Η Κυβέρνηση έπρεπε να είναι πιο προσεκτική προτού αποδεκτεί μαζική εκποίηση περιουσιών και μάλιστα ακόμη και στη μισή τιμή από την εκτιμημένη αξία

Πολύ νωρίς στην ιστορία της Κυπριακής Δημοκρατίας ένα θέμα που απασχόλησε την Κυβέρνηση ήταν ο εκσυγχρονισμός της νομοθεσίας. Το 1971 ιδρύθηκε το Γραφείο του Επιτρόπου Νομοθεσίας για την αναθεώρηση κι ενοποίησή της, περιλαμβανομένης και της μετάφρασης, η οποία ήταν ακόμη στην Αγγλική. Ύστερα από τόσα χρόνια και μετά την υιοθέτηση του ευρωπαϊκού δικαίου σε πλείστους τομείς είναι άξιον απορίας πώς τις μέρες μας ανακαλύψαμε, και μάλιστα καθ’ υπόδειξιν ξένων, ότι το δίκαιο των εκποιήσεων είναι του 1930!

Η σκέψη αυτή με οδήγησε να διερευνήσω λίγο το θέμα. Θα καλούσα όμως τους ειδικούς, ιστορικούς και κοινωνιολόγους, να ασχοληθούν περισσότερο με τέτοια θέματα, που διαμορφώνουν τελικά τη μοίρα μιας κοινωνίας, όσα χρόνια κι αν περάσουν. Γιατί άραγε αργήσαμε τόσο πολύ να εκσυγχρονίσουμε τη σχετική νομοθεσία, ώστε τις τελευταίες δεκαετίες να οδηγηθούν οι Κύπριοι σε τόσο μεγάλο υπερδανεισμό από τις τράπεζες, που δεν μπορούν να εξυπηρετήσουν;

Το φαινόμενο αυτό καταγράφεται στην κλασική Αθήνα του 6ου αιώνα π.Χ. Ο Δράκων, ο πρώτος Αθηναίος νομοθέτης, ο δημιουργός του γραπτού πολιτικού και ποινικού κώδικα της πόλης, διατήρησε αναπαλλοτρίωτες τις μεγάλες κτηματικές περιουσίες και τον θεσμό του δανεισμού με υποθήκη του σώματος, σύμφωνα με τον οποίο όσοι δεν εξοφλούσαν τα χρέη τους ήταν δυνατό να πωληθούν ως δούλοι από τους δανειστές τους. Ο θεσμός αυτός καταργήθηκε με τις πολιτειακές μεταρρυθμίσεις και την παραγραφή των χρεών (σεισάχθεια) που θέσπισε ο Σόλων το 592 π.Χ., για να αποφύγει τον εξανδραποδισμό των χρεωστών ή τη μετοίκησή τους από τις Αθήνες.

Δεν ξέρω εάν το αποτρόπαιο φαινόμενο του δουλεμπορίου του 16ου αιώνα και μετά από χώρες της Αφρικής προς την Αμερική είχε να κάμει με παρόμοιες καταστάσεις, αν και δεν θα το απέκλεια. Στην πιο σύγχρονη εποχή τόσο στην Κύπρο όσο κι αλλού παρουσιάστηκε το φαινόμενο της συγκέντρωσης μεγάλων κτηματικών περιουσιών στα χέρια τοκογλύφων διαφόρων περιοχών.

Ακόμη και στην εποχή μας γίναμε μάρτυρες της συστηματικής συγκέντρωσης κτημάτων από μικρό αριθμό οικονομικά δυνατών ατόμων, που έπαιρναν τις περιουσίες όσων αδυνατούσαν να εκπληρώσουν τις δανειακές τους υποχρεώσεις. Τα κατάλοιπα αυτής της «νόμιμης» πρακτικής είναι ακόμη εμφανή σε διάφορες περιοχές, όπου η ιδιοκτησία της γης ανήκει σε μικρό αριθμό οικογενειών.

Είναι προφανές ότι οι πραγματικά χρονοβόρες διαδικασίες που επέβαλε στη συνέχεια η νομοθεσία περί εκποιήσεων ήταν για να αντιμετωπιστούν τα πιο πάνω φαινόμενα. Ιδιαίτερα όταν τον ρόλο των παλιών συνοικιακών δανειστών ανέλαβαν οι απρόσωπες τράπεζες.

