Η λύση του προβλήματος κρύβεται στην αποδυνάμωση του κομματικού κατεστημένου. Πρέπει απαραιτήτως να επιστρέψουμε όσο πιο κοντά γίνεται στην άμεση συμμετοχική δημοκρατία…
Το 2014 θα μπορούσε κάλλιστα να χαρακτηριστεί ως η χρονιά των σκανδάλων. Της αποκάλυψής τους βέβαια και όχι της δημιουργίας τους. Focus, Δρομολαξιά, ΣΑΠΑ, ΤΕΠΑΚ, ΚΟΠ, ΚΟΑ αποτελούν αναντίλεκτα την κορυφή ενός τεράστιου παγόβουνου διαφθοράς, που κτίζεται για πολλά χρόνια από το πολιτικό και πολιτειακό κατεστημένο αυτού του τόπου. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι τα σκάνδαλα είναι πάρα πολλά.
Σίγουρα, αν υπάρξει πολιτική βούληση, θα αποκαλυφθούν και άλλα που πιθανόν να είναι και μεγαλύτερων διαστάσεων από τα προαναφερθέντα. Η κατάρρευση του τραπεζικού συστήματος και οι χειρισμοί κατά τη διαχείριση της κρίσης που δημιουργήθηκε (συγχώνευση Τράπεζας Κύπρου και Λαϊκής, πώληση τραπεζικών δραστηριοτήτων στην Ελλάδα, διορισμός συμβούλων από την Κεντρική Τράπεζα) αποτελούν δύο από αυτά. Τα μεγάλα έργα τύπου ΣΑΠΑ είναι ύποπτα. H ετήσια έκθεση του Γενικού Ελεγκτή της Δημοκρατίας εντοπίζει πολλούς τομείς της δημόσιας δραστηριότητας όπου πιθανόν να υπάρχουν ατασθαλίες και σκάνδαλα.
Η φτωχή και φθίνουσα κατάταξη της χώρας μας στις ετήσιες αξιολογήσεις διεθνών οργανισμών όπως των World Economic Forum, Economist Intelligence Unit και Transparency International προμήνυε για χρόνια τον σημερινό ξεπεσμό, αλλά τα ιδιοτελή συμφέροντα των πολιτικών και των κομμάτων απέτρεπαν τη λήψη διορθωτικών μέτρων. Η πώρωση των πολιτικών και των κομμάτων έφτασε σε τέτοιο σημείο, που δεν τους επιτρέπει να αντιμετωπίσουν ακόμη και την πλήρη απαξίωση όλων ανεξαιρέτως των θεσμών από τους πολίτες, συμπεριλαμβανομένης της συμμετοχής στις εκλογικές διαδικασίες.
Ενώ, λοιπόν, σύσσωμη η κοινωνία αναγνωρίζει το πρόβλημα, κανείς δεν αναλαμβάνει την ευθύνη ως απαιτούν οι κανόνες ευθιξίας. Το τραγικότερο δε είναι ότι αυτοί που οδήγησαν τον τόπο σε αυτήν την άθλια κατάσταση, είτε με τις πράξεις τους είτε με την ανοχή τους, είναι αυτοί που έχουν στα χέρια τους την ευθύνη να τον αναγεννήσουν. Αν είναι δυνατόν. Στο κατά Μάρκον ευαγγέλιον, ο Ιησούς λέγει: «ουδείς βάλλει οίνον νέον εις ασκούς παλαιούς ……αλλά οίνον νέον εις ασκούς καινούς». Μια λαϊκή ρήση λέει ότι «το ψάρι βρομάει από το κεφάλι». Κατά τον Άλπερτ Άινσταϊν, «βλακεία είναι να κάνεις το ίδιο πράγμα ξανά και ξανά και να περιμένεις διαφορετικό αποτέλεσμα».
