Η ανασφάλεια αποτελεί το υπόστρωμα αντιδράσεων όπως τον φανατισμό, τη στενοκεφαλιά, τον φυλετισμό, τον φόβο, το μίσος, τις ανισότητες. Μια ακόμη κατάσταση που είναι συνδεδεμένη με την ανασφάλεια είναι η προκατάληψη. Η προκατάληψη περιλαμβάνει τόσο πράξεις όσο και συναισθήματα και ιδέες. Είναι ένα σταθερό συστατικό της ανθρώπινης συμπεριφοράς με ποικίλες συνέπειες στις διαπροσωπικές σχέσεις. Η ακαμψία, η ανελαστικότητα, η έμφυλη ανισότητα, η ισχυρογνωμοσύνη, η αμφιθυμία είναι χαρακτηριστικά γνωρίσματα ανθρώπων που ενεργούν με προκατάληψη.

Τέτοιου είδους χαρακτηριστικά είναι επίσης άρρηκτα συνδεδεμένα με την προσωπικότητα αυταρχικού τύπου, ενώ συνάδουν με τα γνωρίσματα της πρώτης βρεφικής ηλικίας. Η υπόθεση σύνδεσης της πρώτης βρεφικής ηλικίας με την ενηλικίωση στηρίζεται κατά τους επιστήμονες στο ότι όταν κανείς μεγαλώνοντας παραμένει άκαμπτος στις ιδέες του και δεν υπεισέρχεσαι στο στάδιο της ψυχολογικής ωρίμανσης, τότε αυτή η στάση του μπορεί να του δημιουργήσει ανελαστικές και ανυποχώρητες προκαταλήψεις για τη ζωή τη δική του και των γύρω του.

Ο ώριμος ψυχολογικά άνθρωπος είναι ευέλικτος και άνετος στις προσωπικές και στενές του σχέσεις. Προσαρμόζεται σε καινούργιες καταστάσεις, επιδεικνύει ανθεκτικότητα, μπορεί να αποχωριστεί συναισθηματικά την οικογένειά του διατηρώντας συνάμα τη σχέση που επιθυμεί μαζί της, ενώ επιτυγχάνει παράλληλα να διαφοροποιηθεί όντας μια αυτόνομη και αυθύπαρκτη ατομικότητα. Η ψυχολογική ωρίμανση χαρακτηρίζει ανθρώπους που αποστασιοποιούνται από συμπεριφορές που δεν ταιριάζουν με τις αξίες και τα πιστεύω τους, που διαφοροποιούνται από μοτίβα αντιλήψεων μη συμβατά με τη στάση ζωής τους, που ζουν ως αυτοφυείς προσωπικότητες χωρίς να στηρίζονται στους άλλους, που ενεργούν κατά συνείδηση, που έχουν καλή ενδοπροσωπική επικοινωνία.

Οφείλω να παρατηρήσω ότι η κοινωνία της Κύπρου είναι γεμάτη από προκαταλήψεις. Υπάρχει ένα αδήλωτο κυπριακό μοντέλο διαπροσωπικής επικοινωνίας που ενστερνίζονται πολλοί συμπατριώτες μας, το οποίο συνταιριάζει διάφορες φράσεις με διφορούμενα νοήματα: τα εν οίκω μη εν δήμω, κρύψε να περάσουμε, ο κόσμος λαλεί πως εν καλός. Ακόμη ιδεολογήματα που ευνοούν την ανισότητα στα φύλα, τον παλιμπαιδισμό, τον αρχοντοχωριατισμό, τον συντηρητισμό, τον συμβατικό ρατσισμό, τη διπλωματία των αρματωλών. Όλες αυτές οι στάσεις, τα πιστεύω, οι θεωρήσεις δημιουργούν μια νοηματική πορεία ζωής γεμάτη διπλά μηνύματα. Είναι σαν τα πιστεύω τού χθες να προσπαθούν να χωρέσουν στο δυτικοποιημένο προφίλ τού σήμερα. Μια ωραιοποιημένη κοινωνική ταυτότητα για τα μάτια του κόσμου, όμως, είναι ένας κούφιος εαυτός συγκεχυμένος, διφορούμενος, χωρίς προσανατολισμό.

Μεγαλώνουν γενεές ψυχολογικά ανώριμων ανθρώπων, που πορεύονται μη συνειδητά: σπουδάζουν χωρίς να αγαπούν το αντικείμενο σπουδών τους, παντρεύονται χωρίς να γνωρίζουν τον εαυτό τους, τα θέλω τους, κάνουν παιδιά χωρίς να αντιλαμβάνονται την ευθύνη τους. Ο μη συνειδητός τρόπος ζωής δημιουργεί πολλά προβλήματα καθότι γαλουχείται κανείς μέσα από το αδήλωτο αυτό κυπριακό μοντέλο από τη γέννησή του. Μαθαίνει να κρίνει τους άλλους αλλά ποτέ τον εαυτό του, μαθαίνει να κάνει ό,τι θέλει γιατί έχει μπάρμπα στην Κορώνη, μαθαίνει να εκφοβίζει, να κοροϊδεύει, να μη λέει τα του οίκου του και να παρουσιάζει μιαν αψεγάδιαστη κοινωνική εικόνα, μαθαίνει να επιδεικνύεται, μαθαίνει να υπάρχει μέσα από την κτήση και χρήση υλικών αγαθών, να σπουδάζει γιατί πρέπει. Στην ουσία, μαθαίνει να μην αγαπά, να μη σέβεται και να μην αποδέχεται τον εαυτό του, άρα και τους άλλους. Μαθαίνει ότι πρέπει να παραμείνει ψυχολογικά ανώριμος!

ΑΡΙΣΤΟΝΙΚΗ ΘΕΟΔΟΣΙΟΥ-ΤΡΥΦΩΝΙΔΟΥ
MA, Msc Pgp Ψυχολόγος