Στις 9 Αυγούστου 1956, η αποικιοκρατική Αγγλία ανέβασε στην αγχόνη τρεις μεγάλους ήρωες της ελληνικής ελευθερίας· τον Ιάκωβο Πατάτσο, τον Αντρέα Ζάκο και τον Χαρίλαο Μιχαήλ. Σαράντα μία ημέρες μετά, στις 21 Σεπτεμβρίου 1956, ο αιμοσταγής Χάρντινγκ και οι δήμιοί του έδειξαν για μια ακόμη φορά τη «γενναιότητά» τους.
Προχώρησαν σε ένα ακόμη τριπλό έγκλημα, απαγχονίζοντας τον Μιχαήλ Κουτσόφτα, τον Ανδρέα Παναγίδη και τον Στέλιο Μαυρομάτη. Συνομήλικοι και συγχωριανοί οι δύο πρώτοι έζησαν τα λίγα χρόνια της ζωής τους με τις ίδιες δυσκολίες. Μπήκαν στη βιοπάλη, αφού η φτώχια δεν τους επέτρεψε να φοιτήσουν στο Γυμνάσιο και να ικανοποιήσουν το όνειρό τους να σπουδάσουν. Κοινή και η πορεία τους στον αγώνα για την απελευθέρωση της Κύπρου. Εντάχθηκαν στην ΕΟΚΑ και με την αριστεία τους στο πεδίο της μάχης αναδείχθηκαν σε σύμβολα αρετής και μεγαλείου.
Καθ’ όλη τη διάρκεια της κράτησής τους παρέμειναν όρθιοι, με άκαμπτο ηθικό, αποφασισμένοι να πεθάνουν για να ζήσουν αιώνια και να φωτίζουν με το παράδειγμά τους τον δρόμο του καθήκοντος και του χρέους που έπρεπε να ακολουθήσει κάθε Έλληνας της Μεγαλονήσου. Κλεισμένος στις φυλακές του Αγίου Δομετίου, ο Κουτσόφτας απέρριψε πρόταση του υπευθύνου της ΕΟΚΑ στο Παλιομέτοχο να τον βοηθήσει για να αποδράσει.
Ήξερε πως η απόδρασή του θα έκανε ακόμη μεγαλύτερο το μίσος των αποικιοκρατών και θα ικανοποιούσαν την εκδικητική τους μανία προχωρώντας σε άμεση εκτέλεση του Παναγίδη. Στην πρόταση, λοιπόν, για απόδραση απάντησε πως «αν φύγω, ο Ανδρέας θα οδηγηθεί στην αγχόνη. Αν μείνω, υπάρχει κάποια ελπίδα να σωθεί ο Ανδρέας, που έχει και τρία παιδιά, ενώ εγώ δεν έχω παιδιά». Γενναιοψυχία μέχρι τέλους επέδειξε και ο Ανδρέας Παναγίδης.
Στις επιστολές που έγραψε τις τελευταίες ημέρες, πριν από τον θάνατό του, στους γονείς, στα παιδιά και στη γυναίκα του αποτυπώνονται σε όλη τους την έκταση η δύναμη, η ψυχραιμία, το θάρρος και οι αρετές με τις οποίες ήταν οπλισμένος ο χαρακτήρας του.
Από τα ίδια υλικά ήταν πλασμένος και ο χαρακτήρας του τρίτου νεομάρτυρα της ελευθερίας, του Στέλιου Μαυρομάτη, από τον Λάρνακα Λαπήθου και εξάδελφου ενός άλλου ευκλεούς, του Ευαγόρα Παλληκαρίδη. Το ηθικό του δεν λύγισε ούτε από τα απάνθρωπα βασανιστήρια που υπέστη στο κολαστήριο της Ομορφίτας ούτε από τους ψυχολογικούς εκβιασμούς που ασκούσαν οι δεσμοφύλακές του στις Κεντρικές φυλακές της Λευκωσίας, οδηγώντας τον, μαζί με τους Κουτσόφτα και Παναγίδη, τρεις φορές την ημέρα στην αγχόνη, για να κάμψουν το φρόνημά τους.
Με βιβλική καρτερία οι τρεις ήρωες και εν μέσω πατριωτικών θουρίων και του «Υπερμάχω» που έψαλλαν οι ίδιοι και οι συγκρατούμενοί τους, οδηγήθηκαν στο ικρίωμα, χωρίς να λιποψυχήσουν, αφήνοντας άναυδους ακόμη και αυτούς τους δημίους. Στους αιώνες των αιώνων η δόξα σας Μιχαήλ, Ανδρέα, Στέλιο.
ΜΑΝΩΛΗΣ ΣΤΕΡΓΙΟΥΛΗΣ
Φιλόλογος - Σχολικός Σύμβουλος
