Ο σημερινός κόσμος

Αυτή την ερώτηση υπέβαλε ο Πρόεδρος της Ρωσίας Βλαντίμιρ Πούτιν μιλώντας στη συνεδρίαση της Διεθνούς Λέσχης Συζητήσεων «Βαλντάι» που έγινε στο Σότσι στις 24 Οκτωβρίου.
Αναζητώντας την απάντηση στην ερώτηση αυτή που περιγράφει με ακρίβεια το ιστορικό δίλημμα μπροστά στο οποίο βρέθηκε ο πλανήτης μας και την επιλογή που θα πρέπει να κάνουμε, προσπάθησε να ξεκαθαρίσει γιατί ο κόσμος μας γίνεται όλο και πιο επισφαλής και όλο και λιγότερο προβλέψιμος.

Σήμερα έχουν συσσωρευθεί πολλές αντιθέσεις. Και δυστυχώς δεν υπάρχει σιγουριά ότι το υφιστάμενο σύστημα οικουμενικής και περιφερειακής ασφάλειας είναι ικανό να μας σώσει από τις αναταραχές, γιατί είναι σοβαρά αποδυναμωμένο, κομματιασμένο και παραμορφωμένο.

Πολλοί από τους μηχανισμούς διασφάλισης της παγκόσμιας τάξης πραγμάτων έχουν διαμορφωθεί σύμφωνα με τα αποτελέσματα του Δεύτερου Παγκόσμιου Πολέμου. Η σταθερότητα αυτού του συστήματος δεν στηρίχθηκε μόνο στην ισορροπία των δυνάμεων και στο δικαίωμα των νικητών, αλλά και στο γεγονός ότι οι ιδρυτές του έβλεπαν ο ένας τον άλλον με σεβασμό και προσπαθούσαν να πετύχουν συμφωνίες. Παρ' όλα τα μειονεκτήματά του, αυτό το σύστημα μπορεί και να μην επέτρεπε πάντα να επιλυθούν τα διεθνή προβλήματα, όμως και δεν επέτρεπε, συνήθως, η όξυνσή τους να ξεπεράσει ορισμένα όρια.

Σε περίπτωση που αυτό το σύστημα θα καταστρεφόταν χωρίς να αντικατασταθεί με ένα καινούργιο, δεν θα έμενε κανένα άλλο μέσο επίλυσης των διαφορών εκτός από την ωμή βία. Λογικά έπρεπε να ανασυγκροτηθεί, να προσαρμοσθεί στη νέα πραγματικότητα. Όμως οι ΗΠΑ που ανακήρυξαν τον εαυτό τους «νικητές» του «ψυχρού πολέμου» θεώρησαν αλαζονικά ότι τέτοια ανάγκη δεν υπάρχει.

Έτσι ο «ψυχρός πόλεμος» τελείωσε «χωρίς να υπογραφεί ειρήνη», δηλαδή χωρίς να συμφωνηθεί να τηρούνται οι υφιστάμενοι ή να δημιουργηθούν νέοι κανόνες και προδιαγραφές. Οι «νικητές» αποφάσισαν να προσαρμόσουν όλο τον κόσμο στα δικά τους συμφέροντα. Και επειδή το υφιστάμενο σύστημα των διεθνών σχέσεων και του διεθνούς δικαίου δεν τους άφηνε να πετύχουν τους στόχους τους, το χαρακτήρισαν απαρχαιωμένο και άχρηστο.

Η αντικειμενικότητα και δικαιοσύνη θυσιάζονταν στην πολιτική σκοπιμότητα. Τους κανόνες του δικαίου, τους αντικαθιστούσαν οι αυθαίρετες ερμηνείες και οι υποκειμενικές εκτιμήσεις. Στις συνθήκες υπεροχής μιας χώρας και των συμμάχων (ή δορυφόρων) της οι συνταγές αυτής της χώρας παρουσιάζονταν ως γενικές λύσεις, η δική της γνώμη επιβαλλόταν ως γνώμη όλης της διεθνούς κοινότητας ενώ τα «ελεύθερα» ΜΜΕ, όχι σπάνια, παρουσίαζαν το μαύρο σαν άσπρο και το άσπρο σαν μαύρο.

Η εθνική κυριαρχία για τα περισσότερα κράτη έχανε όλο και πιο πολύ τη σημασία της. Επικράτησε η «αρχή»: η νομιμότητα του ενός ή του άλλου καθεστώτος είναι τόσο πιο μεγάλη όσο πιο μεγάλη είναι η νομιμοφροσύνη του προς το μόνο παγκόσμιο κέντρο επιρροής. Και για ανυπότακτους προορίζονταν βίαιες ενέργειες, οικονομική και προπαγανδιστική πίεση, επέμβαση στα εσωτερικά, ανατροπή ανεπιθύμητων καθεστώτων και προσφυγές σε κάποια «υπερνομικότητα», όταν ήταν απαραίτητο να διευθετηθούν παράνομα οι μεν ή οι δε συγκρούσεις.

