Το νέο που ήρθε από την Αγγλία, ίσως φέρει τα πάνω-κάτω. Κοντολογίς, οι σχολικές επιδόσεις δεν είναι μόνο καρπός των μαθητικών προσπαθειών, όπως μέχρι τώρα νομίζαμε. Είναι, κυρίως, αποτέλεσμα των δυνατοτήτων που κληροδότησαν οι γονείς στα παιδιά τους. Είναι, συγκεκριμένα, πρώτα θέμα κληρονομικότητας μέχρι και 62%, κατέληξε σχετική έρευνα, του Ινστιτούτου Ψυχιατρικής, Ψυχολογίας και Νευροεπιστήμης του King’s College.
Στη νοημοσύνη, ευτυχώς, οι ερευνητές συνυπολογίζουν και άλλους γενετικούς παράγοντες, ενώ λαμβάνουν υπόψη το περιβάλλον, την υγεία, την προσωπικότητα και την εργατικότητα, χωρίς να αγνοούν τις συγκυρίες και την τύχη του παιδιού! Παράγοντες που ασφαλώς διαδραμάτιζαν ανέκαθεν τον ρόλο τους. Ωστόσο, παλαιότερα, τόσο στο σχολείο, όσο και στο σπίτι, επικρατούσαν στερεότυπα, όπως το «θέλω ίσον δύναμαι» και «τα αγαθά κόποις κτώνται», που αποσκοπούσαν στο να κεντρίσουν το φιλότιμο του παιδιού.
Την κληρονομικότητα οι γονείς τη θυμούνταν μόνο στις καλές επιδόσεις, από τις οποίες έπαιρναν αυθαίρετα το μερτικό τους, με το κλασικό «Μπράβο παιδί μου, από εμένα πήρες»! Άλλοι, πάλι, «μετριοπαθέστεροι», το απέδιδαν στον παππού, εννοώντας κατά κανόναν, τον πατέρα του πατέρα! Αν όμως οι επιδόσεις ήταν μέτριες, ακολουθούσαν οι συνηθισμένες νουθεσίες, ενώ για τις κακές, εκτός από την επίπληξη, συχνά έπαιζε και η αγία ράβδος!
Γιατί αυτές αποδίδονταν όχι στην κληρονομικότητα, που ήταν «άψογη», αλλά στην εργατικότητα του μαθητή, που ήταν «ανεπαρκής». Και, φυσικά, όπως και η όποια παρεκτροπή, έπρεπε να τιμωρηθεί, όχι μόνο από τον αυστηρό δάσκαλο, αλλά και από τον ακόμα αυστηρότερο πατέρα. Ενώ δηλαδή το παράπτωμα ήταν ένα, οι καταδίκες ήταν διπλές! Ιδιαίτερα στην κατ’ οίκον δίκη, πάντα με συνοπτικές διαδικασίες, ούτε έφεση χωρούσε, ούτε χάρη! Μόνο η παρέμβαση της πονόψυχης μητέρας μπορούσε να μετριάσει κάπως την ποινή.
Από την εποχή εκείνη, όμως, κύλισε πολύ νερό στ’ αυλάκι. Στο μεταξύ, τόσο οι εκπαιδευτικοί, όσο και οι γονείς, ακολουθώντας τα πορίσματα της σύγχρονης ψυχολογίας και παιδαγωγικής, αντικατέστησαν την αυστηρότητα με την κατανόηση και τον διάλογο. Ωστόσο, οι επιδόσεις των μαθητών τελικά χειροτέρεψαν, επειδή την άκρα αυστηρότητα διαδέχθηκε η άκρα χαλάρωση. Χάσαμε δηλαδή το μέτρο και, δυστυχώς, ούτε οι καλές επιδόσεις εγγυώνται πλέον μια καλή καριέρα, αλλά ούτε οι κακές την αποκλείουν!
Απόδειξη το γεγονός ότι κορυφαίοι του πνεύματος, όπως ο Άινσταϊν, παρότι μέτριος ως μαθητής, ανέπτυξε την ιδιοφυή θεωρία της σχετικότητας. Άσχετο αν στην Κύπρο συχνά τη χρησιμοποιούμε προς ανταμοιβή της ασχετοσύνης! Το γεγονός ερμηνεύει πειστικά ο Daniel Goleman, στο βιβλίο του «Συναισθηματική Νοημοσύνη», που έγινε μπεστ σέλερ. Θεωρώντας, λοιπόν, ότι η νοημοσύνη είναι πολλαπλή, αποδίδει την καλή καριέρα κατά 80% στη συναισθηματική και μόνο κατά το 20% στη νοητική της διάσταση.
Έτσι εξηγείται και γιατί μια μετριότητα στο ένα μάθημα, είναι ξεφτέρι σε κάποιο άλλο. Επομένως, αν το παιδί σας φέρνει κακούς βαθμούς στο σπίτι, ίσως επέλεξε λάθος κατεύθυνση. Πάντως, μη βιαστείτε να το επιπλήξετε, γιατί πιθανότατα η ευθύνη είναι δική σας! Ούτε όμως και να στενοχωριέστε χρειάζεται. Γιατί παρά τις κακές επιδόσεις στο σχολείο, δεν αποκλείεται να θριαμβεύσει στη ζωή, λόγω ευτυχών συγκυριών!
Άλλωστε, αν τελικά η οκνηρία και η αμέλεια είναι αντίστοιχο του προπατορικού αμαρτήματος, οι αδύνατοι μαθητές αποκτούν σίγουρα ένα σοβαρό ελαφρυντικό και οι οκνηροί ένα ακλόνητο άλλοθι! Προς απογοήτευση των επιμελών, αλλά και των δασκάλων τους.
Διότι ούτε οι επιδόσεις θα θεωρούνται πλέον επαρκές κριτήριο, ούτε εγγύηση καλής καριέρας. Θα συναρτώνται με τις συγκυρίες και την καλή τύχη. Όπως δηλαδή γινόταν πάντα. Κοντολογίς, η θεωρία ενός μέτριου μαθητή δικαιώνεται πανηγυρικά από τη ζωή και την ανθρώπινη φύση…
ΧΡΗΣΤΟΣ ΨΗΛΟΓΕΝΗΣ
