Εισήγηση εκπόνησης πιλοτικού προγράμματος βιώσιμης άντλησης και εφαρμογής των νόμων και κανονισμών

Η εμπειρία μου σε υδάτινα θέματα, το ενδιαφέρον μου σε περιβαλλοντικά και διεθνή γεγονότα, το ιδιαίτερο ενδιαφέρον μου για την παραδοσιακή διατροφή καθώς επίσης και οι ετήσιες επισκέψεις μου στην Κύπρο, με παρότρυναν στις παρούσες εισηγήσεις, σκέψεις και προβληματισμούς.

Βασική αρχή
Με ανεξέλεγκτη άντληση, αργά ή γρήγορα, όλοι οι υδροφορείς έχουν τέλος. Τα παραδείγματα εξάντλησης τόσο στην Κύπρο, π.χ. στα Κοκκινοχώρια και στο Φασούρι, όσο και παγκοσμίως είναι πολλά και η λήψη προληπτικών μέτρων είναι επιτακτική.

Ιστορικό
Η ανακάλυψη του υδροφορέα της περιοχής Αγρού έγινε τη δεκαετία του 1960 και η χρήση του άρχισε μια δεκαετία αργότερα. Παρόλο που δεν υπάρχουν ενδείξεις υπεράντλησης, ανεπίσημες πληροφορίες δείχνουν ότι μερικές γεωτρήσεις έχουν εξαντληθεί και η απόδοση άλλων μειώθηκε.

Εντυπώσεις
Η γενική αντίληψη στον Αγρό είναι ότι γίνεται υπεράντληση - ως παράδειγμα δίνεται το στέρεμα αρκετών φυσικών πηγών. Υπάρχουν όμως και αντιλήψεις ότι ο υδροφορέας τροφοδοτείται από μακρινές πηγές όπως της Τουρκίας - με παρόμοιο τρόπο όπως και το Κεφαλόβρυσο της Κυθραίας, αγνοώντας ότι, όπως πιστεύεται, στέρεψε λόγω γεωτρήσεων στην περιοχή. Μια άλλη, αντικρουόμενη όμως, αντίληψη, είναι ότι ο υδροφορέας δεν άλλαξε αφού οι πηγές της Αναστασιάς και του Καούρου δεν έχουν επηρεαστεί. Άλλοι ρίχνουν ευθύνη υπεράντλησης στους εμφιαλωτές και πωλητές πόσιμου νερού. Όμως, ανεπίσημες πληροφορίες δείχνουν ότι αυτή η άντληση δεν υπερβαίνει το 10% της ολικής άντλησης.

Γνωμάτευση
Μια επαγγελματική γνωμάτευση είναι βασική προϋπόθεση για σωστή πληροφόρηση, καλό προγραμματισμό και εκπόνηση εμπεριστατωμένης μελέτης βιώσιμης λύσης. Μερικά στοιχεία που χρειάζονται γνωμάτευση είναι: 1) η μορφολογία του υδροφορέα (π.χ. είναι ενιαίος ή αποτελείται από ανεξάρτητες μονάδες) καθώς επίσης η χωρητικότητα και αναπληρωσιμότητά του, 2) η εφικτή ποσότητα ετήσιας άντλησης και κατά πόσο μπορεί να αυξομειώνεται ανάλογα με τις ετήσιες καταστάσεις, αλλά και μακροχρόνιες προβλέψεις, 3) πρόσφατα στατιστικά στοιχεία της ολικής και κατά μέρους ποσότητας άντλησης νερού για άρδευση, οικιακή/βιομηχανική χρήση και πώληση νερού (εμφιαλωμένου ή χύμα), 4) ο αριθμός των γεωτρήσεων, ελεγχόμενων και μη, και 5) η διάγνωση κινδύνου και τα μέτρα προστασίας εναντίον της μόλυνσης του υδροφορέα από φυτοφάρμακα και λιπάσματα.