Κατά την ταπεινή μου άποψη, η ρίζα του προβλήματος βρίσκεται στα σοβαρά ελλείμματα δημοκρατίας που παρατηρούνται στον τόπο μας, ιδιαίτερα δε της απουσίας αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας. Τα κόμματα έχουν εγκλωβίσει νομοθετικά τον λαό με την κάθετη ψηφοφορία και παρεμποδίζουν την ελεύθερη εμπλοκή νέων ανθρώπων στα πολιτικά πράγματα. Οι πολίτες έχουν ως μόνη επιλογή είτε την αποχή από την εκλογική διαδικασία είτε την κουτσουρεμένη συμμετοχή τους, με επιλογή όχι των αρίστων, αλλά των λιγότερο κακών του λιγότερο επικίνδυνου κόμματος. Όσοι πολίτες επιθυμούν να προσφέρουν στον τόπο είναι εξαναγκασμένοι να περάσουν μέσα από τη βάλτο των κομμάτων, με σοβαρότατο κίνδυνο μολυσμού των δικών τους αγνών προθέσεων. Ως εκ τούτου, οι πλείστοι αποθαρρύνονται και μένουν εκτός.
Τα κόμματα, αντί να είναι φορείς της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας και εγγυητές του δημοσίου συμφέροντος, έχουν καταστεί προστάτες της πελατειακής δημοκρατίας, κατανέμοντας δημόσιους πόρους και αξιώματα στους ψηφοφόρους πελάτες τους. Η αλληλοκάλυψη ατασθαλιών και σκανδάλων, καθώς και ο διαμερισμός παράνομων και παράτυπων οφελών, παραπέμπει σε πρακτικές κομματικού καρτέλ. Τα κόμματα τρώνε από το ίδιο πιάτο, ώστε να μην μπορεί το ένα να κατηγορήσει το άλλο.
Η διαπίστωση αυτή δεν αφορά μόνο τα κυπριακά κόμματα. Διεθνώς στα προηγμένα κράτη παρατηρείται αμφισβήτηση των κομμάτων ως αποκλειστικών φορέων πολιτικής αντιπροσώπευσης, ιδιαίτερα με την ανάπτυξη της ηλεκτρονικής δημοκρατίας. Πολλοί πολιτικοί επιστήμονες διεθνώς θεωρούν ότι τα κόμματα βρίσκονται σε πορεία παρακμής και κλείνουν σταδιακά τον κύκλο τους με την παραδοσιακή τους μορφή.
Η λύση του προβλήματος κρύβεται στην αποδυνάμωση του κομματικού κατεστημένου. Πρέπει απαραιτήτως να επιστρέψουμε όσο πιο κοντά γίνεται στην άμεση συμμετοχική δημοκρατία. Οι πολίτες θα πρέπει να απελευθερωθούν από το ζυγό των κομμάτων. Θα πρέπει να μπορούν να επιλέγουν τους αρίστους από όποιον χώρο και αν προέρχονται.
Ταυτόχρονα, οι ικανοί και αγνοί, που σήμερα δεν ανέχονται την ανάμειξή τους στα κομματικά, θα πρέπει να αποκτήσουν την ουσιαστική δυνατότητα του εκλέγεσθαι. Η οριζόντια ψηφοφορία είναι επιβεβλημένη και πιστεύω ότι θα επενεργήσει ως πανάκεια στη μάστιγα της διαφθοράς. Τα επιχειρήματα που ακούγονται από καιρού εις καιρόν από τα κόμματα κατά της οριζόντιας ψηφοφορίας είναι επιεικώς φαιδρά. Εφόσον τα κόμματα δεν έχουν την ευθιξία να νομοθετήσουν καθηκόντως, ως επιβάλλει το δημόσιο συμφέρον, ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας έχει ευθύνη να αναλάβει πρωτοβουλία και να καταθέσει σχετικό νομοσχέδιο.
Συχνά-πυκνά ακούμε τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας, τον Υπουργό Οικονομικών, πολιτικούς, οικονομολόγους και άλλους να αναφέρονται, ορθά κατά την άποψή μου, στη σημασία της ανάκτησης της αξιοπιστίας της χώρας μας. Ποιος σοβαρός επενδυτής θα εμπιστευτεί μία χώρα όπου τα σκάνδαλα διαδέχονται το ένα το άλλο, και η διαφθορά ανθεί και κραταιούται;
ΑΘΩΣ ΚΥΡΑΝΙΔΗΣ
Μέλος της Δεξαμενής Σκέψης «Θουκυδίδης»
