Ακόμη κι η λαίλαπα της εισβολής κι η συνεχιζόμενη ημικατοχή, που οπωσδήποτε επηρέασαν παραδοσιακές αρχές της κυπριακής κοινωνίας, δεν μπορούν να αποτελούν ερμηνεία των συμβαινόντων

Παρακολουθώντας την κατάσταση της κυπριακής οικονομίας και κοινωνίας τα τελευταία χρόνια όλο και περισσότερο επανέρχεται στο μυαλό μου ο επίλογος του βιβλίου μου «Οδοιπορικό της ανάπτυξης της Κύπρου από την Ανεξαρτησία και μετά-Μαθήματα για το μέλλον»:

«Γενικά μπορώ να πω ότι είμαι ικανοποιημένος από το αναπτυξιακό αυτό οδοιπορικό. Από την αρχή γνωρίζαμε ότι δεν υπάρχει συγκεκριμένη Ιθάκη κι ούτε τέρμα στο ωραίο αυτό ταξίδι. Πρότυπό μας από τα σπουδαστικά χρόνια ήταν το μαθηματικό μοντέλο της δυναμικής ισορροπίας, δηλαδή της επίτευξης σταθερότητας σε συνεχώς ψηλότερο επίπεδο. Ξέραμε όμως ότι θα υπήρχαν στον δρόμο μας Λαιστρυγόνες και Κύκλωπες, αν και δεν μπορούσαμε να προβλέψουμε το χειρότερο απ’ αυτούς, τον τουρκικό Αττίλα.

Ξέραμε, επίσης, ότι χρειάζεται συνεχής πάλη ακόμη και για να κρατήσεις ό,τι κερδίζεις, αλλιώς σαν άλλος Σίσυφος αναγκάζεσαι να ξαναρχίσεις από την αρχή το ανέβασμα. Τα καλά οικονομικά αποτελέσματα είναι εμφανή, αν και θα μπορούσαν να είναι καλύτερα. Επιβεβαίωση τούτου αποτελεί η ένταξη της Κύπρου στην Ε.Ε. και την ΟΝΕ. Εκείνα που δεν είναι εμφανή, είναι τα αποτελέσματα της οικονομικής προόδου πάνω στην κοινωνία και τα άτομα, που ήταν το προσωπικό μου στοίχημα στο ταξίδι αυτό. Το ερώτημα είναι: Έχουμε τώρα μια καλύτερη κοινωνία;

Είναι τώρα πιο ευτυχισμένος και καλύτερος ο Κύπριος παρά το 1960; Την απάντηση θα την αφήσω στους ειδικούς, τους κοινωνιολόγους κι άλλους. Οι ίδιοι ειδικοί θα πρέπει να επεξεργαστούν εξειδικευμένα προγράμματα κοινωνικής κι ατομικής ανάπτυξης, τα οποία να ενταχθούν στα γενικότερα Σχέδια Ανάπτυξης. Φαίνεται ότι πράγματι η οικονομική ανάπτυξη, ακόμη κι όταν διαχέεται ισομερώς, δεν μεταφράζεται αυτόματα σε κοινωνική ανάπτυξη. Χρειάζεται η ετοιμασία και εφαρμογή εξειδικευμένων προς τούτο προγραμμάτων».

Τελικά δεν χρειάζονται οι ειδικοί για να πιστοποιήσουν την αποτυχία μας να φτιάξουμε μια καλύτερη κοινωνία. Απεναντίας καταφέραμε να εξαφανίσουμε πολλές βασικές αρχές που συνείχαν παλαιότερα την κυπριακή κοινωνία/οικογένεια και να εμπλέξουμε τον λαό σε μια κατάσταση άγχους κι αβεβαιότητας. Κι όμως από τα πρώτα Σχέδια Ανάπτυξης αναγνωρίστηκε ότι η οικονομική ανάπτυξη δεν ήταν αυτοσκοπός. Ήταν η απαραίτητη προϋπόθεση για κοινωνική ανάπτυξη, ανάπτυξη σε όλους τους άλλους τομείς.

Δεν ονειρευτήκαμε να δημιουργήσουμε την ιδανική πολιτεία του Πλάτωνα. Ονειρευτήκαμε μια οικονομία αναπτυγμένη, με ψηλό ΑΕΠ, κατανεμημένο με τέτοιο τρόπο ώστε να ικανοποιούνται οι βασικές ανάγκες όλων των πολιτών και το βιοτικό τους επίπεδο να βελτιώνεται συνεχώς. Οραματιστήκαμε, όχι μόνο να καλύψουμε τις ανάγκες των αδύνατων τάξεων του λαού (συνταξιούχων, πολυτέκνων, ανέργων), αλλά και να κάνουμε καλύτερη τη ζωή των μη προνομιούχων ατόμων (αναπήρων, τυφλών, κωφών).

