Η αυτονόμηση της σχολικής μονάδας, δηλαδή η έμπρακτη αποκέντρωση του εκπαιδευτικού συστήματος, είναι ένα όραμα στους εκπαιδευτικούς κύκλους που απασχολεί κατά καιρούς τον τομέα. Παρόλα αυτά, ελάχιστα αναφέρονται οι σοβαρές προκλήσεις που έχει ένα τέτοιο εγχείρημα, ενώ τα πλεονεκτήματά του είναι συνήθως δυσνόητα για τους εκ των έξω.

Η βασική ιδέα έγκειται στο όραμα η τοπική μονάδα να καταστεί φορέας δικών της πολιτικών για την εκπαίδευση, μέσω εκχώρησης εξουσίας από το κεντρικό σύστημα. Οι δε καθηγητές με τη σειρά τους θα έχουν διευρυμένο ρόλο -που μέσω εισηγήσεων και τροποποιήσεων βασικών υποδομών του γενικού συστήματος, όπως αναλυτικά προγράμματα- θα έχουν δημόσια αναφορά και όχι μόνο προσωπική.

Τα οφέλη από μια τέτοια εξέλιξη θα είναι ότι οι πολιτικές θα αρμόζουν περισσότερο στις τοπικές ανάγκες, ενώ επειδή θα είναι «ζυμωμένες» από ένα τόπο όπου διαδραματίζονται πραγματικά εκπαιδευτικά δρώμενα και όχι ως προιόν γραφειοκρατίας και έτοιμων μελετών που διαδραματίζονται αλλού, τα αποτελέσματα αναμένονται να είναι πιο προσδόκιμα.

Παρόλα αυτά, αυτή η ιδέα έχει περιοριστικές παραμέτρους. Μερικές από αυτές είναι οι ιδιαίτερα μεγάλες απαιτήσεις συνεργασίας από τους βασικούς φορείς της εκπαιδευτικής μονάδας και αντίστοιχα η διασφάλιση ούτως ώστε η εγκατάλειψη της ευθύνης προς την κεντρική διοίκηση να μη μεταφραστεί σε αδράνεια και ανευθυνότητα. Είναι, δηλαδή, σε κάποιο βαθμό ένα όραμα στο οποίο πρέπει να υπάρχει ουσιαστική όρεξη και προϋποθέσεις εμπλοκής.

Τα μεγάλα «ατού» της ιδέας είναι ότι εφόσον εφαρμοστεί σωστά, πολλά άπιαστα μέχρι τώρα σενάρια -όπως η επιλογή της καταλληλότερης παιδαγωγικής μεθόδου για την τοπική μονάδα ή η προώθηση στόχων που έχουν πιο μεγάλη σχετικότητα με αυτή- θα μπορούν να φέρουν μια πραγματική αναβάθμιση στο εκπαιδευτικό έργο.

Είναι φανερό ότι το κύριο μειονέκτημα είναι η εύρεση τρόπου στάθμισης της απώλειας της προσωπικής ευθύνης, μέσω μιας εσωτερικής γραφειοκρατίας που θα παρακολουθεί τον διευρυμένο ρόλο του εκπαιδευτικού από τη μια και την πρόοδο της σχολικής μονάδας από την άλλη, ή με αλλαγή της εξουσιαστικής διαδραστικότητας που να προσομοιάζει σύγχρονους οργανισμούς που δρουν μέσα στις πιέσεις της αγοράς, η οποία -σε αυτή την περίπτωση- είναι η τοπική κοινωνία και οι ανάγκες της όπως εκφράζονται, είτε κοινωνικές μέσω της σχολικής επιτυχίας, είτε μορφωτικού αποτελέσματος.

ΦΙΛΙΠΠΟΣ ΑΥΞΕΝΤΙΟΥ
Eκπαιδευτικός, αναλυτής