Δυστυχώς, η οικονομική ανάπτυξη δεν μεταφράζεται αυτόματα σε κοινωνική ανάπτυξη, όπως αποδεικνύουν τα σημερινά κατά συρροήν συμπτώματα σήψης και διαφθοράς

Στο βιβλίο «Οδοιπορικό της ανάπτυξης της Κύπρου από την Ανεξαρτησία και μετά - Μαθήματα για το μέλλον», αναφέρθηκα σε βασικά θέματα από όλους τους τομείς της οικονομικής και κοινωνικής δράσης, τους τεθέντες στόχους και τις ενέργειες που έγιναν για την επίτευξή τους. Κάποιες στοχεύσεις επέτυχαν, άλλες απέτυχαν, άλλες μετεξελίχθηκαν σε κάτι άλλο, καμιά φορά καλό, καμιά φορά όχι και τόσο καλό. Οι διάφορες κυβερνήσεις έχουν διαφορετικές προτεραιότητες και προσεγγίσεις στα θέματα ανάπτυξης.

Πολλές φορές σταματά μια προσπάθεια στο μέσο λόγω της αλλαγής των ατόμων που αποφασίζουν. Και κατέληγα: «Γενικά μπορώ να πω ότι είμαι ικανοποιημένος από το αναπτυξιακό αυτό οδοιπορικό. Από την αρχή γνωρίζαμε ότι δεν υπάρχει συγκεκριμένη Ιθάκη κι ούτε τέρμα στο ωραίο αυτό ταξίδι.

Τα καλά οικονομικά αποτελέσματα είναι εμφανή. Επιβεβαίωση τούτου αποτελεί η ένταξη της Κύπρου στην Ε.Ε. Εκείνα που δεν είναι εμφανή είναι τα αποτελέσματα της ανάπτυξης πάνω στην κοινωνία και τα άτομα, που ήταν το προσωπικό μου στοίχημα στο ταξίδι αυτό. Το ερώτημα είναι: Έχουμε τώρα μια καλύτερη κοινωνία; Είναι τώρα καλύτερος ο Κύπριος παρά το 1960;».

Δυστυχώς, η οικονομική ανάπτυξη δεν μεταφράζεται αυτόματα σε κοινωνική ανάπτυξη, όπως αποδεικνύουν τα σημερινά κατά συρροήν συμπτώματα σήψης και διαφθοράς. Χρειάζεται η ετοιμασία και εφαρμογή εξειδικευμένων προς τούτο προγραμμάτων καθώς και συστηματική και σταυροφοριακή δράση από μέρους τέτοιων θεσμών, όπως η Παιδεία, η Δικαιοσύνη, η Εκκλησία.

Τις προτεραιότητες του Υπουργείου Παιδείας στη διαμόρφωση χαρακτήρων συνόψισα με την ευκαιρία της Έκθεσης της Επιτροπής Εκπαιδευτικής Μεταρρύθμισης «Δημοκρατική και ανθρώπινη Παιδεία στην ευρωπαϊκή Πολιτεία».

Αναφέρθηκα ήδη αλλού σε συνταγές για καλύτερη εκπαίδευση, σε εκπαιδευτικές δυναμικές που, αν τεθούν σε κίνηση, μπορούν να μας οδηγήσουν στα ποθούμενα αποτελέσματα (απαλλαγή από τα ασφυκτικά πλαίσια του ωρολόγιου προγράμματος των σχολείων με την υιοθέτηση του θεσμού του ολοήμερου σχολείου, ορθή επιλογή, προετοιμασία και συνεχής επιμόρφωση των εκπαιδευτικών, ορθό προγραμματισμό λειτουργίας κι αναβάθμισης των εκπαιδευτικών πραγμάτων, συναινετική προσέγγιση όλων των παραγόντων στα εκπαιδευτικά θέματα κ.ά.).

Οι βασικές αυτές συνταγές είναι απαραίτητες για ποιοτική αναβάθμιση της παρεχόμενης εκπαίδευσης, κοινωνικοποίηση των παιδιών, ισόρροπη ανάπτυξη πνεύματος και σώματος. Όλα αυτά για να λειτουργήσουν σωστά χρειάζονται άνεση χρόνου, σωστούς λειτουργούς και πραγματική σχολική ζωή.

Μια δεύτερη συνθήκη για μια καλύτερη κοινωνία είναι η αποτελεσματική απονομή της δικαιοσύνης για όσους παρεκτρέπονται. Στις αρχές της δεκαετίας του 1980 οι εκκρεμούσες υποθέσεις αστικού δικαίου στα Δικαστήρια, σύμφωνα με τις καταγγελίες των Δικηγορικών Συλλόγων, συσσωρεύθηκαν σε ασυνήθιστα ψηλό βαθμό.

