Το σχολείο είναι ένας από τους κυριότερους, αν όχι ο κυριότερος θεσμός της κοινωνίας. Αντανακλά την κοινωνία, είναι η κοινωνία σε μικρογραφία. Μεταδίδει αξίες, αποδεκτά πρότυπα συμπεριφοράς και τις βασικές απαραίτητες γνώσεις στους νέους. Ο λόγος ύπαρξης των σχολείων σε όλο τον κόσμο φαίνεται να είναι ο ίδιος: η διατήρηση της παράδοσης, η συντήρηση της κληρονομιάς και η ανανέωση και ο εκσυγχρονισμός της.
Θεωρώντας ότι οι αλλαγές είναι ένα χαρακτηριστικό της πραγματικότητας, το σχολείο πρέπει πάντοτε να είναι έτοιμο για αλλαγές. Οι σκοποί και τα μέσα αγωγής πρέπει να προσαρμόζονται και να ανανεώνονται συνεχώς.
Η εποχή που ζούμε διακρίνεται από πολλές αλλαγές, αβεβαιότητες και αμφισβητήσεις πολλών αξιών και ιδεών.

Ο ρόλος της παιδείας σε αυτήν την περίοδο χρειάζεται τεράστιες θεωρήσεις σε ό,τι αφορά τη φιλοσοφία της αγωγής και τη φιλοσοφική κατάρτιση των εκπαιδευτικών, οι οποίοι έχουν ως αντικείμενο μελέτης ένα από τα πολυπλοκότατα φαινόμενα της ζωής, την ανάπτυξη του ανθρώπου, από την οποία εξαρτάται η ατομική του ευτυχία και η κοινωνική του ευημερία.

Οι βαθμολογίες των υποψηφίων που παρακάθισαν στις παγκύπριες εξετάσεις, για σκοπούς αποφοίτησης αλλά και για σκοπούς πρόσβασης στην τριτοβάθμια εκπαίδευση, ικανοποιούν τις αρμόδιες υπηρεσίες του Υπουργείου Παιδείας;

Ο μέχρι σήμερα σκοπός της αγωγής και τα μέσα επίτευξης του σκοπού αυτού, ανταποκρίνονται στα σημερινά δεδομένα; Ποια πρέπει να είναι τα μέσα ανάπτυξης της αγωγής, οι μέθοδοι διδασκαλίας, το περιβάλλον μάθησης και οι σχέσεις εκπαιδευτικών και εκπαιδευόμενων; Ποιος πρέπει να καθορίζει το πρόγραμμα σπουδών και σε ποιες φιλοσοφικές θεωρίες πρέπει να στηρίζεται;

Πολύ δύσκολα ερωτήματα γιατί οι διάφορες εκπαιδευτικές θεωρίες τα τελευταία χρόνια έχουν ανατραπεί ουκ ολίγες φορές. Την απάντηση στα πιο πάνω ερωτήματα πρέπει να τη δώσουν οι ειδικοί. Το κυπριακό παιδαγωγικό πρότυπο πρέπει να λάβει υπ’ όψιν τις νέες συνθήκες που δημιουργήθηκαν στην Κύπρο:

· Οικονομική κρίση και μείωση μισθών
· Μεγάλο ποσοστό ανεργίας ειδικά στους νέους
· Αμφισβήτηση θεσμών και αξιών
· Αποστροφή και απεξάρτηση της νέας γενιάς από τα κόμματα
· Αδιαφορία ανάμιξης και δράσης στις πολιτικές και κομματικές δραστηριότητες
· Απογοήτευση από τη συμπεριφορά της Ευρώπης (53% αποχή από τις Ευρωεκλογές)
· Νέα διεθνή πολιτικά, οικονομικά και κοινωνικά δεδομένα
· Εμφάνιση υπερεθνικιστικών ομάδων
· Αύξηση της βίας και της παραβατικότητας στους αθλητικούς χώρους
· Οι προοπτικές λύσης του κυπριακού προβλήματος
· Ο αναβαθμισμένος ρόλος που απέκτησε η Κύπρος λόγω της αναμενόμενης ανόρυξης φυσικού αερίου.

