Η ανακοίνωση της άγονης γεώτρησης (dry well) στο δυνητικό πεδίο (prospect) «Ονασαγόρας» ήρθε σαν κεραυνός εν αιθρία. Εν μέρει αυτό οφείλεται στις υψηλές προσδοκίες που καλλιεργήθηκαν γύρω από την εξεύρεση δυνητικά μεγάλων ποσοτήτων φυσικού αερίου. Η κατάρρευση της τιμής του πετρελαίου δυσχεραίνει ακόμα περισσότερο τα πράγματα, αν αναλογιστεί κανείς ότι η γεώτρηση κόστισε τουλάχιστον 100 εκ. δολάρια και οι πετρελαϊκές εταιρείες εφαρμόζουν δραστικές περικοπές στις δαπάνες τους στο παρόν στάδιο.

Δεδομένου του συγκριτικά χαμηλού ποσοστού επιτυχίας τεχνικών ανακαλύψεων υδρογονανθράκων, που ανέρχεται στο 33% (για το 2010), η εξέλιξη στο βυθοτεμάχιο 9 δεν πρέπει να προκαλεί έκπληξη. Αρκεί να αναφέρουμε ότι πριν από τον εντοπισμό πετρελαίου στη Βόρεια Θάλασσα, το 1969, από την τότε Phillips Petroleum, είχαν προηγηθεί 32 αποτυχημένα πηγάδια. Όπως είχε δηλώσει κάποτε ο διάσημος εξερευνητής πετρελαίου (wildcatter) του δέκατου ένατου αιώνα, Τζον Γκάλεϊ, «μόνο ο Dr. Drill γνωρίζει», αφήνοντας εύστοχα να εννοηθεί ότι αν δεν ορύξεις γεώτρηση, όλα τα υπόλοιπα είναι εικασίες.

Ας μην ξεχνάμε ότι το νοτιοανατολικό κομμάτι της Κυπριακής Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης (ΑΟΖ) ήταν μέχρι πρότινος σχεδόν ανεξερεύνητο. Αν και αρνητική η έκβαση του πηγαδιού «Ονασαγόρας», εντούτοις προκύπτουν σημαντικά ευρήματα από τη γεώτρηση. Κατόπιν κατάλληλης επεξεργασίας τα γεωλογικά δεδομένα από πυρήνες πετρωμάτων, θρύμματα, και μετρήσεις διαγραφιών (linewire logs) αποτελούν πολύτιμα στοιχεία για τον μελλοντικό εντοπισμό υδρογονανθράκων και αδειοδότηση της ΑΟΖ. Η καλύτερη κατανόηση της γεωλογίας στην περιοχή των αδειοδοτημένων τεμαχίων σε συνδυασμό με στοιχεία από γεωφυσικές μετρήσεις, όπως σεισμικές και μαγνητικές, μπορούν να αυξήσουν αισθητά τις πιθανότητες εντοπισμού δυνητικών ποσοτήτων φυσικού αερίου και πετρελαίου.

Γι' αυτόν τον σκοπό τα αρμόδια υπουργεία πρέπει να συστήσουν ομάδα που να συλλέγει, να επεξεργάζεται και να φυλάσσει αυτά τα δεδομένα. Σημαντικό στοιχείο παραμένει το γεγονός ότι η κοινοπραξία ENI/Kogas, βάσει των συμβατικών της υποχρεώσεων που απορρέουν από τις συμφωνίες απόκτησης των δικαιωμάτων στα τεμάχια 2, 3 και 9, θα ορύξει ακόμα 3 πηγάδια, αρχής γενομένης της υποσχόμενης γεωλογικής δομής «Αμαθούσας». Η επόμενη γεώτρηση οριοθετείται γεωγραφικά πάλι στο τεμάχιο 9. αλλά πιο κοντά στο πεδίο φυσικού αερίου «Αφροδίτη».

Η επιλογή δεν είναι καθόλου τυχαία. Πιθανόν αφορά εγγενή γεωλογική δομή με αυτές του «Αφροδίτη», «Ταμάρ», «Λεβιάθαν», και «Τανίν», που έχουν αποδείξει εγνωσμένα συστήματα πετρελαίου. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί αυτό του North Field υπεράκτια του Κατάρ και του Ιράν. Αν και αρχικά είχε ανακαλυφθεί μέρος του το 1971, εντούτοις μεσολάβησαν δεκαετίες μέχρι να κατανοήσουν ότι επρόκειτο για το μεγαλύτερο ενιαίο πεδίο φυσικού αερίου στον κόσμο. Το North Field έχει δυναμικότητα πέρα των 900 τρις κυβικών ποδών, που καλύπτει μια έκταση 9.700 τετραγωνικών χιλιομέτρων - όσο περίπου και το μέγεθός της Κύπρου.