Είναι οι ίδιοι οι νομομαθείς που λέγουν ότι «καθυστερημένη απονομή δικαιοσύνης δεν είναι δικαιοσύνη». Και τι γίνεται με τα χρηστά ήθη, όταν κάθε κατεργάρης, αντί να λογοδοτήσει και να τιμωρηθεί, εκμεταλλεύεται τον χρόνο των καθυστερήσεων χωρίς να ανταποκρίνεται στις υποχρεώσεις του και τελικά ξεφεύγει συνήθως με μια εξώδικη διευθέτηση;

Εξάλλου, το μεγαλύτερο μέρος των κειμένων νόμων ήταν πεπαλαιωμένο/αποικιοκρατικό. Παρά την έγκαιρη σύσταση ειδικής Υπηρεσίας Αναθεώρησης και Κωδικοποίησης της Νομοθεσίας (Γραφείο Επιτρόπου Νομοθεσίας), παρουσιαζόταν επείγουσα η ανάγκη για συστράτευση περισσοτέρων δυνάμεων για κάλυψη του χαμένου χρόνου.

Τα δυο αυτά σοβαρά θέματα θέσαμε με την ευκαιρία της ετοιμασίας του Έκτακτου Σχεδίου, 1979-1981, με την παράκληση να συζητηθούν σε σύσκεψη των ενδιαφερομένων (Υπουργού Δικαιοσύνης, Ανώτατου Δικαστηρίου, Γενικού Εισαγγελέα, Επιτρόπου Νομοθεσίας).

Στη σύσκεψη αναφέρθηκα στο Εισαγωγικό Σημείωμα που είχε ήδη κυκλοφορήσει, ως είθισται, και ζήτησα να ακούσω τις απόψεις τους, ώστε να διαμορφώσουμε το σχετικό κεφάλαιο του Σχεδίου, που θα αποτελούσε και την κυβερνητική πολιτική στο θέμα της Δικαιοσύνης (μετάκληση εμπειρογνωμόνων για μελέτη του όλου συστήματος, πρόσληψη πρόσθετων δικαστών, πρόσθετου βοηθητικού προσωπικού, μηχανογράφηση των εργασιών, πρόσθετες αίθουσες κ.λπ).

Παρόλο που η παρέμβασή μας θεωρήθηκε στην αρχή ως επέμβαση σε Ανεξάρτητη Αρχή, το Έκτακτο Σχέδιο περιέλαβε τη διεξαγωγή περαιτέρω μελετών και των δυο θεμάτων. Χρειάστηκε να περάσουν αρκετά χρόνια για να αναληφθεί η επόμενη συστηματική κίνηση.

Ο Πρόεδρος Βασιλείου διόρισε την Επιτροπή Πική για να μελετήσει τις διαδικασίες που ακολουθούσαν τα Επαρχιακά Δικαστήρια και να εισηγηθεί λύσεις αναφορικά με την αποτελεσματικότητά τους. Δεν ξέρω ποιες από τις εισηγήσεις εφαρμόστηκαν από την Έκθεση Πική. Φαίνεται πως η κατάσταση δεν έχει βελτιωθεί μέχρι σήμερα.

Ακούσαμε κατά καιρούς από τα ΜΜΕ ότι η Κύπρος καταδικάστηκε από Δικαστήριο της Ευρώπης για καθυστέρηση στην απονομή δικαιοσύνης! Τέλος, ακούμε τακτικά τον Προκαθήμενο της Εκκλησίας να καταφέρεται έντονα εναντίον και να καταδικάζει τα παρατηρούμενα αντικοινωνικά φαινόμενα. Και πολύ καλά κάνει ο Μακαριότατος.

Όμως η σημερινή κατάντια της κυπριακής κοινωνίας θα πρέπει να προβληματίσει όχι μόνο τα πολιτικά κόμματα, όπως επανειλημμένα τόνισα, αλλά περισσότερο την ίδια την Εκκλησία. Δεν είναι μόνο η Πολιτεία που αποδείχτηκε ανίκανη να διασφαλίσει την κοινωνική ανάπτυξη της Κύπρου αλλά κι η Εκκλησία δεν κατάφερε να κάμει τους Κυπρίους «καλούς κ’αγαθούς», σύμφωνα με τους βασικούς κανόνες της διδασκαλίας του Ιησού Χριστού.

Κι όμως η Εκκλησία έχει σημαίνοντα ρόλο να διαδραματίσει, όχι μόνο για την επιβίωση του κυπριακού Ελληνισμού, αλλά και για την προκοπή του, ατομική και κοινωνική, ιδιαίτερα σε θέματα που δεν ρυθμίζονται με νόμους και διατάγματα αλλά με την ατομική ηθική και την κοινωνική αλληλεγγύη. Κι η Εκκλησία έχει τα μέσα με σωστό πρόγραμμα να επενεργήσει πρακτικά πάνω στα άτομα και την κοινωνία γενικότερα.

ΔΡ. ΙΑΚΩΒΟΣ ΑΡΙΣΤΕΙΔΟΥ
Πρώην Υπουργός,
Πρώην Γενικός Διευθυντής Γραφείου Προγραμματισμού
www.iacovosaristidou.com