Στη χώρα μας δυστυχώς δεν έχει ωριμάσει η αρχή της κοινωνίας των νόμων
Διαβάζοντας τον Τύπο και παρακολουθώντας τα ηλεκτρονικά Μέσα Ενημέρωσης το τελευταίο χρονικό διάστημα, διαπιστώνουμε ότι το Τεχνολογικό Πανεπιστήμιο Κύπρου ταλανίζεται από σκάνδαλα διασπάθισης εκατομμυρίων, που πλήττουν τη δημόσιά του εικόνα αλλά και την αποστολή του ως ανώτατο και δημόσιο πνευματικό ίδρυμα στον τόπο μας. Όμως με βάση αυτές τις αρνητικές εξελίξεις που πλήττουν το Πανεπιστήμιο της Λεμεσού, είναι χρήσιμο να υπενθυμίσουμε και ποιος είναι ο ρόλος και η αποστολή του δημόσιου πανεπιστημίου τόσο στην Παιδεία αλλά και στην κοινωνία ευρύτερα.
Έχουμε την άποψη ότι αποστολή του Πανεπιστημίου είναι η επιστημονική διδασκαλία και η διεξαγωγή και προσφορά στην έρευνα. Πιο απλά, είναι η παραγωγή νέας γνώσης και η «καθοδήγηση» των νέων φοιτητών σε μια ευρύτερη, βαθύτερη αλλά και δημιουργικότερη διανοητική κατάσταση. Η απόκτηση γνώσεων και δεξιοτήτων, η ανάπτυξη κριτικού πνεύματος και συλλογιστικών ικανοτήτων, η αναλυτική σκέψη και η αγάπη για την αναζήτηση της γνώσης, αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της διδακτικής του αποστολής.
Πέρα από αυτήν την αποστολή του, το Δημόσιο Πανεπιστήμιο αποτελεί και παράγοντα ευθύνης απέναντι στην κοινωνία και στον φορολογούμενο πολίτη γενικότερα, του οποίου τα χρήματα επενδύονται στην Παιδεία, ώστε να μεταδοθούν σε ανώτατο επίπεδο οι επιστημονικές γνώσεις, η μάθηση και η τεχνογνωσία στις νεότερες γενιές, για να αναπτυχθεί το γνωστικό υπόβαθρο και πνευματικό κύρος αλλά και ήθος του τόπου μας.
Παραδοσιακά, όμως, το Πανεπιστήμιο διαδραματίζει δύο ακόμα ρόλους. Πρώτο, η προβληματική που αναπτύσσει, για διάφορα θέματα. Αυτή οδηγεί στην ανάπτυξη πρωτοποριακών θεωριών ή ιδεών. Και εδώ έγκειται ο προνομιακός ρόλος του Πανεπιστημίου, που καλείται να προσφέρει ασφαλές καταφύγιο σε ιδέες και απόψεις όλων των αποχρώσεων, ακόμα των πλέον ριζοσπαστικών ή αμφιλεγόμενων θεωριών ή ιδεών.
Δεύτερο, ο ρόλος της δημόσιας εκπαίδευσης, πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας, αλλά και του Πανεπιστημίου, είναι να παρέχει ίσες ευκαιρίες προόδου στους πολίτες ανεξάρτητα από τις κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες.
Σήμερα τα Πανεπιστήμια διεθνώς αντιμετωπίζουν πολλές προκλήσεις για να ανταποκριθούν στην αποστολή τους, και το Τεχνολογικό Πανεπιστήμιο Κύπρου αντιμετωπίζει πολύ περισσότερες, ιδιαίτερα τον τελευταίο καιρό που βρίσκεται στην πρώτη γραμμή δημοσιότητας. Σήμερα, τα Πανεπιστήμια αντιμετωπίζουν την πρόκληση της διαρκώς αυξανόμενης γνώσης - πρόκληση που είναι και αποτέλεσμα της επιτυχίας τους. Τι πρέπει να μάθει από τον ολοένα αυξανόμενο όγκο γνώσης ο νέος φοιτητής; Ποιο πρέπει να είναι το ανθρωπιστικό και το επιστημονικό του υπόβαθρο; Πόσο εξειδικευμένο πρέπει να είναι; Σε αυτές τις ερωτήσεις προσπαθούν τα Πανεπιστήμια παγκοσμίως να δώσουν απάντηση.
