Η απογοήτευση και η ματαίωση από το πολυδιαφημισμένο μυθιστόρημα της Χίσλοπ

Το μυθιστόρημα της Β. Χίσλοπ, του οποίου η έκδοση και κυκλοφορία προαναγγέλθηκαν πανηγυρικά τόσο από τα ΜΜΕ όσο και από διάφορους παράγοντες της Αμμοχώστου, αποδείχθηκε από την ημέρα της κυκλοφορίας του (Οκτώβριος 2014) μια οικτρά πλάνη, μια πισώπλατη μαχαιριά στον δίκαιο αγώνα μας και ένα όπλο στην προπαγάνδα των Τούρκων. Είναι ενθαρρυντικό που στην κοινωνία μας, της κρίσης αξιών και της κρίσης θεσμών, πολλοί συμπολίτες μας  αντέδρασαν ευθαρσώς, κρίνοντας και καταρρίπτοντας τα πλείστα όσα ανιστόρητα ή και παραϊστορικά στοιχεία, με φανερές τις ετεροβαρείς συμπάθειες και προτιμήσεις της συγγραφέως, ως διαστρεβλώσεις ή παραποίηση αληθών ιστορικών γεγονότων.

Από την πρώτη και δεύτερη σελίδα του βιβλίου, μετά την αφιέρωση και τις ευχαριστίες, γίνονται αντιληπτές οι προθέσεις της συγγραφέως, ποιοι περίπου θα είναι οι σκοποί και στόχοι της, η πορεία και τα προσδοκώμενα αποτελέσματα. Σε χάρτη της Κύπρου του 1972 εμφαίνονται οι έξι πόλεις της νήσου, οι δυο οροσειρές, οι κόλποι και τέσσερα χωριά: Η Κυθρέα και τρία τουρκικά χωριά, τα Κόκκινα, η Μάραθα, ο Σανταλάρης, τα οποία έχουν μια ξεχωριστή θέση στο βιβλίο με μια ιδιαίτερη σημειολογία και σκοπιμότητα. Στην επόμενη σελίδα η συγγραφέας δίνει ένα ιστορικό περίγραμμα με προσεκτικά επιλεγμένους σταθμούς και γεγονότα από την πρόσφατη ιστορία της Κύπρου.

Μεταφέρω ενδεικτικά: 1955-Η ΕΟΚΑ, με αρχηγό τον Γεώργιο Γρίβα, ξεκινά μια εκστρατεία βίαιης αντίστασης κατά των Βρετανών. 1960-Η Κύπρος γίνεται ανεξάρτητο κράτος, αλλά η συμφωνία των εγγυήσεων δίνει στη Βρετανία, την Ελλάδα και την Τουρκία το δικαίωμα να παρεμβαίνουν. 1963-Ο Πρόεδρος Μακάριος υποβάλλει 13 προτάσεις για αναθεωρήσεις στο κυπριακό σύνταγμα, κι αυτό έχει ως αποτέλεσμα να ξεσπάσουν βίαιες ταραχές ανάμεσα στην ελληνοκυπριακή και την τουρκοκυπριακή κοινότητα. 1971-Ο Γεώργιος Γρίβας επιστρέφει κρυφά από την Ελλάδα και συστήνει την ΕΟΚΑ Β΄. Στη σελίδα όμως 139 αναγράφεται το εξής αμίμητο και άκρως ανιστόρητο: Η οργάνωση (αναφέρεται στην ΕΟΚΑ Β΄) που πρώτος ίδρυσε ο ίδιος ο Μακάριος, τώρα είχε στραφεί εναντίον του.

