Στην αρχή φάνηκαν οι Σφίγγες. Ακέφαλες μα επιβλητικές, φυλάνε το μνημείο που κρύβει στα σπλάχνα του Κύριος οίδε ποιον σπουδαίο της εποχής. Ακοίμητοι φρουροί κι ας πάλευαν αιώνες να αναπνεύσουν πνιγμένες στο χώμα. Και τα λαγωνικά της αρχαιολογίας το μυρίστηκαν πως «δεν ήταν ώς εδώ». Σκάψε-σκάψε, τελικά τις ξετρύπωσαν. Να τις δεις; Πού να σ' αφήσουν τα νοτισμένα μάτια σου, το φούσκωμα της ψυχούλας σου που χοροπηδά μπροστά στο ασύλληπτο μεγαλείο μιας τέχνης μοναδικής.

Μιας τέχνης που την πετύχαιναν το μεράκι πρώτα, η αισθητική ύστερα και τελευταία η σμίλη στα χέρια του γλύπτη. Τέτοιο κέντημα σε μάρμαρο, τα χάνεις, οι βόστρυχοι, το διάδημα, τα χαρακτηριστικά, όσα ακόμα στέκουν, καλλονές της εποχής τέλεια σμιλεμένες, οι κοπελιές απ' τις Καρυές της Πελοποννήσου που βρέθηκαν στην Αμφίπολη. Ο χιτώνας θαρρείς αναδεύεται στο πρώτο αεράκι. Τα μάτια, λες ζωντανά, κρύβουν του κόσμου την τρυφεράδα, τα χείλη τώρα λες, τώρα, θα σου σιγοψιθυρίσουν πανάκριβα μυστικά.

Οι Καρυάτιδες, πανέμορφες κόρες, στηρίγματα οροφής, εμφανίζονται για τέταρτη φορά στην ιστορία, στον κόσμο της αρχαιολογίας! Τα περίτεχνα σκαλίσματα στο μάρμαρο πόση αγάπη, πόση υπομονή, πόσο πάθος για την ομορφιά φανερώνουν. Ανατριχιάζεις, λες κι ακουμπάς το άψυχο γυαλί απέναντί σου, πού να 'χες και την τύχη να τις πλησιάσεις. Σημάδια μας στέλνει αιώνες η σκαπάνη. Μια φλούδα γης σηκώνει, έναν κόσμο ολόκληρο αποκαλύπτει. Τι ταραχή παγκόσμια τότε που ο Μανώλης Ανδρόνικος μάς χάρισε τον Ήλιο της Βεργίνας!

Και τώρα στην Αμφίπολη ένας τύμβος σαν γήπεδο μεγάλος, λες και τον καταβρόχθισε η γη, ξυπνά την πανάρχαιη απορία: «Ζει ο βασιλιάς Αλέξανδρος;». Για κάποιους κατακτητής, ιμπεριαλιστής, για κάποιους αρρωστημένα φιλόδοξος, για κάποιους κυνηγημένος απ' την αντιπαλότητα με τον γονιό του τον βασιλιά Φίλιππο, έντιμος δεν θα 'ναι κανείς αν δεν παραδεχθεί πως κουβάλησε μαζί του στο άπλωμά του στα πέρατα της γης ό,τι ευγενικό είχε ο ελληνικός πολιτισμός.

Όχι, δεν είναι, λένε οι γνώστες, ο τάφος του Αλέξανδρου αυτός της Αμφίπολης. Και τι μ' αυτό; Όποιος - όποιοι κι αν αποτέθηκαν εκεί ευλαβικά, με κτερίσματα σίγουρα συλημένα, το μήνυμα ένα είναι: όπου κι αν την αγγίξουμε, η Ελλάδα μάς πληγώνει με το φως της και μεις την πληγώνουμε ανταποδίδοντάς της το σκοτάδι που αφήσαμε να βασιλέψει στις καρδιές μας. Μακριά από αρχαιολαγνίες, πέρα από τη φιλοσοφία, τις αρχές, την τέχνη και μόνο για την Αμφίπολη, πες το χωρίς να ντραπείς:

«Ναι, είμαι απ' εκείνη τη ράτσα, έχω κι εγώ εδώ Έγκωμη, Σαλαμίνα, Σόλους, έχω Βάσο Καραγιώργη, είμαι κληρονόμος μιας αυτοκρατορίας ανθρωπισμού, αξιοπρέπειας, συνείδησης. Μιας αυτοκρατορίας συλημένης μεν, που όμως τ' απομεινάρια της μπορούν να με κρατήσουν ολόρθο χιλιάδες ακόμα χρόνια. Κι εδώ "έναν φτελλίν" γης ανασηκώνεις και να 'τος από κάτω ολόκληρος κόσμος. Η σκαπάνη κάνει απλώς τη δουλειά της. Εγώ τι κάνω;».

ΑΛΕΚΑ ΓΡΑΒΑΡΗ-ΠΡΕΚΑ