Η ρηχότητα και η βιασύνη με την οποία αντιμετωπίζουμε ως κράτος διάφορα (αν όχι τα πλείστα) θέματα του δημόσιου βίου είναι, δυστυχώς, εμφανής και στο θέμα της ψήφισης των νομοσχεδίων για την εκποίηση ακινήτων.

Η δυσκολία του ζητήματος έγκειται στο γεγονός ότι το προτεινόμενο νομοσχέδιο θα πρέπει να διασφαλίζει και να εξισορροπεί δύο εξαιρετικά αντικρουόμενα συμφέροντα, ζωτικής σημασίας για την κάθε πλευρά: Από τη μια το δικαίωμα για στέγαση και αξιοπρεπή διαβίωση του ενυπόθηκου οφειλέτη (δανειολήπτη), ο οποίος κινδυνεύει μέσα από μια μονολιθική διαδικασία εκποίησης να μετατραπεί σε άστεγο και από την άλλη η επιβίωση των τραπεζικών οργανισμών και συνεργατικών ιδρυμάτων, τα οποία έχουν ως μέσο επανάκτησης των χρεών που τους οφείλονται ή τουλάχιστον περιορισμού της ζημιάς τους, την πώληση των ενυπόθηκων ακινήτων (τα οποία συνήθως αποτελούν τη βασική τους δανειστική κατοχύρωση).

Δυστυχώς το νομοσχέδιο για τις εκποιήσεις, ως υφίσταται, αφήνει μετέωρα και αδιευκρίνιστα πολύ περισσότερα θέματα από αυτά που αγγίζει.

Για παράδειγμα, ενώ προνοείται κατά τρόπο γενικό, αόριστο και ελλιπέστατα συνοπτικό, το «δικαίωμα» του ενυπόθηκου οφειλέτη να εφεσιβάλλει τη διαδικασία πώλησης του ακινήτου του, δεν γίνεται καμία απολύτως αναφορά στις προϋποθέσεις που πρέπει να πληροί για να προστατευτεί από εκποίηση η κύριά του κατοικία.

Ακολούθως, κατά τρόπο παράδοξο, ως «κύρια κατοικία» ορίζεται σύμφωνα με το νομοσχέδιο η «κατοικία που χρησιμοποιείται για τη διαμονή του ιδιοκτήτη της ή σε περίπτωση σύμβασης χρηματοδοτικής μίσθωσης, του αντισυμβαλλόμενου στη σύμβαση μισθωτή της, για περίοδο πέραν των έξι (6) μηνών κατ’ έτος». Στον ορισμό αυτό δεν γίνεται καμία αναφορά στο μέγεθος ή τα χαρακτηριστικά της πρώτης κατοικίας.

Με βάση λοιπόν το προωθούμενο νομοσχέδιο, και αν υποθέσουμε ότι στην πράξη θα προστατεύεται η κύρια κατοικία από την εκποίηση (γιατί όπως αναφέρω πιο πάνω αυτό, ούτε ρητά προνοείται ούτε και εξυπακούεται από το προτεινόμενο νομοσχέδιο) ο δανειολήπτης οφειλέτης ενός, για παράδειγμα, εκατομμυρίου που διαμένει σε πολυτελή και μεγάλης έκτασης κατοικία με κήπους και πισίνες, θα πρέπει να προστατευτεί από την εκποίηση εφόσον η πολυτελής κατοικία του αποτελεί την κατοικία διαμονής του. Θα τυγχάνει δε της ίδιας μεταχείρισης, με βάση το προτεινόμενο νομοσχέδιο, με τον δανειολήπτη οφειλέτη που διαμένει σε χαμηλής αξίας διαμέρισμα ολίγων τετραγωνικών.

Θα ήταν σε αυτήν την περίπτωση λογική η εκποίηση της πολυτελούς κατοικίας με την ταυτόχρονη παροχή διευκολύνσεων ή δανείου προς τον ενυπόθηκο οφειλέτη, ώστε να είναι σε θέση να εξεύρει άλλη κατοικία, ανάλογη των οικονομικών του δυνατοτήτων, για να μη μετατραπεί σε άστεγο. Θα μπορούσε επιπλέον το σχετικό νομοσχέδιο να προνοεί ότι κάποιο ποσό ή ποσοστό από το προϊόν πώλησης ή πλειστηριασμού του προς εκποίηση ακινήτου θα παραμένει στον ιδιοκτήτη του για κάλυψη βασικών στεγαστικών του αναγκών.

Επίσης στο προτεινόμενο νομοσχέδιο δεν γίνεται καμία αναφορά στην τύχη ή πορεία του δανείου σε περίπτωση θανάτου του δανειολήπτη ιδιοκτήτη του ακινήτου. Αν, για παράδειγμα, η προστατευμένη από την εκποίηση κατοικία του περιέλθει φυσιολογικά στη διαχείριση της περιουσίας του μετά τον θάνατό του, ως κληρονομικό στοιχείο, δεν θα πρέπει να εκποιηθεί για να εξοφληθούν τα χρέη του αντί να περιέλθει στους κληρονόμους του ως κληρονομιά;

Ένα άλλο ζήτημα που δεν απαντάται από το προωθούμενο νομοσχέδιο είναι το θέμα των εξαρτωμένων ή άλλων προσώπων που διαμένουν στην προς εκποίηση κατοικία πλην του ιδιοκτήτη της και ενυπόθηκου οφειλέτη (όπως για παράδειγμα η πρώην ή εν διαστάσει σύζυγος με τα ανήλικα παιδιά του, ηλικιωμένοι γονείς, άτομα με αναπηρίες κ.ο.κ.). Προς τούτη την κατεύθυνση, θα ήταν επιβαλλόμενη και αναγκαία η θεσμοθέτηση της εμπλοκής του Γραφείου Ευημερίας και η ετοιμασία σχετικών Εκθέσεων πριν από την έναρξη ή ολοκλήρωση της οποιασδήποτε διαδικασίας εκποίησης.

Υπάρχουν φυσικά και άλλα ζητήματα, τα οποία προκύπτουν από το εν λόγω νομοσχέδιο, τα οποία δεν μπορούν να αναπτυχθούν λεπτομερώς στα πλαίσια του παρόντος άρθρου. Το αναπόφευκτο όμως συμπέρασμα που συνάγεται από το κείμενο του σχετικού νομοσχεδίου είναι ότι τίθενται ενώπιον της Βουλής πρόνοιες, που μόνο επιφανειακά και αποσπασματικά προσεγγίζουν το βαθύ θέμα των εκποιήσεων και που στην καλύτερη των περιπτώσεων θα χρειαστούν σύντομα τροποποιήσεις για να αποφευχθεί το δικαστικό και κοινωνικό χάος.

ΦΩΤΕΙΝΗ ΜΙΧΑΗΛΙΔΟΥ-ΧΡΙΣΤΟΥ
Δικηγόρος - Λεμεσός