Η αψεγάδιαστη κοινωνική περσόνα της κυπριακής οικογένειας είναι ένα θέμα που συναντώ συνεχώς στην καθημερινότητά μου. Αλήθεια, πόση ανάγκη έχει μια οικογένεια να φαίνεται στους άλλους έντιμη και δίκαιη; Πόση ανάγκη έχει να κρύβει επιμελώς τα προβλήματά της κάτω από το χαλί; Και πόση ανάγκη έχει να θεωρεί ότι μια «καλή οικογένεια» πρέπει να έχει μεγάλο σπίτι, οικονομική άνεση, καλό αυτοκίνητο, καλή δουλειά, σπουδασμένα παιδιά, παιδιά που να μην πήραν διαζύγιο, παιδιά που να μην έχουν άλλη σεξουαλική ταυτότητα κ.ά.;

Και ύστερα πού να κρύψει όλα εκείνα τα οικογενειακά μυστικά, που έγιναν ψέματα και που τα κλείδωσε για δεκαετίες στο χρονοντούλαπο, θεωρώντας πως κανείς δεν θα τολμήσει να τα αποκαλύψει. Όλες οι οικογένειες έχουν μυστικά, με τα οποία φροντίζουν να θυμίζουν στα μέλη της οικογένειάς τους τα όριά τους. Η δύναμη του μυστικού βρίσκεται στο περιεχόμενό του, καθότι μια εγκυμοσύνη εκτός γάμου, μια παράλληλη σχέση, μια αυτοκτονία, μια εξάρτηση από το αλκοόλ ή τα ναρκωτικά, μια παράβαση συγκαλύπτεται έντεχνα, συναποτελώντας την πηγή δύναμης που ενώνει εκείνους που το μοιράζονται. Στα μέλη της οικογένειας επιβάλλεται ένας κανόνας σιωπής, αν και πολλές φορές προδίδεται από τα σημάδια ενοχής και ντροπής.

Οι δεσμοί και τα ρήγματα που προκαλούν στην οικογένεια αυτά τα μυστικά είναι καλυμμένα, ωστόσο προκαλούν στα μέλη της σύγχυση και αμηχανία. Ας δούμε δύο παραδείγματα συγκαλυμμένων μυστικών: Η μητέρα του Τσόρτσιλ πήρε το όνομα της ερωμένης του πατέρα της, ενώ ο Φόντα τη νύκτα που η γυναίκα του αυτοκτόνησε, ανέβηκε κανονικά στη σκηνή προκειμένου να μην καταλάβουν τα παιδιά τους ότι κάτι συνέβηκε. Τα μυστικά έχουν μεγάλη σημασία για τις οικογένειες λόγω του πιθανού τραύματος που μπορεί να προκαλέσουν, αν αποκαλυφθούν, σε εκείνους που δεν είναι «έτοιμοι» να τα μάθουν.

Τα μυστικά, λοιπόν, υπάρχουν για να προστατεύουν τα μέλη της οικογένειας από την ντροπή που μπορεί να γεννήσει η απόρριψη των άλλων. Όμως, κάποια μυστικά παραμένουν κρυφά επειδή η κοινωνία αποδοκιμάζει ορισμένες συμπεριφορές και έτσι άτυπα η κοινωνία συμμετέχει στις διάφορες στρεβλώσεις και στη διατήρηση των μυστικών που στηρίζουν τις κυρίαρχες αξίες του πολιτισμού. Ένα παράδειγμα για αυτό είναι οι εξωσυζυγικές σχέσεις των πολιτικών. Τα μυστικά γεννούν άλλα μυστικά.

Καθώς, λοιπόν, η κυπριακή οικογένεια κινείται μέσα στον κύκλο ζωής αντιδρά σε εσωτερικές αλλά και σε εξωτερικές πιέσεις. Αντιδρά μέσα από ενδοοικογενειακές ανακατατάξεις, μέλη που είχαν την πρωτοκαθεδρία αλλάζουν θέση και άλλα μέλη τα αντικαθιστούν. Η οικογένεια έχει εσωτερικούς αποδιοπομπιαίους τράγους και ισχυρά μέλη. Μέλη που δεν προφυλάσσουν τα οικογενειακά μυστικά κρίνονται ως επικίνδυνα, καθότι διαταράσσουν την «καλή» εικόνα της οικογένειας.

Δεν υπάρχουν καλές και κακές οικογένειες, υπάρχουν καλές και κακές πράξεις, σκέψεις, συμπεριφορές. Το κάθε μέλος της οικογένειας είναι ξεχωριστή προσωπικότητα. Δεν υπάρχουν τέλειες οικογένειες. Ακόμα και οι οικογένειες που «επιτυγχάνουν» στη δουλειά, στις σχέσεις τους, στα οικονομικά τους, μπορεί να παλιδρομούν σε παιδιάστικες αντιδράσεις. Σπάστε το φράγμα της αψεγάδιαστης κοινωνικής εικόνας. Δεν μπορούμε να αλλάξουμε τις οικογένειές μας, αλλά μπορούμε να αλλάξουμε τους εαυτούς μας. Δηλαδή, να εκτιμήσουμε την αξία μας, να είμαστε ο εαυτός μας, αυτός που πραγματικά θέλουμε εμείς να είμαστε. Για να γίνετε κάτι άλλο θα πρέπει να πολεμήσετε ενάντια στους κοινωνικούς ορισμούς που σας έχουν δοθεί, ούτως ώστε να μπορέσετε να ορίσετε τη σχέση ανάμεσα σε εκείνα τα ειδοποιά στοιχεία που έχουν νόημα για σας!

AΡIΣΤΟΝΙΚΗ ΘΕΟΔΟΣΙΟΥ-ΤΡΥΦΩΝΙΔΟΥ
MA, Msc, PgP,MAAT, Ψυχολόγος