Ενόψει της πρόσφατης ανάληψης της ιδιοκτησίας των τραπεζών από ξένα κεφάλαια και του έμμεσου κινδύνου τα κεφάλαια αυτά να πάρουν τη θέση των παλαιών τοπικών τοκογλύφων, η Κυβέρνηση έπρεπε να είναι πιο προσεκτική προτού αποδεκτεί μαζική εκποίηση περιουσιών και μάλιστα ακόμη και στη μισή τιμή από την εκτιμημένη αξία. Πέραν της κοινωνικής αναστάτωσης, που θα επέφερε, μια τέτοια ενέργεια θα είχε και πολύ δυσμενείς επιπτώσεις πάνω στο οικονομικό σύστημα γενικά.

Δικαίως, λοιπόν, τα κόμματα ήγειραν ενστάσεις σε διάφορες πτυχές στο αρχικό νομοσχέδιο. Δεν ξέρω ακριβώς τις τροπολογίες που εισηγούνται. Από το τι συζητείται δημόσια φαίνεται ότι οι ανησυχίες στρέφονται προς δυο κατευθύνσεις: την προστασία της πρώτης κατοικίας και των μικρομεσαίων επιχειρήσεων και την παρεμπόδιση κερδοσκοπικών επιδιώξεων των νέων μεγαλομετόχων των τραπεζών.

Κι οι δυο συνάδουν με τους πιο πάνω κινδύνους και συμφωνούμε. Όμως για να μην αποθαρρύνουμε τις καλές αποταμιευτικές κι επενδυτικές συνήθειες των Κυπρίων, θα πρέπει όλα τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια να περάσουν από μια αντικειμενική αναδιάρθρωση, ώστε να καταστούν εξυπηρετούμενα προτού οδηγηθούν τα πράγματα σε αναγκαστική εκποίηση.

Μόνο οι ακραίες κι αλόγιστες πράξεις τελικά θα πρέπει να οδηγηθούν στο απόσπασμα της εκποίησης. Δεν βλέπω γιατί είναι κατακριτέο να έχει κάποιος μεγαλύτερο σπίτι με περισσότερες ανέσεις. Ή γιατί η απόκτηση δεύτερης κατοικίας, την οποία προορίζει για το άλλο του παιδί, είναι καταδικαστέα, όπως κι η εξασφάλιση μιας παραθεριστικής κατοικίας στη θάλασσα ή στο βουνό.

Η απόκτηση ενός ακόμη ακινήτου για ενοικίαση ήταν πάντα μια διέξοδος για να τοποθετήσει κάποιος τις αποταμιεύσεις του, ιδιαίτερα προτού αναπτυχθεί ο χρηματιστηριακός θεσμός. Το ίδιο ισχύει και για τις επιχειρήσεις. Οι κατασκευαστικές δραστηριότητες μπορεί να ξέφυγαν από το μέτρο με τις διευκολύνσεις των ίδιων των τραπεζών, όμως έφεραν πολύ συνάλλαγμα στον τόπο κι εξυπηρέτησαν την οικονομία με πολλούς τρόπους και θα συνεχίσουν να το κάνουν αν δεν καταστραφούν άγαρμπα.

Μια υγιής πτυχή της οικονομικής συμπεριφοράς των Κυπρίων ήταν παραδοσιακά η υψηλή ροπή προς αποταμίευση είτε για τα γεράματά τους είτε για να σπουδάσουν τα παιδιά τους είτε για να προικίσουν τις κόρες τους είτε για εξασφάλιση μιας καλύτερης θέσης στην κοινωνία. Οι αποταμιεύσεις αυτές στην αρχή πήγαιναν είτε για αγορά γης είτε για αγορά κατοικίας είτε για δραστηριοποίηση σε κάποια επιχείρηση. Η ανάπτυξη του τραπεζικού συστήματος καθώς και του θεσμού του χρηματιστηρίου διαφοροποίησαν την κατάσταση.

Οι αποταμιεύσεις τώρα μπορούσαν είτε να κατατίθενται στις τράπεζες είτε να επενδύονται σε χρηματιστηριακούς τίτλους, πέραν της αγοράς γης και κατοικιών ή άλλων υποστατικών. Δυστυχώς, η οικονομική κρίση που διερχόμαστε έχει πλήξει όλες αυτές τις διεξόδους. Όλες μας οι ενέργειες θα πρέπει να αποφύγουν την επιδείνωση της κατάστασης και να επαναφέρουν την εμπιστοσύνη στον κόσμο.

ΔΡ. ΙΑΚΩΒΟΣ ΑΡΙΣΤΕΙΔΟΥ
Πρώην Υπουργός,
Πρώην Γενικός Διευθυντής Γραφείου Προγραμματισμού
www.iacovosaristidou.com