Εάν χρειαστεί να απουσιάσει και ο Προεδρεύων του Κράτους, ο Πρόεδρος της Βουλής, θα αναπληροί τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας ο εκάστοτε ευρισκόμενος στην Κύπρο πρεσβύτερος βουλευτής

Το πρόβλημα υγείας του Προέδρου της Δημοκρατίας, που ευχόμαστε να καταστεί σύντομα ένα οριστικά περαστικό επεισόδιο, δημιουργεί ζήτημα προσωρινής απουσίας από την άσκηση των καθηκόντων του, η οποία συντελεί ώστε να επιβάλλεται η αναπλήρωσή του από τον Πρόεδρο της Βουλής (Άρθρο 36 (2) του Συντάγματος).

Το ίδιο δε τούτο Άρθρο παραπέμπει ειδικά στο Άρθρο 72, που αφορά το κεφάλαιο περί τη Βουλή, ώστε να καλύπτει κατά τρόπον προβλεπτό την περαιτέρω αναπλήρωση, εάν παραστεί ανάγκη, και του Προεδρεύοντος της Δημοκρατίας, Προέδρου της Βουλής. Τούτο εξυπακούει ότι, εάν χρειαστεί να απουσιάσει και ο Προεδρεύων του Κράτους, ο Πρόεδρος της Βουλής, θα αναπληροί τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας ο εκάστοτε ευρισκόμενος στην Κύπρο πρεσβύτερος βουλευτής.

Τα της αναπλήρωσης του Προέδρου της Δημοκρατίας συνδέονται έμμεσα και με την αντίστοιχη κατάσταση απουσίας και του Πρόεδρου της Βουλής. Μάλιστα το 1996, τέθηκε ενώπιον του Ανωτάτου Δικαστηρίου προς εξέταση, από το ΑΚΕΛ, διαφορά που αφορούσε στην πρόνοια του Άρθρου 72(3) του Συντάγματος, που ορίζει ότι τα καθήκοντα, σε περίπτωση αναπλήρωσης του Προέδρου της Βουλής, ασκούνται υπό του πρεσβύτερου βουλευτού, «εκτός εάν οι βουλευτές αποφασίσωσιν άλλως».

Δηλαδή τέθηκε θέμα προς επίλυση, εάν η Βουλή μπορούσε να προεπιλέγει και να προκαθορίζει τον βουλευτή που θα ασκεί ο ίδιος πάντα τα καθήκοντα του Προέδρου της Βουλής, όποτε και εάν προκύψει προσωρινή απουσία του. Αναπλήρωση η οποία, υπό ορισμένες προϋποθέσεις, περιλάμβανε μεταξύ άλλων και την άσκηση των καθηκόντων και του Προέδρου της Δημοκρατίας, σε περίπτωση δικής του προσωρινής απουσίας.

Έχει ή όχι τέτοια ευχέρεια η Βουλή, κατά το Σύνταγμα, να ρυθμίζει τα του οίκου της, επιλέγοντας η ίδια «μόνιμο» αντικαταστάτη του Προέδρου της για να ασκεί τα καθήκοντά του σε κάθε περίπτωση προσωρινής απουσίας του, αντί να ασκούνται τα καθήκοντα αυτά με μόνο κριτήριο την ηλικία;

Η πλήρης Ολομέλεια του Ανωτάτου Δικαστηρίου (με σύνθεση δεκατριών Δικαστών οι οποίοι όλοι έχουν ήδη αφυπηρετήσει) εξέτασε, ερμήνευσε και έκρινε συνταγματική την απόφαση ημερομηνίας 13.6.96 της τότε πλειοψηφίας της Βουλής (ΔΗΣΥ και ΔΗΚΟ), με την οποία όρισαν ένα βουλευτή για να ασκεί ο ίδιος τα καθήκοντα του Προέδρου της Βουλής, σε κάθε περίπτωση και όποτε προέκυπτε πρόσκαιρη απουσία του.

