Το δικαίωμα επιστροφής και εγκατάστασης των εκτοπισθέντων δεν μπορεί να καταστρατηγηθεί…

Κανονικά θα έπρεπε, ιδιαίτερα μετά το 1974, να είχαμε επεξεργαστεί ένα μακροπρόθεσμο σχέδιο επίλυσης του Κυπριακού. Ο κόσμος της Κύπρου βρίσκεται σε μια κατάσταση σύγχυσης ως προς την επιδιωκόμενη λύση. Η κατάσταση αυτή είναι επικίνδυνη και για το ηθικό του λαού αλλά και για τη θέση που θα πάρει όταν παρουσιαστεί μια συγκεκριμένη πρόταση. Μόνο αν είχαμε κατά νου ένα συγκεκριμένο σχέδιο λύσης θα μπορούσαμε να κρίνουμε κατά πόσο οι διάφορες εξελίξεις προωθούν την επίτευξή του, άμεσα ή έμμεσα.

Παράλληλα με οποιεσδήποτε ενέργειες που γίνονται για θωράκιση της Κυπριακής Δημοκρατίας, θα πρέπει να ετοιμάσουμε ένα τέτοιο σχέδιο. Στο δικό μου μυαλό γυρίζει συνεχώς η ιδέα μιας λύσης που θα μας πήγαινε πίσω στην εποχή που οι δυο κοινότητες ζούσαν μαζί σαν «σταφίδες διάσπαρτες στο ίδιο κέικ».

Ένα σχετικό θετικό βήμα, που έγινε από την αποφράδα χρονιά του 1974, ήταν η ένταξη της Κύπρου στην Ε.Ε. Η ένταξη, και μάλιστα ολόκληρης της Κύπρου, παρέχει το πλαίσιο αντιμετώπισης της εκπεφρασμένης επιθυμίας της Τουρκίας για δημιουργία αυτόνομου τ/κ κρατιδίου κι επέκτασής της στην περιοχή. Οι πρόσφατες εξελίξεις στην ευρύτερη Μέση Ανατολή (Ιράκ, Συρία) δικαιώνουν τους Ευρωπαίους ηγέτες, που δέχτηκαν να καταστεί η Κύπρος μέλος της ευρωπαικής οικογένειας το 2003 και μάλιστα με άλυτο το Κυπριακό. Ελπίζω κι οι σημερινοί ηγέτες κι όλος ο ελεύθερος κόσμος, ιδιαίτερα οι ΗΠΑ, να κατανοήσουν τη σημασία της διατήρησης της ακεραιότητας και του ενιαίου της Κυπριακής Δημοκρατίας ενόψει της απειλής των ισλαμιστών στην ευρύτερη περιοχή.

Σε προηγούμενα άρθρα έδωσα περιληπτικά τη δική μου εκδοχή για τις πιο βασικές παραμέτρους μιας λύσης με «το σωστό περιεχόμενο», μιας λύσης Διζωνικής/Δικοινοτικής Ομοσπονδίας, που φαίνεται ως η μόνη δυνατή λύση επανένωσης του Νησιού, το πρώτιστο μέλημά μας.

Τα πρακτικά ατού που διαθέτουμε για μια σωστή λύση, πέραν των αρχών του διεθνούς δικαίου και των ψηφισμάτων των Ην. Εθνών, είναι οι βασικές αρχές στις οποίες εδράζεται η Ε.Ε., στην οποία ανήκουμε, και το γεγονός ότι η Τουρκία επιθυμεί να ενταχθεί σ’ αυτή. Τώρα προστέθηκε κι η γεωστρατηγική θέση της Κύπρου μετά την ανακάλυψη των υδρογονανθράκων και τα τελευταία γεγονότα στην περιοχή. Βασική προϋπόθεση είναι η λύση να μην παρεμποδίζει την εξελικτική επάνοδο στην κατάσταση μετά το 1960 έστω και σε κάποιο βάθος χρόνου.

Μιλούμε για τις τρεις βασικές ελευθερίες, ελευθερία διακίνησης ατόμων και κεφαλαίου, ελευθερία εγκατάστασης κι ελευθερία οικονομικής δραστηριοποίησης των Ευρωπαίων πολιτών σ’ όλη την επικράτεια της Ε.Ε. Η πράξη ένταξης της Κύπρου στην Ε.Ε. διαλαμβάνει ότι οι αρχές αυτές θα εφαρμόζονται σ’ ολόκληρη την Κύπρο, όταν λυθεί το Κυπριακό. Η Τουρκία δεν μπορεί να αμφισβητήσει τις αρχές αυτές, τις οποίες θα κληθεί να υιοθετήσει για τη δική της ένταξη.