Στο έργο κατ’ επανάληψιν διαχέεται η στερεότυπη επωδός της τουρκικής προπαγάνδας, πως σκοπός των Ελλήνων ήταν να εξαλείψουν όλους τους Τουρκοκυπρίους στο νησί και πως δεν έπρεπε να εμπιστεύονται τους Ελληνοκυπρίους. Πολύ έντεχνα και επιτηδευμένα η συγγραφέας αναφέρεται, με μια φρικιαστική περιγραφή, στα γεγονότα στη Μάραθα που διαδραματίστηκαν στις 14 Αυγούστου το 1974, όπως παρουσιάζονταν σε τουρκική εφημερίδα, που βρέθηκε στην εγκαταλειμμένη Αμμόχωστο. Στην εφημερίδα αναγραφόταν πως σκοπός των Ελλήνων ήταν να εξαλείψουν όλους τους Τουρκοκυπρίους από το νησί, και γι’ αυτόν τον λόγο ο τουρκικός στρατός είχε μετακινηθεί προς Νότο, για να προσπαθήσει να τους σώσει. Με ανάλογο τρόπο αναφέρεται η συγγραφέας, πιο μπροστά, στους ανελέητους βομβαρδισμούς της Τηλλυρίας, τον Αύγουστο του 1964, από τα τουρκικά αεροπλάνα, τα οποία έριξαν βόμβες ναπάλμ και εξαπέλυσαν ρουκέτες, μετά τα επεισόδια στα Κόκκινα, τα οποία θεωρήθηκαν σημείο υποδοχής οπλισμού από την Τουρκία. Καμιά αναφορά στους νεκρούς, τους τραυματίες, την καταστροφή, την ερήμωση.

Το ίδιο επιμελώς αποφεύγεται στο μυθιστόρημα η οποιαδήποτε αναφορά στους νεκρούς της εισβολής, στους αιχμαλώτους, στους εγκλωβισμένους, στην τύχη των 1619 αγνοουμένων μας και το δράμα των συγγενών τους, οι οποίοι, ύστερα από 40 χρόνια αγωνίας, συνεχίζουν να θάβουν τα λίγα οστά τους, μετά την ταυτοποίηση των λειψάνων τους. Το προσφυγικό πρόβλημα αντιμετωπίστηκε έτσι απλά από τη μυθιστοριογράφο: Πάνω από διακόσιες χιλιάδες Ελληνοκύπριοι έχασαν τα σπίτια τους στα βόρεια της Κύπρου, το ίδιο και σαράντα χιλιάδες από τον Νότο. Όλοι τους έγιναν πρόσφυγες.

Η Αμμόχωστος, όπως παρουσιάζεται στο μυθιστόρημα, δεν είναι η τραγουδημένη πόλη με τις ωραίες αναμνήσεις, τη γλυκιά νοσταλγία, την ιστορία, τον πολιτισμό, την απλή έστω καθημερινότητα που γέμιζε τους κατοίκους της και τους ξένους της. Μέσα από την «Ανατολή», ένα πολυτελές ξενοδοχείο στην Αμμόχωστο, προβάλλεται η επίδειξη, η σπατάλη, η χλιδή, η πολυτέλεια, η υπερβολή με κεντρικό σημείο αναφοράς το «Clair de Lune», το κλαμπ του ξενοδοχείου, που δεν έκλεινε ποτέ τις πόρτες του πριν από τις τέσσερεις το πρωί.

Ο Μάρκος, ένα από τα κύρια πρόσωπα του μυθιστορήματος, υπεύθυνος του «Clair de Lune», είναι ένας επιτήδειος εκμεταλλευτής, δολοπλόκος, ανήθικος, συμφεροντολόγος, άπληστος, συνεργάτης με παράνομους σε δόλια έργα, έχει άσχημο τέλος. Αντίθετα, ο Χουσεΐν είναι ο ανιδιοτελής, ο εργατικός, ο τίμιος, ο αλτρουϊστής που φροντίζει για όλους, παίζει πόλο και βόλεϊ, και λυπάται που οι τουρκοκυπριακές ομάδες δεν είναι αναγνωρισμένες από διεθνείς ομοσπονδίες.

Αναρωτιέμαι τι εντύπωση αποκομίζει ο ξένος που διαβάζει το μυθιστόρημα και τι συναισθήματα θα τον κυριεύουν για τους Κυπρίους. Η Κόριννα, αρχαία ποιήτρια από τη Βοιωτία, συμβούλευε τον Πίνδαρο, όταν εκείνος σκόρπιζε αφειδώς τους μυθικούς διακόσμους στα ποιήματά του, «τη χειρί δει σπείρειν, μη όλω τω θυλάκω». Την ίδια συμβουλή, πιστεύω, θα απηύθυνε σήμερα και στη συγγραφέα της «Ανατολής».
Τελειώνοντας, θα απευθυνόμουν προς τους δεκαέξι τόσους συμπολίτες μας, τους οποίους η συγγραφέας ευχαριστεί για την ενόραση, την έμπνευση, την αγάπη, τη φιλία, και τη φιλοξενία. Ποια ενόραση και ποια έμπνευση προσέφεραν στη συγγραφέα;

ΙΩΑΝΝΗΣ ΒΑΡΕΛΛΑΣ