Ο ορισθείς τότε βουλευτής ήταν ο κ. Νίκος Αναστασιάδης, ο οποίος ήταν πολύ νεότερος από άλλους βουλευτές. Έτσι η δικαστική εξουσία επιβεβαίωσε κατά πλειοψηφίαν τη δυνατότητα της Βουλής, χωρίς χρονικούς ή άλλους περιορισμούς, να αποφασίζει οποτεδήποτε το θελήσει «άλλως», δηλαδή να μην προεδρεύει της Βουλής ο εκάστοτε πρεσβύτερος βουλευτής.

Αποφασίστηκε δε τούτο με έξι ξεχωριστές αποφάσεις Δικαστών που έκριναν ότι η Βουλή είχε αυτήν την ευχέρεια. Μ’ αυτήν την πλειοψηφική γραμμή τάχθηκαν άλλοι τρεις Δικαστές, ενώ τη μειοψηφία αποτέλεσαν ο τότε Πρόεδρος του Ανωτάτου Δικαστηρίου και τρεις άλλοι Δικαστές.

Η μειοψηφία έκρινε ότι κατά το Σύνταγμα γενεσιουργός αιτία, ώστε να καθίσταται αναγκαίο να προεδρεύσει άλλος βουλευτής, είναι η ξεχωριστή εκάστοτε πρόσκαιρη απουσία του Προέδρου της Βουλής και άρα τότε και μόνο προέκυπτε η ανάγκη να προεδρεύσει κάποιος άλλος, που θα μπορούσε να ήταν ο πρεσβύτερος, εκτός εάν τότε οι ίδιοι οι βουλευτές ήθελε «αποφασίσωσιν άλλως» για τη συγκεκριμένη αναπλήρωση.

Χάριν της κοινοβουλευτικής ιστορίας του τόπου μας, θα πρέπει να σημειωθεί ότι παρά την επιβεβαίωση που η δικαστική εξουσία προσέδωσε τότε στη δυνατότητα ορισμού «μόνιμου» αναπληρωτή, (αντί να αναλαμβάνει αυτό το καθήκον προσωρινά ο εκάστοτε πρεσβύτερος των βουλευτών), δεν επαναλήφθηκε έκτοτε, σε όλες τις μεταγενέστερες θητείες που ακολούθησαν μέχρι και σήμερα.

Η διαδικασία αυτή πρέπει να τονιστεί ότι είναι μια συνταγματική πρόβλεψη που διατηρούσε, το αξίωμα του Προέδρου και στην περίπτωση προσωρινής απουσίας του, ως ζήτημα της ελληνοκυπριακής κοινότητας και όχι ως εξουσία του Αντιπροέδρου της Δημοκρατίας, αξίωμα που εγκατέλειψαν από το 1964, όπως και όλα τα άλλα που κατείχαν κατά το Σύνταγμα, οι Τουρκοκύπριοι, όχι τυχαία.

Ήταν προδήλως η αφετηρία του συνεχιζόμενου, αμετακίνητα μέχρι και σήμερα, στόχου της Τουρκίας να επιφέρει την κατάρρευση της Κυπριακής Δημοκρατίας. Πολιτική και συνταγματική ιστορία της χώρας μας, η οποία πρέπει να αποτελεί δίδαγμα για τη σημασία και σήμερα, αφού παρά τα σαράντα χρόνια παραβίασης ανθρωπίνων δικαιωμάτων και γενικότερα του Διεθνούς δικαίου από την Τουρκία, προωθεί και νέες παραβιάσεις (τώρα του δικαίου της θαλάσσης) που καταδείχνουν πόσο επιβεβλημένη είναι η ανάγκη για διάσωση της Κυπριακής Δημοκρατίας.

ΑΝΔΡΕΑΣ Σ. ΑΓΓΕΛΙΔΗΣ
Δικηγόρος