Δυστυχώς, στην Κύπρο εκτός από αυτές τις μεγάλες και ευπρόσδεκτες προκλήσεις το Πανεπιστήμιο αντιμετωπίζει και μια σειρά άλλες, όπως:
α. Το ευρύτερο κοινωνικό και πολιτικό περιβάλλον δεν ευνοεί την κριτική σκέψη, την αμφιβολία, την αμφισβήτηση και την αναζήτηση. Έτσι, δεν κοιτά προς τα Πανεπιστήμια για τις νέες ιδέες που θα ανανεώσουν και θα ταρακουνήσουν την κοινωνική, πολιτική και οικονομική πραγματικότητα. Όλα αυτά διαμορφώνουν ένα περιβάλλον αρνητικό για την αποδοχή του Πανεπιστημίου από την κοινωνία - αποδοχή απαραίτητη για την ουσιαστική εκπλήρωση της αποστολής του.
β. Ο δεύτερος πυλώνας της πανεπιστημιακής αποστολής, η έρευνα, έχει ακόμα χαμηλότερη κοινωνική αποδοχή. Δεν προκαλεί το κοινωνικό ενδιαφέρον, ούτε το ενδιαφέρον των αρμοδίων της κοινωνίας.
γ. Στη χώρα μας δυστυχώς δεν έχει ωριμάσει η αρχή της κοινωνίας των νόμων. Ο Νόμος δεν αντιμετωπίζεται ως εξασφάλιση της ελευθερίας μας αλλά, έχουμε την υποχρέωση, να τον παραβιάζουμε ανάλογα με το ατομικό μας συμφέρον. Με αυτή την ατμόσφαιρα διάχυτης ανομίας πάει και η έλλειψη παράδοσης κριτικού ελέγχου, που οδήγησε στη λαβωμένη εικόνα του ΤΕΠΑΚ. Η αξιολόγηση, αντί να αντιμετωπίζεται ως συλλογική ευθύνη που σκοπεύει στη συλλογική βελτίωση, υπονομεύεται και εντέλει μεταφέρεται ως αρμοδιότητα μονίμως σε… κάποιον άλλον. Το αποτέλεσμα: Η αποποίηση ευθυνών σε ατομικό και σε συλλογικό επίπεδο δυστυχώς έχει γίνει το αγαπημένο μας σπορ.
Μια κοινωνία με τα παραπάνω χαρακτηριστικά φυσικά δεν εμπνέει εμπιστοσύνη. Δεν μπορείς να κοιμάσαι ήσυχος ότι θα μπορέσεις με τις δικές σου δυνάμεις να προοδεύσεις. Χρειαζόμαστε λοιπόν συμμάχους και οδηγούς. Η Ελένη Γλυκατζή-Αρβελέρ είχε πει σε μια εκδήλωση στη Νομική Σχολή Αθηνών το 2004 ότι «καθένας έχει το Πανεπιστήμιο που του ταιριάζει και το Πανεπιστήμιο που του αξίζει».
Στην νέα χρονιά ελπίζω και εύχομαι να προσπαθήσουμε σκληρότερα για να αντιμετωπίσουμε αποτελεσματικότερα τις προκλήσεις: Η αντιμετώπισή τους θα δώσει συνολικά ώθηση προς τα μπρος και θα μας επιτρέψει να εστιαστούμε στις παγκόσμιες προκλήσεις. Η ανοιχτή συζήτηση των θεμάτων της ανώτατης εκπαίδευσης πρέπει φυσικά να συνεχιστεί.
Για τα υπόλοιπα, που εναπόκεινται σε εξωπανεπιστημιακούς παράγοντες: τα όποια μέτρα ληφθούν το 2015 θα είναι τόσο πιο χρήσιμα όσο πιο γρήγορα δώσουν ορατά θετικά αποτελέσματα στην πανεπιστημιακή κοινότητα και την κοινωνία, και όσο καλύτερα και ειλικρινέστερα αιτιολογηθούν με γνώμονα την εκτέλεση της αποστολής του Πανεπιστημίου. Σε αυτή την περίπτωση, θα συνεισφέρουν στην αλλαγή νοοτροπίας και αντιμετώπισης για την ανώτατη εκπαίδευση.
Καλή ευλογημένη χρονιά!
ΕΥΡΟΣ ΑΝΤΩΝΙΑΔΗΣ
Μέλος Ειδικού Εκπαιδευτικού Προσωπικού Τμήμα Επικοινωνίας και Σπουδών Διαδικτύου Τεχνολογικό Πανεπιστήμιο Κύπρου