Προγραμματισμός
Μετά την έγκυρη γνωμάτευση ακολουθεί:
· Η εκπόνηση εύκολων στην εφαρμογή, στον έλεγχο και στην επίβλεψη κανονισμών για ασφαλή άντληση.
· Λήψη μέτρων εξοικονόμησης νερού.
· Πρόνοια και σχεδιασμός για αντιμετώπιση του χρόνιου προβλήματος της μη εφαρμογής των νόμων και κανονισμών στην Κύπρο.

Ενημέρωση
Μια άλλη προϋπόθεση επιτυχίας είναι η οργάνωση καλά προγραμματισμένων ενημερωτικών/μορφωτικών συγκεντρώσεων αρχικά στον Αγρό και μετέπειτα στην ευρύτερη περιοχή του υδροφορέα. Η συμμετοχή των κατοίκων στη λήψη και αποδοχή των απαιτούμενων μέτρων είναι βασική προϋπόθεση επιτυχούς αντιμετώπισης του κινδύνου υπεράντλησης.

Ευθύνη
Παρόλο που η ευθύνη πρόληψης είναι συλλογική, ακόμη πιο σημαντικός είναι ο ρόλος των τοπικών ηγετικών στελεχών και αρχών διοίκησης για υλοποίηση αυτής της ευθύνης. Δεδομένου ότι ο ίδιος υδροφορέας εξυπηρετεί, εκτός από την γεωργία, τον οικιακό και τον βιομηχανικό τομέα οι επιπτώσεις υπεράντλησης είναι πολύπλευρες και οι συνέπειες θα είναι ακόμη πιο καταστροφικές.

Υπάρχει και μια άλλη πλευρά. Η αναγνώριση της Μεσογειακής Διατροφής ως αγαθού Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της UNESCO, με τον Αγρό ως εμβληματική κοινότητα αντιπροσώπευσης της Κύπρου, φέρνει πρόσθετες ευθύνες εξασφάλισης των υδάτινων πόρων.

Λαμβάνοντας υπόψη ότι οι μακροπρόθεσμες περιβαλλοντικές/καιρικές προβλέψεις κάνουν λόγο για αύξηση σε συχνότητα και ένταση των ακραίων καιρικών συνθηκών, με ιδιαίτερα έντονη επίδραση στους υδάτινους πόρους, η προτεινόμενη έρευνα και λήψη μέτρων είναι ακόμη πιο επείγουσα.

Πιλοτικό πρόγραμμα εφαρμογής νόμων
Ο υδροφορέας του Αγρού, που είναι σχετικά καινούργιος και χωρίς φαινομενική ζημιά, μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως ένα πιλοτικό έργο με πρώτιστο μέλημα την ανάπτυξη ενός διορατικού σχεδιασμού με ιδιαίτερη μέριμνα την υπερνίκηση του χρόνιου προβλήματος της εφαρμογής των νόμων και κανονισμών. Κάπου πρέπει να γίνει μια αρχή!

Προώθηση παραδοσιακής διατροφής
Ένα άλλο εθνικής σημασίας πρόγραμμα είναι η χρησιμοποίηση του Αγρού ως κέντρου προώθησης και προβολής της γνήσιας καθημερινής παραδοσιακής διατροφής. Αξιοπρόσεκτο είναι ότι, με αυτή τη διατροφή, μαζί με τα γνωστά οφέλη υγείας, περιβάλλοντος και οικογενειακής οικονομίας, επιτυγχάνεται και σημαντική εξοικονόμηση νερού (όχι απαραίτητα στον Αγρό) λόγω του ότι περιέχει πολλά φαγητά φυτικής προέλευσης.

Με την παραδοσιακή της διατροφή, η Κύπρος μπορεί να μπει δυναμικά στις παγκόσμιες διαβουλεύσεις σε θέματα υγείας, περιβάλλοντος και οικογενειακής οικονομίας.

ΜΑΡΚΟΣ ΔΥΜΙΩΤΗΣ
Μελβούρνη-Αυστραλία