Πέραν των ανωτέρω, το νέο σύνταγμα θα πρέπει να ρυθμίσει, μεταξύ άλλων, το εδαφικό. Η βιωσιμότητα και παραγωγικότητα των Μερών θα διασφαλιστεί μόνο από την ύπαρξη μιας ενιαίας οικονομίας εντός της Ε.Ε. Μια λύση στο εδαφικό που να συνάδει με την ιδιοκτησία των Κοινοτήτων, θα έλυε πολλά άλλα προβλήματα (επιστροφή περισσότερων εκτοπισθέντων Ε/κ στα σπίτια και τις περιουσίες τους, εξουδετέρωση αισθήματος αδικίας που συντελέστηκε το 1974).

Θα παρουσιαζόταν σαν μια συγκέντρωση των Τ/κ σε ένα μέρος προς το παρόν, ενώ θα παρείχετο ευκαιρία ανταλλαγής περιουσιών χωρίς την ανάγκη καταβολής δυσβάστακτων αποζημιώσεων, όπως προβλεπόταν στο Σχέδιο Ανάν. Βέβαια θα ήταν καλύτερα από την αρχή να επιτραπεί η διατήρηση των προ του 1974 ιδιοκτησιών για όσους το επιθυμούν.

Το δικαίωμα επιστροφής κι εγκατάστασης των εκτοπισθέντων δεν μπορεί να καταστρατηγηθεί. Εάν τούτο δημιουργεί πρόβλημα πλειοψηφίας θα πρέπει να αντιμετωπιστεί ως τέτοιο κι όχι με τον καθορισμό ποσοστών κι αριθμών, που θα επιστρέψουν, όπως στο Σχέδιο Ανάν. Μπορεί να βρεθεί μια λύση με το πού θα ψηφίζουν οι επιστρέφοντες. Κακώς οι αξιωματούχοι της Ε.Ε. γνωμάτευσαν τότε ότι το Σχέδιο Ανάν ήταν συμβατό με το ευρωπαϊκό κεκτημένο ή θα αποτελούσε πρωτογενές δίκαιο.

Είδαμε τι έγινε με απλές εξαιρέσεις που ζήτησε η Ιρλανδία. Η Ε.Ε. θα πρέπει να τεθεί προ των ευθυνών της γιατί εδώ διακυβεύονται πολύ βασικά συμφέροντα της ίδιας. Με το ίδιο σκεπτικό, η Ε.Ε. θα πρέπει να ζητήσει από την Τουρκία να μην επιμένει στο θέμα των εγγυήσεων.Τι θα γίνει εάν κάθε χώρα-μέλος ή πιθανό μέλος ζητά να έχει επεμβατικά δικαιώματα σε μια άλλη για «προστασία» των μειονοτήτων τους;

Εφόσον τα ατομικά δικαιώματα του κάθε Κύπριου προστατεύονται από το ευρωπαϊκό κεκτημένο, το ομοσπονδιακό σύστημα διακυβέρνησης είναι μια διέξοδος για ικανοποίηση της τ/κ μειοψηφίας. Η Ομοσπονδία όμως είναι μια πολύ δαπανηρή λύση. Είναι ταυτόχρονα πολύ επιρρεπής σε πολιτικά αδιέξοδα. Μερικά από τα συστατικά μιας «ορθής» λύσης είναι: Αποφυγή επικαλύψεων στην οργάνωση της Ομοσπονδίας, που θα συνίσταται από τρεις ή τέσσερεις Κυβερνήσεις, Νομοθετικά Σώματα, Δικαστικές Αρχές κ.ά. Η ορθή λύση τείνει προς μια πιο συγκεντρωτική Ομοσπονδία.

Γιατί δεν ανατίθεται στο νεοσυσταθέν Συμβούλιο Γεωστρατηγικών Μελετών και τις Ομάδες Εργασίας που πλαισιώνουν τον Διαπραγματευτή να επεξεργαστούν μια ολοκληρωμένη πρόταση; Το έγγραφο αυτό θα είναι το «ευαγγέλιο» για όσους προωθούν τις θέσεις μας σε ξένα κέντρα λήψεως αποφάσεων και θα χρησιμοποιείται ιδιαίτερα στην περίπτωση εκείνων που προσφέρονται να «πιέσουν» την Τουρκία.

ΔΡ. ΙΑΚΩΒΟΣ ΑΡΙΣΤΕΙΔΟΥ
Πρώην Υπουργός
Πρώην Γενικός Διευθυντής Γραφείου Προγραμματισμού
www.iacovosaristidou.com