέτρα και ουσιώδη εκπαιδευτική πολιτική η Κύπρος δύναται να αποτελέσει κέντρο παραγωγής επιστημόνων αυξάνοντας το κύρος των ιδρυμάτων ανώτατης εκπαίδευσης. Η ανώτατη εκπαίδευση είναι υποχρεωμένη να αλλάξει πορεία πλεύσης και να επωμιστεί το βάρος της ανεργίας και της ανεπαρκούς επαγγελματικής κατάρτισης εξευρίσκοντας τρόπους εξυγίανσης του ανώτατου εκπαιδευτικού διαστρώματος. Θα τολμούσα να εισηγηθώ τη δημιουργία ενός τρίτου κρατικού πανεπιστημίου, που θα δέχεται φοιτητές με χαμηλότερες βαθμολογίες μιας και η εκπαίδευση είναι για όλους. Τα υφιστάμενα κρατικά πανεπιστήμια οφείλουν να ψηλώσουν τον πήχη όσον αφορά την εισαγωγή φοιτητών και να υπάρχει προσύμφωνο αξιολόγησης και λογοδότησης στο Υπουργείο, λαμβάνοντας υπόψη τις ακαδημαϊκές επιδόσεις των φοιτητών. Παράλληλα θα απαλλάξει τους τουρίστες-φοιτητές από το βάρος του πτυχίου και θα εμποδίσει την περαιτέρω συσσώρευση στον ήδη κορεσμένο τριτοβάθμιο τομέα.

ΓΙΩΡΓΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΥ
[email protected]
Υποψήφιος Διδάκτωρ Επιστημών Αγωγής