Στοχεύσαμε να δώσουμε την ευκαιρία σε όλα τα παιδιά και τα άτομα κάθε ηλικίας στη μόρφωση (δωρεάν παιδεία, προδημοτική, ολοήμερο σχολείο, επιμορφωτικά και νυκτερινά κέντρα, ειδικές σχολές, υποτροφίες για σπουδές στο εξωτερικό, ίδρυση πανεπιστημίων με δωρεάν φοίτηση). Επιπλέον προς τα γράμματα, καλλιεργήσαμε τις καλές τέχνες (αγορά έργων ζωγραφικής και βιβλίων ζωγράφων και συγγραφέων), το θέατρο (ίδρυση ΘΟΚ και στήριξη ελεύθερου θεάτρου), τη μουσική (κρατικές ορχήστρες), τον αθλητισμό (ΚΟΑ, ανέγερση σταδίων).

Παρόλο που ένα παλιό όνειρο, η εισαγωγή του ΓΕΣΥ, δεν πραγματοποιήθηκε ακόμη, η υγεία του λαού δεν παραμελήθηκε. Το Κράτος βελτίωσε συνεχώς την ανθρώπινη και υλική υποδομή (πρόσθετο προσωπικό με νέες ειδικεύσεις, καινούργια νοσοκομεία, σύγχρονος εξοπλισμός) για δωρεάν παροχή ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης στο μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού (μέχρι 85%). Από τη δεκαετία του 1960 ξεκίνησαν προσπάθειες για χωροταξικό προγραμματισμό, ώστε η ανάπτυξη στον χώρο να καλύψει όλη την επικράτεια της Κύπρου με σεβασμό προς το φυσικό περιβάλλον.

Δυστυχώς η εισβολή ανέτρεψε τα σχέδια κι η ανάπτυξη περιορίστηκε στις Ε/κ περιοχές. Αν και αναπόφευκτα υπήρξε κάποια επιβάρυνση στο περιβάλλον σε ορισμένες περιοχές, μπορεί να λεχθεί ότι αποφεύχθηκαν τα χειρότερα (ενεργοποίηση της σχετικής νομοθεσίας και των αναθεωρημένων χωροταξικών σχεδίων, υλοποίηση βασικών έργων υποδομής, αποχετευτικά συστήματα, σχέδια αποκομιδής κι επεξεργασίας σκυβάλων, προστασία ορισμένων περιοχών (Ακάμας, Κάβο Γκρέκο, Τρόοδος).

Ακόμη και τη βελτίωση του πλαισίου λειτουργίας των θεσμών επιδιώξαμε. Πέραν της ανέγερσης νέων/σύγχρονων δικαστηριακών κτιρίων σε όλες τις πόλεις, της ενίσχυσης της δύναμης των δικαστών και της δημιουργίας μηχανισμού αναθεώρησης κι εκσυγχρονισμού της νομοθεσίας, καταβλήθηκαν προσπάθειες, όχι τόσο επιτυχείς, για επιτάχυνση της απονομής δικαιοσύνης.

Σημαντικές προσπάθειες έγιναν, τέλος, για τον εκσυγχρονισμό και τη βελτίωση της λειτουργικότητας κι αποδοτικότητας της δημόσιας υπηρεσίας (καλύτερη οργάνωση κι υιοθέτηση νέων μεθόδων εργασίας, ίδρυση της ακαδημίας δημόσιας διοίκησης, πρωτοποριακή έναρξη μηχανογράφησής της).

Με όλη αυτή την πολύπλευρη αντιμετώπιση της οικονομικο/κοινωνικής ανάπτυξης, δείγματα της οποίας συνόψισα πιο πάνω, θα ανέμενε κανένας θαύματα σε όλους τους τομείς και προπαντός τη δημιουργία μιας ξεχωριστής, σύγχρονης κοινωνίας, απαλλαγμένης από τα φαινόμενα, που παρουσιάζονται καθημερινά: απληστία, καταδολίευση, νεποτισμός... Ακόμη κι η λαίλαπα της εισβολής κι η συνεχιζόμενη ημικατοχή, που οπωσδήποτε επηρέασαν παραδοσιακές αρχές της κυπριακής κοινωνίας, δεν μπορούν να αποτελούν ερμηνεία των συμβαινόντων.

Δίκαια ζητώ τώρα τη συνδρομή των ειδικών για να ερμηνεύσουν, γιατί ύστερα από όλο αυτό το πολύπλευρο οδοιπορικό ανάπτυξης δεν γίναμε καλύτεροι και τι πρέπει να γίνει για το μέλλον. Δυο γενικές εξηγήσεις που προσωπικά μπορώ να δώσω είναι, πρώτο, το μικρό μέγεθος της κοινωνίας μας και, δεύτερο, η ποιότητα των ενεργειών μας, που επίσης επηρεάζεται και καθορίζεται από το πρώτο. Φαίνεται και πάλι ότι «το μικρό δεν είναι πάντοτε κι ωραίο»!

ΔΡ. ΙΑΚΩΒΟΣ ΑΡΙΣΤΕΙΔΟΥ
Πρώην Υπουργός
Πρώην Γενικός Διευθυντής Γραφείου Προγραμματισμού
www.iacovosaristidou.com