Ο παράγοντας Τουρκία
Ακόμα μια πρόκληση, που θα κληθούμε να χειριστούμε κατά τη διάρκεια των προσεχών ερευνών για υδρογονάνθρακες, είναι αυτή των τουρκικών παρενοχλήσεων. Συσχετιζόμενη με την κρίση των Ιμίων του 1996 και το πάγωμα της εξερεύνησης φυσικού αερίου και πετρελαίου στο Αιγαίο, οι Τούρκοι επιχειρούν κάτι ανάλογο και στην Κύπρο. Δηλαδή τη μετατροπή της Κυπριακής ΑΟΖ σε αμφισβητούμενα νερά. Το σκεπτικό είναι ότι αν δεν μπορούν οι ίδιοι να ελέγχουν μέσω των Τουρκοκυπρίων τους ενεργειακούς πόρους του νησιού, που έχει τόση πολλή ανάγκη η Τουρκία, τότε θα προτιμήσουν την παύση κάθε δραστηριότητας.

Με τις συχνές δηλώσεις για τη μεταφορά του φυσικού αερίου της Κύπρου στην Ε.Ε. μέσω Τουρκίας, Τούρκοι αξιωματούχοι αποδέχονται εμμέσως ότι η φυσική καταναλώτρια θα είναι η ίδια η Τουρκία. Ένας από τους στόχους της τουρκικής προπαγάνδας είναι να καλλιεργήσει την εντύπωση ότι οι Ελληνοκύπριοι προχωρούν με τη μονομερή εκμετάλλευση των ορυκτών πόρων του νησιού. Δημιουργείται λοιπόν επιτακτικά το ερώτημα αν η ε/κ πλευρά διαθέτει τη διπλωματική δημιουργικότητα να κερδίσει τις εντυπώσεις και να αντιστρέψει την εικόνα που σταδιακά δημιουργείται εις βάρος της. Μπορεί να λέγεται ότι πρέπει να αρκεστούμε σε κινήσεις που θα προκαλέσουν μέγιστο πολιτικό κόστος στην Τουρκία, αλλά κάτι τέτοιο αποτελεί μιαν αφηρημένη έννοια στερούμενη δειγμάτων γραφής μιας ευέλικτης ενεργειακής διπλωματίας.

Ίσως ο μεγαλύτερος κίνδυνος που μας χωρίζει αυτήν τη στιγμή από την αξιοποίηση του ορυκτού μας πλούτου είναι η πολιτική ακαμψία, που δημιουργήθηκε στο εσωτερικό πολιτικό πεδίο. Ελλείψει «κατευναστικών» κινήσεων, που να τονίζουν την πρόθεση της κεντρικής κυβέρνησης να συμπεριφερθεί δίκαια σε όλους τους πολίτες της, ο κίνδυνος της επόμενης εμπλοκής στην ΑΟΖ παραμένει ορατός. Η περιεκτική λύση του Κυπριακού δεν αρκεί σαν επιχείρημα για διαμοιρασμό του φυσικού αερίου. Αν και το πολιτικό μας σύστημα δεν φημίζεται για τη φαντασία του, δεδομένου του διακυβεύματος το να ακολουθούμε τις εξελίξεις δεν αποτελεί πλέον επιλογή.

Το τίμημα της μη έγκαιρης και ορθής αξιολόγησης των δεδομένων και της προνοητικής υιοθέτησης μέτρων ενδέχεται να αποτελέσει ακόμα ένα πρόσχημα για την άσκηση πιέσεων στην ε/κ πλευρά. Ενδείξεις από διαφορετικές δυνάμεις με ισχύ επιρροής στη Ανατολική Μεσόγειο υποδεικνύουν ότι η δυναμική που δημιουργείται γύρω από το φυσικό αέριο θα διαμορφώσει τη λύση του Κυπριακού αμετάκλητα. Αξιοσημείωτα η αδράνεια που έχει δημιουργηθεί στο εσωτερικό μέτωπο ενδέχεται να διαταραχτεί από μια καινούργια κρίση, την οποία θα αρκεστούμε να αντιμετωπίσουμε μόνο σε διπλωματικό και πολιτικό επίπεδο.

Ευελπιστούμε οι χειρισμοί του κεφαλαιώδους θέματος του φυσικού αερίου να επιτρέψουν την αξιοποίηση του πολύτιμου πλούτου που τόσο χρειαζόμαστε για να αναβαθμιστούμε γεωπολιτικά, τεχνολογικά αλλά κυρίως οικονομικά.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΧΑΤΖΗΣΤΑΣΟΥ
Λέκτορας Μηχανικής Επιστήμης (ενέργεια) στο Πανεπιστήμιο Λευκωσίας & ερευνητικός συνεργάτης, Πανεπιστήμιο Κύπρου