Με βάση λοιπόν όλες αυτές τις νέες συνθήκες που δημιουργήθηκαν στην Κύπρο ποιους στόχους πρέπει να προάγει η αγωγή; Ποια χαρακτηριστικά και ιδιότητες πρέπει να έχει ο αυριανός νέος πολίτης;

Στον γνωσιολογικό τομέα πρέπει:
1. Να έχει μια καλή αντίληψη των νέων μορφών γνώσεων και υψηλό βαθμό παρακολούθησης των εξελίξεων.
2. Να ενδιαφέρεται για την απόκτηση υψηλών επιπέδων γνώσεων.
3. Να συνεχίζει να αναδιοργανώνει και να βελτιώνει τις γνώσεις του για να μπορεί να ανταποκρίνεται στις συνεχώς μεταβαλλόμενες απαιτήσεις της αγοράς εργασίας.
4. Να μάθει ότι η γνώση δεν είναι αυτοσκοπός αλλά ένα μέσο που θα τον βοηθήσει να έλθει σε επαφή με την ίδιά του την εσωτερική ζωή.
Στον τομέα των δεξιοτήτων πρέπει:
1. Να αλλάζει συνεχώς απόψεις, σχέδια, προγραμματισμό της ζωής του με βάση τις νέες γνώσεις που απέκτησε.
2. Να είναι προετοιμασμένος να εξασκήσει περισσότερα από ένα επαγγέλματα στη ζωή του.
3. Να αναπτύξει τις ικανότητες και τα ιδιαίτερα ενδιαφέροντά του -διαφορετικές οι ικανότητες του καθενός- με τρόπο που θα τον καθιστούν ευτυχισμένο.

Στον συναισθηματικό τομέα πρέπει:
1. Να έχει βαθιά ριζωμένη την έννοια της ανθρωπιάς, της κοινωνικής αλληλεγγύης και προσφοράς.
2. Να σέβεται την προσωπικότητα του άλλου, να πιστεύει στον διάλογο και στην ελευθερία.
3. Να είναι διαλεκτικός με τους συνανθρώπους του.
4. Να ερμηνεύει γεγονότα χωρίς δογματισμούς και προκαταλήψεις. Να αμφισβητεί ακόμα και τον εαυτόν του.
5. Να μάθει ότι και οι αντιθέσεις δεν είναι αναγκαστικά ανεπιθύμητες.
6. Να είναι υπερήφανος για τις αρχές του, να σκέφτεται και να ενεργεί σαν ένα μέλος μιας ομάδας αλλά και σαν πρόσωπο ξεχωριστό. Να απεχθάνεται να ακολουθεί το πλήθος.
7. Να δέχεται ότι για να λειτουργήσει αποτελεσματικά η κοινωνία είναι απαραίτητο οι ανώτερες θέσεις των διαφόρων βαθμίδων να κατέχονται από τους καλύτερους και ειδικούς και όχι από τους ευνοούμενους των κομμάτων ή τις Κυβέρνησης.
8. Να είναι έτοιμος να ζήσει σε μια κοινωνία πολύ πιο μεγάλη και ανοιχτή από αυτήν που ήταν συνηθισμένος.
9. Να διαμορφώσει ανεκτικό και προσαρμοστικό χαρακτήρα για να μπορέσει να ζήσει σε αρμονία με το φυσικό και συνεχώς μεταβαλλόμενο κοινωνικό περιβάλλον.

Όλοι οι πιο πάνω στόχοι, όπως και πολλοί άλλοι, δεν αμφισβητώ ότι καλλιεργούνται από τα σχολεία μας. Απλά πιστεύω ότι πρέπει να είναι κάτω από συνεχή έμφαση. Το σχολείο πρέπει να είναι ουσιώδης συμμέτοχος της αλλαγής. Πρέπει να είναι ο χώρος όπου εκπαιδευτικοί και εκπαιδευόμενοι εξετάζουν τα θετικά και αρνητικά στοιχεία της κοινωνίας, οραματίζονται μελλοντικές μορφές σύγχρονης κοινωνίας, αυτοπειθαρχούν και αναπτύσσουν τη δημοκρατική αλληλεξάρτηση που θα οδηγήσει στην πολύπλευρη αρμονική ανάπτυξη των ανθρώπων.

ΜΙΧΑΛΗΣ ΕΥΑΓΓΕΛΟΥ
Συνταξιούχος εκπαιδευτικός, πρώην διευθυντής σχολείων μέσης εκπαίδευσης