Όμως η επιβολή των αμερικανικών συνταγών δεν φέρνει επιθυμητά αποτελέσματα, δεν οδηγεί στην επίλυση των προβλημάτων και τη διευθέτηση των διαφορών και συγκρούσεων αλλά αντίθετα στην κλιμάκωσή τους. Αντί για κυρίαρχα και σταθερά κράτη δημιουργείται και δυναμώνει το χάος. Αντί για τη δημοκρατία υποστηρίζονται οι αντιδραστικές δυνάμεις πάσης φύσεως - από ανοικτούς Ναζί μέχρι ισλαμιστές ριζοσπάστες.
Φαίνεται ότι οι Αμερικανοί με τις ενέργειές τους «κόβουν το κλαδί πάνω στο οποίο κάθονται». Δεν γίνεται να ανακατεύει κανείς την πολιτική και την οικονομία, όμως τέτοιο ανακάτωμα λαμβάνει χώρα.

Κατά τη γνώμη του Ρώσου Προέδρου, οι πολιτικά αιτιολογημένες κυρώσεις ήταν λάθος που επέφερε ζημιά σε όλους. Αν και είναι ξεκάθαρο ότι η απόφαση για τις κυρώσεις εγκρίθηκε υπό πίεση - και ξέρουμε ποιοι άσκησαν αυτή την πίεση. Η Ρωσία δεν θα πάρει πόζα, δεν θα κάνει τον προσβεβλημένο, και δεν θα ζητήσει τίποτε από κανένα. Η Ρωσία είναι αυτάρκης χώρα. Και στις συνθήκες των κυρώσεων θα πραγματοποιεί τους μετασχηματισμούς πιο αποφασιστικά, ενώ η εξωτερική πίεση μόνο θα συσπειρώσει τη ρωσική κοινωνία. Φυσικά οι κυρώσεις παρεμβάλλουν προσκόμματα για μας, επιχειρούν να μπλοκάρουν την ανάπτυξή μας και να μας σπρώξουν προς την αυτοαπομόνωση. Αλλά η χώρα μας δεν θα απομονωθεί από τον υπόλοιπο κόσμο.

Είμαστε έτοιμοι για διάλογο και για την εξομάλυνση των οικονομικών και πολιτικών σχέσεων. Λένε ότι η Ρωσία στρέφει τα νώτα της προς την Ευρώπη και αναζητά άλλους εταίρους πρώτ' απ' όλα στην Ασία. Όμως οι δραστηριότητες της Ρωσίας στην περιοχή της Ασίας και του Ειρηνικού δεν άρχισαν σήμερα και δεν συνδέονται με τις κυρώσεις. Συνδέονται με το γεγονός ότι η Ανατολή παίρνει όλο και πιο μεγάλο μέρος στην παγκόσμια οικονομία και πολιτική. Και αυτό το γεγονός επίσης έχει σχέση με τη διαμόρφωση ενός πολυκεντρικού κόσμου.

Πρέπει να σημειωθεί ότι η δημιουργία του πολυκεντρικού κόσμου από μόνη της δεν ενισχύει τη σταθερότητα. Για να επικρατήσει χρειάζεται να τηρούνται ορισμένοι κανόνες. Εάν δεν δημιουργήσουμε ένα σαφές σύστημα αμοιβαίων δεσμεύσεων και συμφωνιών, εάν δεν φτιάξουμε αξιόπιστους μηχανισμούς επίλυσης κρίσιμων καταστάσεων, τα χαρακτηριστικά της παγκόσμιας αναρχίας θα αυξάνονται αναπόφευκτα.

Πέρυσι προειδοποιούσαμε τους Αμερικανούς και Ευρωπαίους εταίρους μας ότι οι βιαστικές παρασκηνιακές αποφάσεις για τη σύνδεση της Ουκρανίας με την ΕΕ εγκυμονούν σοβαρούς κινδύνους, πρωτ' απ' όλα οικονομικούς, ότι απροετοίμαστα και αυθαίρετα βήματα θίγουν συμφέροντα πολλών τρίτων χωρών, συμπεριλαμβανομένης της Ρωσίας ως βασικού εμπορικού εταίρου της Ουκρανίας (Να θυμηθούμε ότι οι διαπραγματεύσεις για την προσχώρηση της Ρωσίας στον ΠΟΕ κράτησαν 19 χρόνια, ήταν δύσκολες, όμως επέτρεψαν να γίνουν ικανοποιητικές συμφωνίες.).

Με τη σύνδεση της Ουκρανίας με την ΕΕ από την «πίσω πόρτα» θα διείσδυαν στη Ρωσία ξένα εμπορεύματα και υπηρεσίες. Όμως κανένας δεν ρώτησε τη γνώμη μας. Και γενικά αντί για εκπολιτισμένο διάλογο έγινε πραξικόπημα που είχε ως συνέπειες χάος, ξεχαρβάλωμα της οικονομίας και εμφύλιο πόλεμο με πολυάριθμα θύματα. Αν δεν ενθαρρύνονταν οι αυθαίρετες ενέργειες δεν θα γίνονταν όλα αυτά.

Η Ρωσία έκανε την επιλογή της: προτεραιότητές μας αποτελούν η περαιτέρω τελειοποίηση των θεσμών της δημοκρατίας και της ανοικτής οικονομίας, η ταχεία εσωτερική ανάπτυξη και η στερέωση της κοινωνίας στη βάση των παραδοσιακών αξιών και του πατριωτισμού.

STANISLAV OSADCHIY
Πρεσβευτής της Ρωσικής Ομοσπονδίας στην Κύπρο